Rozważ, jaki wpływ na utwory literackie miały koncepcje filozoficzne i psychologiczne różnych epok.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 22.01.2024 o 17:27

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 21.01.2024 o 19:07

Koncepcje filozoficzne i psychologiczne różnych epok wywarły znaczący wpływ na utwory literackie, kształtując ich strukturę, tematykę oraz sposób postrzegania człowieka i świata. Każda epoka przynosząca własne prądy myślowe, odzwierciedlała w kulturze i literaturze to, co aktualnie zajmowało umysły filozofów, psychologów, a przez nich pisarzy i poetów.

W epoce antyku mamy do czynienia z dominacją filozofii platońskiej, wprowadzającej teorię idei. Zgodnie z nią, świat realny był jedynie cieniem świata idealnego, wzorcowego. Ten sposób myślenia odzwierciedlony jest w dziełach Homera, na przykład w "Iliadzie" i "Odysei", gdzie bohaterowie dążą do osiągnięcia kleos – nieśmiertelnej sławy, będącej odzwierciedleniem ideału. Także prace filozoficzne Arystotelesa wpłynęły na literaturę, zwłaszcza na teorię tragedii i poetyki.

Średniowiecze było okresem dominacji myśli scholastycznej, która usiłowała pogodzić wiarę z rozumem. Literatura tego czasu, bardzo silnie związana z chrześcijaństwem, promowała wartości moralne i religijne, a światopogląd oparty był na dualistycznym spojrzeniu na świat, rozdzielającym życie doczesne od wieczności. Przykładem może być "Boska komedia" Dantego, gdzie podróż przez Piekiło, Czyściec i Raj to zarazem symbol wędrówki duszy ludzkiej do Boga, jak i rozważania na temat natury grzechu, pokuty i miłosierdzia.

Okres Oświecenia, obfitujący w wiarę w rozum i postęp, promował idee humanitarne, wolnościowe i antyfeudalne, co znajdziemy w twórczości Woltera czy Diderota. Pisarze ci, będący encyklopedystami, przenosili na grunt literatury idee racjonalistyki i empiryzmu, dążąc do poznania i opisu natury ludzkiej oraz krytyki społeczeństwa.

Romantyzm z kolei zwrócił się ku subiektywnemu przeżywaniu rzeczywistości. Pojawienie się filozofii idealistycznej, z Heglem na czele, łączyło się z wewnętrzną przemianą, dążeniem do wolności oraz buntu przeciwko racjonalizmowi. W literaturze romantycznej widoczne jest to w "Dziadach" Adama Mickiewicza, gdzie elementy mistyczne współgrają z krytycznym spojrzeniem na bieżącą sytuację polityczną.

Wiek XIX to czas, kiedy rozwój psychologii miał ogromny wpływ na kreowanie postaci literackich, zwłaszcza w powieściach realistycznych i naturalistycznych. Emile Zola w swoich dziełach, takich jak "Germinal", stosował metodę eksperymentalną, badał determinizm środowiskowy i biologiczny, co przekładało się na konstrukcję postaci i fabułę opowiadań.

W XX wieku modernistyczna literatura zagłębiała się w fascynacje nieświadomością, psychoanalizą oraz teorią relatywizmu. Przełomowe dla literatury okazały się teorie Freuda dotyczące nieświadomych procesów psychicznych, co widoczne jest w twórczości takich pisarzy jak Kafka w "Procesie" czy Joyce'a w "Ulissesie", gdzie skupiono się na eksploracji wewnętrznych doświadczeń i świadomości bohaterów. Konstrukcja ich powieści opierała się na skomplikowanych strukturach symbolicznych, przenikaniu się realności i fikcji, co odpowiedziało na zmiany zachodzące w ówczesnym świecie.

Literatura nie jest jedynie odzwierciedleniem rzeczywistości, lecz także polem, na którym rozgrywają się idee i teorie filozoficzne oraz psychologiczne. Utwory literackie są więc nie tylko rejestrem przemian myślowych, lecz również ich aktywnymi uczestnikami, często wpływającymi na rozwój samej filozofii i psychologii. Czytając literaturę w kontekście koncepcji filozoficznych i psychologicznych, otrzymujemy głębszy wgląd w ducha epoki oraz sposób, w jaki ludzie starali się pojąć otaczającą ich rzeczywistość.