Człowiek – istota pełna sprzeczności na przykładzie literatury

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: godzinę temu

Człowiek – istota pełna sprzeczności

Człowiek od zawsze budził zainteresowanie filozofów, pisarzy i uczonych. Próbowano zgłębić jego naturę, określić, jakie wartości nim kierują, czy da się go sprowadzić do zbioru cech lub zasad. Jednak literatura nieustannie pokazuje, że człowiek to istota bardzo niejednoznaczna, w której mogą współistnieć sprzeczne uczucia, motywacje i przekonania. Przekonują o tym przykłady postaci literackich dobrze znanych polskiemu czytelnikowi – Wokulskiego z "Lalki" Bolesława Prusa, Andrzeja Kmicica z "Potopu" Henryka Sienkiewicza oraz Rodiona Raskolnikowa z "Zbrodni i kary" Fiodora Dostojewskiego. Każda z tych postaci jest symbolem głębokiej wewnętrznej walki, sprzeczności, które nie tylko kształtują ich losy, ale także są odzwierciedleniem uniwersalnej prawdy o człowieku.

Pierwszym przykładem człowieka pełnego sprzeczności jest Stanisław Wokulski. Jego postać często określa się jako pomost pomiędzy romantyzmem a pozytywizmem, gdyż w jego duszy ścierają się dwa, niemal przeciwstawne nurty. Z jednej strony Wokulski jest romantykiem – jego miłość do Izabeli Łęckiej, gwałtowna, pełna żaru i gotowości do poświęceń, jest uczuciem irracjonalnym, wystawiającym go na cierpienie. Kierowany emocjami, idealizuje ukochaną, poświęca ogromny majątek, czas, energię, nie zważając na konsekwencje. Z drugiej jednak strony, to doskonały pozytywista – człowiek pracy, rozsądny przedsiębiorca, wynalazca i dobroczyńca. Cechuje go praktyczność, realizm w działaniu, szacunek do nauki i pomysłowość. Otwiera sklep, inwestuje majątek, wspiera najuboższych, organizuje pomoc naukową. Wokulski z jednej strony wie, że życiem rządzi rozum i konkret, z drugiej zaś nie jest w stanie wyzbyć się marzeń i uczuć, często sam nie rozumie swoich wyborów i rozterek. Jego dramat polega na nieustannym rozdarciu, które czyni go postacią tragiczną, a zarazem wyjątkowo bliską każdemu człowiekowi zmagającemu się z podobnymi dylematami.

Kolejną postacią literacką, która świetnie ilustruje sprzeczność ludzkiej natury, jest Andrzej Kmicic, znany też jako Babinicz, bohater "Potopu". Ów szlachcic z początku jawi się jako typowy warchoł, awanturnik, hulaka, którego działania często wynikają z impulsywności, brawury, a nawet braku moralnego kompasu. Jednak tenże Kmicic pod wpływem przeżyć i miłości do Oleńki przechodzi przemianę i staje się prawdziwym patriotą, mężnym i lojalnym obrońcą ojczyzny. Z jednej strony wciąż pozostaje porywczy i nieujarzmiony, z drugiej stara się panować nad sobą, by zasłużyć na szacunek Oleńki i zadośćuczynić za dawne winy. Jego wewnętrzna walka między egoizmem a poświęceniem dla wyższych wartości pokazuje, jak bardzo człowiek może być podzielony pomiędzy różnymi dążeniami i emocjami – potrafi być bohaterem i łobuzem jednocześnie.

Trzecim bohaterem, który doskonale ukazuje sprzeczności ludzkiej psychiki, jest Rodion Raskolnikow z "Zbrodni i kary". To postać o niezwykle złożonej moralności i psychice. Z jednej strony Raskolnikow jest mordercą – popełnia zbrodnię z poczuciem własnej wyższości, uznając, że jest ponad moralnym prawem i wybiera los "wyjątkowego człowieka". Z drugiej jednak strony jest osobą wrażliwą na ludzką biedę, pełną współczucia, zwłaszcza w stosunku do Soni oraz innych postaci biednych czy nieszczęśliwych. Jego czyn i późniejsze wyrzuty sumienia są dowodem na głęboki konflikt wewnętrzny. Próbuje racjonalizować swój czyn, ale nie umie zagłuszyć wyrzutów sumienia, popada w rozpacz, ból, poczucie winy. Jego historia pokazuje, że człowiek może być zdolny do czynów zarówno szlachetnych, jak i potwornych – i że obie te strony istnieją często w jednym człowieku.

Podsumowując, literatura doskonale udowadnia, że sprzeczność jest nieodłączną cechą ludzkiej natury. Zarówno Wokulski łączący serce i rozum, Kmicic – warchoł i patriota, jak i Rodion – altruista i morderca, są dowodem na to, jak bardzo złożony jest człowiek. To dzięki tym sprzecznościom każda jednostka jest niepowtarzalna, a zarazem tak ludzka – bo żaden z nas nie jest jednoznaczny. Sprzeczności napędzają rozwój, pozwalają dokonywać wyborów, zmuszać do refleksji. To one czynią człowieka osobą, którą trudno zdefiniować w prosty, jednoznaczny sposób.