Zmiany w kreacji bohatera w powieści realistycznej i naturalistycznej

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: godzinę temu

Zmiany w kreacji bohatera w powieści realistycznej/naturalistycznej na podstawie „Ojca Goriot” Honoré de Balzaca. Porównanie z romantyzmem.

Wstęp

Powieść realistyczna i naturalistyczna, powstała w XIX wieku, przyniosła zupełnie nową jakość w literaturze europejskiej. Wcześniejsza epoka – romantyzm – stawiała na kult indywidualizmu, wybitnych jednostek, idealizowanych i często wyobcowanych bohaterów. Realizm i naturalizm odwróciły te proporcje: zamiast wielkich indywidualistów pokazano bohaterów „z krwi i kości”, podlegających wpływom środowiska, społeczeństwa i materialnych warunków życia. Kluczowym przykładem ilustrującym tę zmianę jest powieść Honoré de Balzaca „Ojciec Goriot”, będąca częścią monumentalnego cyklu „Komedia ludzka”.

Bohater romantyczny – wprowadzenie

Bohater romantyczny, znany z takich dzieł jak Konrad z „Dziadów”, Gustaw z „Dziadów” czy Werter z powieści Goethego, to jednostka wybitna, często skazana na konflikt ze światem. Romantyk żyje w stanie wiecznego buntu przeciw rzeczywistości lub poszukuje ideału – w miłości, ojczyźnie, czy absolutnych wartościach. Często to człowiek samotny, nieszczęśliwy, rozdarty wewnętrznie, kierujący się emocjami, irracjonalnością, duchowością. Często jest to także bohater tragiczny – nieosiągający spełnienia swoich pragnień i marzeń.

Kreacja bohatera w powieści realistycznej/naturalistycznej na przykładzie „Ojca Goriot”

Realizm zerwał z wyidealizowanym obrazem bohatera. Bohatera powieści realistycznej/naturalistycznej cechuje:

1. Typowość – Bohaterowie nie są wyjątkowi; stanowią reprezentację określonej warstwy społecznej, środowiska czy charakterystycznych cech epoki. Przykładem jest Eugeniusz de Rastignac – typowy młody człowiek z prowincji, pragnący zrobić karierę w Paryżu. 2. Determinacja przez społeczeństwo i środowisko – Nowy bohater nie jest całkowicie wolny; jego losy zależą od warunków społecznych, ekonomicznych i rodzinnych (Ojciec Goriot zostaje zniszczony przez własne córki i panujące w Paryżu stosunki społeczne; Rastignac zmienia się pod wpływem środowiska). 3. Wpływ pieniądza i pozycji społecznej – Motywy ambicji, awansu, walki o miejsce w hierarchii zastępują romantyczne porywy i dążenia. 4. Brak idealizacji – Bohaterowie Balzaca są pełnokrwiści, ale także niepozbawieni wad; często dążą do celu za wszelką cenę, bywają cyniczni (jak Vautrin, Rastignac w finale powieści). 5. Analizy psychologiczne – Balzac wnika w motywacje i przemiany bohaterów, pokazuje ich psychikę w kontekście działań i realiów otaczającego świata. 6. Brak heroizmu i indywidualizmu – Bohater nie jest już wybitny i wyjątkowy; może być przeciętny, a nawet mierny. Ojciec Goriot to człowiek prosty, naiwny, niezdolny do heroicznych czynów, pogrążony w ślepym uczuciu do córek.

Kontrast z kreacją bohatera romantycznego

- Bunt vs. przystosowanie: Bohater romantyczny buntuje się przeciw światu, normom, odczuwa wyższość duchową; bohater realistyczny stara się „wejść” w społeczeństwo, wykorzystać jego mechanizmy. Rastignac w finale „Ojca Goriot” akceptuje reguły paryskiej gry o władzę i pieniądze. Zamiast romantycznego „poświęcenia dla idei” mamy tu rację praktyczną, chłodną kalkulację. - Wyjątkowość vs. typowość: Romantyk jest indywidualistą, odrzuconym przez społeczeństwo; bohater realizmu jest typowy, bliski czytelnikowi (może odnaleźć w nim siebie lub swoich znajomych). - Emocjonalność/irracjonalność vs. racjonalność: Romantycy podążają za emocjami i intuicją, bohaterowie Balzaca myślą logicznie, analizują, knują (zwłaszcza tacy jak Vautrin). - Brak tragizmu: Romantykowi towarzyszy atmosfera tragizmu; w powieści Balzaca dominuje bardziej przyziemna walka o przetrwanie i awans. - Wpływ społeczeństwa i materii: Realista/naturalista podkreśla wpływ środowiska, sytuacji materialnej (ubóstwa/majątku) na los jednostki – element niemal nieobecny w romantyzmie, gdzie losy bohatera zależą od uczuć, idei, a nie warunków społecznych.

Podsumowanie

Powieść realistyczna i naturalistyczna odebrała bohaterowi literackiemu wyjątkowość i oderwała go od sfery idei i irracjonalności, sprowadzając go „na ziemię” – uczyniła go produktem epoki, społeczeństwa, czasów. Przykład „Ojca Goriot” Balzaca doskonale ukazuje te zmiany: Rastignac, Goriot, Vautrin to ludzie osadzeni w konkretnej rzeczywistości, podporządkowani jej regułom. Przestało chodzić o wyjątkowego, genialnego buntownika – realizm i naturalizm wprowadzają zwykłego człowieka, pokazując jak warunki, środowisko i społeczeństwo budują, niszczą lub kształtują jego życie.

Takie podejście do bohatera uczyniło literaturę bliższą życiu, bardziej uniwersalną i prawdziwą – i na stałe odmieniło sposób mówienia o człowieku w powieści europejskiej.