Postawa człowieka wobec zła na przykładzie Hanny Krall i Tadeusza Borowskiego

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: dzisiaj o 10:04

Rozprawka na temat: Postawa człowieka wobec zła. Rozważ problem, odwołując się do książki Hanny Krall „Zdążyć przed Panem Bogiem” oraz opowiadania Tadeusza Borowskiego „Proszę państwa do gazu”.

Zło jest jednym z najważniejszych i zarazem najtrudniejszych do zdefiniowania problemów egzystencjalnych. Wielu twórców literatury próbowało opisać różne postawy człowieka wobec zła – od bierności i rezygnacji, przez próbę walki, aż po akceptację lub nawet współudział. Szczególnie wyrazisty obraz takich zmagań prezentuje literatura obozowa, która ukazuje ludzi zmuszonych do codziennej konfrontacji z absolutnym złem, uosabianym przez Holocaust i nazistowskie obozy koncentracyjne. W tej rozprawce przeanalizuję postawy człowieka wobec zła na przykładzie książki Hanny Krall „Zdążyć przed Panem Bogiem” oraz opowiadania Tadeusza Borowskiego „Proszę państwa do gazu”, ukazując szeroką gamę reakcji ludzkich na zło oraz ich moralne konsekwencje.

Pierwszym argumentem w tej rozważanej kwestii może być postawa czynnego oporu i próba walki ze złem, nawet za cenę życia. W książce Hanny Krall „Zdążyć przed Panem Bogiem”, będącej zapisem rozmów z Markiem Edelmanem – jednym z przywódców powstania w getcie warszawskim – widoczna jest postawa sprzeciwu wobec zła w najbardziej skrajnym wymiarze. Kontekst historyczny to lata II wojny światowej i zagłady Żydów w okupowanej przez Niemców Polsce. Edelman, mimo świadomości olbrzymiej przewagi wroga i nikłych szans na przeżycie, decyduje się na walkę. Motywacją nie jest tu już nawet nadzieja na zwycięstwo, lecz samo prawo do godnej śmierci, próba obrony ludzkiej godności oraz danie świadectwa, że w obliczu zła można się mu przeciwstawić. Jak sam mówi: „chodziło o to, żeby nie dać się wyprowadzić na śmierć własnymi rękami”. Krall ukazuje, że nawet w sytuacji beznadziejnej możliwy jest wybór moralny, a walka – choć skazana na klęskę – nie jest bezsensowna, bo stanowi o zachowaniu człowieczeństwa.

Drugą postawą wobec zła, jaką obserwujemy w literaturze, jest wewnętrzne otrzeźwienie, zobojętnienie i próba przetrwania za wszelką cenę. Taką postawę pokazuje Tadeusz Borowski w opowiadaniu „Proszę państwa do gazu”, które stanowi fragment większego zbioru opowiadań „Pożegnanie z Marią”. Borowski, sam będący więźniem obozu koncentracyjnego w Auschwitz, pokazuje świat odarty z jakichkolwiek iluzji moralnych. Akcja opowiadania rozgrywa się podczas selekcji nowo przybyłych więźniów, skazanych na natychmiastową śmierć w komorze gazowej. Narrator – więzień-funkcyjny – obserwuje i opisuje z dystansem makabryczną rutynę obozowego życia. Zło stało się tu normą, a ci, którzy chcą przeżyć, muszą wykazać się nie tyle heroizmem, co umiejętnością przystosowania się i wyłączeniem empatii. Bohaterowie Borowskiego, w tym narrator, nie buntują się otwarcie przeciwko systemowi zła – starają się raczej przeżyć za wszelką cenę, często kosztem innych. Autor ukazuje mechanizm odczłowieczenia, kiedy w ekstremalnych warunkach przetrwanie staje się jedyną wartością, a autentyczna moralność zamiera. Jednak Borowski nie osądza swoich bohaterów wprost, zostawiając czytelnikowi przestrzeń do refleksji nad granicami człowieczeństwa.

Obie lektury zostały wpisane do kanonu polskiej literatury ze względu na ich niezwykłą szczerość i brutalność przekazu. Pokazują one, jak różne mogą być postawy wobec zła – od heroizmu po zobojętnienie i dostosowanie się do nieludzkiego świata. W jednym przypadku sprzeciw wobec zła daje nadzieję na zachowanie własnej godności, w drugim – przetrwanie wymaga odejścia od ideałów. W rzeczywistości obu tekstów nie ma postaw czarno-białych. Zarówno Edelman, jak i narrator Borowskiego, mimo odmiennych wyborów, ukazują tragizm ludzkiej egzystencji w warunkach pogardy.

Reasumując, postawa człowieka wobec zła może przybierać różne formy – od buntu i walki, przez zobojętnienie i próbę przystosowania, aż po przyzwolenie. Literatura obozowa polska uczy, że każdy wybór jest trudny i wiąże się z konsekwencjami moralnymi. Nie istnieje uniwersalny sposób postępowania wobec zła, ale to właśnie w tych najcięższych sytuacjach objawia się prawdziwa wartość ludzkich decyzji. Świadectwa Krall i Borowskiego pozostają przestrogą oraz zachętą do ciągłego stawiania sobie pytania o własną postawę w zetknięciu z krzywdą i nieludzkością.