Od bierności do buntu: postawa człowieka wobec problemów rzeczywistości

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 26.01.2024 o 16:16

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 25.01.2024 o 20:17

Postawy człowieka wobec otaczającej go rzeczywistości były od zawsze przedmiotem zainteresowania twórców literatury. Odzwierciedlają one bowiem najgłębsze emocje, dążenia i motywacje, które kształtują nas jako jednostki. Zaprezentowane w literaturze postawy od bierności po bunt pozwalają na głębsze zrozumienie mechanizmów rządzących ludzkim zachowaniem w sytuacji konfrontacji z opresyjnymi realiami życia społecznego. Analizując takie dzieła jak "Rok 1984" George'a Orwella oraz "Dziady" cz. III Adama Mickiewicza, możemy dostrzec kontrastujące przykłady postaw, które pokazują, jak odmiennie mogą reagować bohaterowie na podobne doświadczenie represyjnych systemów.

W "Roku 1984" Orwella przedstawiony zostaje totalitarny reżim, którego celem jest pełne podporządkowanie i kontrola nad obywatelami państwa Oceanii. Główny bohater, Winston Smith, początkowo ulega systemowi, odczuwając jedynie podskórne niezadowolenie z narzucanej rzeczywistości. Jego bierność wydaje się nie tyle wynikać z przekonania o słuszności rządów Wielkiego Brata, ile z przerażającego poczucia bezsilności i strachu przed konsekwencjami jakiegokolwiek działania. Bierność Winstona nosi w sobie cechy bezradności wobec wszechmocnego państwa, które penetruje każdy aspekt życia człowieka. Dopiero spotkanie z Julią i związek z nią sprawiają, że Smith zaczyna się z wolna budzić z apatii, choć początkowo ich bunt ma charakter bardzo osobisty i intymny.

W kontraście do bohatera Orwella stoi Konrad z "Dziadów" Mickiewicza, który reprezentuje znacznie bardziej aktywną postawę. Już sam fakt umieszczenia jego głosu w kontekście dramatu romantycznego ukazuje go jako postać dynamiczną i gotową do wyrażania swojego sprzeciwu. Konrad jest wzburzony do głębi niesprawiedliwościami doczesnego świata, w którym siły zaborcze tłamszą indywidualizm i wolność narodu. Jego bunt jest głośny, nacechowany emocjami, co widać zwłaszcza w słynnej scenie wielkiej improwizacji. Konrad nie poprzestaje na marazmie, staje do walki, używając swoich własnych słów jako broni. Jest to bunt artysty, który nie wycofuje się przed zagrożeniem, lecz wykorzystuje język poezji jako formę oporu i wezwania do heroicznej walki o wolność.

Różnica między tymi postaciami może wynikać z różnych epok, w których żyli oraz kontekstów kulturowo-historycznych ich kreacji. Smith żyje w rzeczywistości stworzonej przez Orwella jako literacka antyutopia, w której indywidualizm jest stłamszony do granic możliwości. Jego bunt jest ostatecznie niszczony przez brutalny system, demonstrując mocarną siłę państwa totalitarnego w kształtowaniu świadomości i zachowań obywateli. Natomiast Konrad, choć również staje w obliczu potęgi zaborczej Rosji i cenzury, działając w kręgu romantyzmu, czerpie z ducha epoki, w której osobista wolność i niezłomność w obliczu tyrana traktowane są jako najwyższe wartości.

Rozważając postawy bierności i buntu, stajemy przed dylematem wyboru jednej z dróg: uległości systemowi lub oporu wobec niego. Literatura ujawnia, że zarówno niemożność przeciwstawiania opresji, jak i zdecydowany bunt mogą być zarówno przejawem ludzkiej słabości, jak i siły. "Rok 1984" i "Dziady" cz. III są świadectwem tego, że choć więzy rzeczywistości są często zbyt silne, aby je zerwać, to jednak sam czyn oporu, choćby skazany na klęskę, definiuje nas jako istoty świadome własnej godności i pragnące żyć w świecie, w którym mają możliwość wyrażenia siebie. Ostatecznie idea oporu, nawet w obliczu niemalże pewnej porażki, zdaje się być tym, co oddziela człowieka od całkowitego zniewolenia.