Od bierności do buntu - analiza postawy Rodiona Raskolnikowa

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 18.01.2024 o 12:37

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 16.01.2024 o 19:32

Rodion Raskolnikow, główny bohater powieści Fiodora Dostojewskiego "Zbrodnia i kara", jest postacią wyjątkowo złożoną, a jego losy prowadzą nas przez rozmaite postawy wobec rzeczywistości, od bierności aż po bunt. Zbrodnia, którą popełnia, jest próbą transcendencji nad istniejącym porządkiem, aktem buntu przeciwko ustalonym normom moralnym i społecznym. Jednakże już sam akt przygotowania i przeprowadzenia zbrodni jest poprzedzony długotrwałym procesem psychicznym, w którym bierne przyjęcie rzeczywistości miesza się z rosnącą frustracją i potrzebą wyzwolenia się spod jej jarzma.

Początkowo Raskolnikow jawi się jako postać pasywna – jest byłym studentem prawa, który z powodu trudności materialnych musiał porzucić edukację. Bierność ta ma swoje źródła częściowo w aspekcie ekonomicznym, ale także w umysłowej rezygnacji z walki o lepszą przyszłość. Jego sytuacja życiowa i finansowa nabiera wyrazu niemal klaustrofobicznego w małym, nędznym pokoju, który odzwierciedla stan umysłu Raskolnikowa – człowieka uwięzionego w obliczu niedoli i niesprawiedliwości świata.

W toku powieści, ta bierność jest stopniowo zastępowana przez rosnący w głębi ducha bunt. Raskolnikow zaczyna kwestionować moralność i sprawiedliwość istniejącego systemu społecznego. Jego rozważania na temat „ludzi ponadprzeciętnych” tworzą intelektualne uzasadnienie dla narastającej potrzeby przełamania bezsilności. Raskolnikow zaczyna uważać, że aby mieć wpływ na rzeczywistość, trzeba odrzucić powszechnie akceptowane granice moralności. Zastanawia się nad tezą, czy człowiek intelektualnie, jak i moralnie wybitny, ma prawo przekraczać normy i tworzyć nowe prawa.

Bunt ten zostaje sfinalizowany w akcie zbrodni – morderstwie staruszki-lichwiarki i jej siostry. Chociaż Raskolnikow usiłuje usprawiedliwiać swój czyn teoretycznymi rozważaniami, jego zbrodnia wywołuje głęboki dramat wewnętrzny. Toczą się w nim dalsze walki pomiędzy poczuciem winy a usprawiedliwieniem czynu jako „zła koniecznego”. Odbywa się to na tle realistycznie przedstawionej XIX-wiecznej Petersburga, miasta pełnego kontrastów, gdzie ubóstwo i rozkwitający kapitalizm idą ze sobą w parze.

Postawa Raskolnika po popełnieniu zbrodni nie jest jednoznaczna. Z jednej strony wyraża on bunt przeciwko systemowi, lecz z drugiej, jego działanie pogrąża go w poczuciu izolacji i obłędu. Próba wzięcia sprawiedliwości w swoje ręce staje się dla niego zarówno aktem wyzwolenia, jak i pętlą, który zaciąga się jeszcze mocniej. W konsekwencji Raskolnikow staje przed obliczem systemu prawnego, w którym ostatecznie sam się wydaje, przekraczając granicę między psychologiczną biernością a aktywną odpowiedzialnością za własne czyny.

Znaczącym momentem w życiu Raskolnikowa, który preludiuje jego wewnętrznemu oczyszczeniu, jest spotkanie z Sonią Marmieładową, która stanowi antytezę jego buntu. To dzięki niej zaczyna on rozumieć możliwości pokuty i wybaczenia. Spotkanie z Sonią pozwala mu na przyjęcie odpowiedzialności za popełnione zbrodnie i na ostateczną transformację jego postawy - od bierności przez rebelie, aż po poszukiwanie odkupienia.

"Zbrodnia i kara" Dostojewskiego, przez pryzmat wewnętrznego konfliktu Raskolnikowa, demonstruje niebezpieczeństwa związane z buntowniczą chęcią zmiany świata na własnych zasadach. Postawę głównego bohatera można czytać jako ostrzeżenie przed samotnym i aroganckim usiłowaniem stawienia czoła systemowi, który jest większy od pojedynczej jednostki i który może być naprawiony jedynie przez wspólne działanie bazujące na uniwersalnych wartościach.