Sposoby i funkcje ukazywania świata nadrealistycznego w literaturze

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 29.01.2024 o 15:43

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 28.01.2024 o 13:13

Świat nadrealistyczny w literaturze pełni rozmaite funkcje i przedstawiany jest na różne sposoby. Autorzy, tworząc rzeczywistość pozornie odłączoną od codzienności, mają możliwość głębszego zbadania ludzkiej natury, społecznych nastrojów, tabu, czy nawet filozoficznych zagadnień dotyczących istoty bytu. Do klasyki literatury, w której twórczo wykorzystano motyw nadrealności, zaliczają się dzieła takie jak "Mistrz i Małgorzata" Michaiła Bułhakowa, "Wesele" Stanisława Wyspiańskiego, a także serię o Harrym Potterze autorstwa J.K. Rowling. W niniejszej pracy postaram się przybliżyć różnorodne metody przedstawiania i funkcje tego typu rzeczywistości na przykładzie wymienionych utworów.

Bułhakow w "Mistrzu i Małgorzacie" wyposaża realistyczną Moskwę lat trzydziestych XX wieku w elementy fantastyczne. Satyrą ubiera krytykę ówczesnych reżimów totalitarnych i ateizacji społeczeństwa. Nadrealizm w jego powieści to niezwykłe zjawiska takie jak: ucieczki przez zamknięte drzwi czy znikające tramwaje. Jest to świat, w którym diabeł, Woland, wita się z obywatelami sowieckiego państwa, a jego świta przeprowadza czary na oczach zdezorientowanej Moskwy. Ukazanie świata nadrealistycznego w powieści Bułhakowa ma służyć uwypukleniu absurdu rzeczywistości, w której żyją bohaterowie, ale też jako krytyka ówczesnych stosunków społeczno-politycznych.

Wyspiański w dramacie "Wesele" tworzy nadrealistyczną atmosferę poprzez wprowadzenie postaci symbolicznych i fantastycznych takich jak Stańczyk, Widmo, Chochoł czy Rycerz. Przenikanie się świata realnego i uduchowionego, w którym symboliczne postacie nęcą, ostrzegają lub demaskują bohaterów, podkreśla złożoność osobistych i narodowych aspiracji oraz wewnętrznych rozterek. Chochoł, uosobienie polskiej stagnacji, wieszcząc sen, uwydatnia dramat narodu i brak działań niezbędnych do odzyskania niepodległości. W "Weselu" świat nadrealistyczny pełni funkcję wyrazistego narzędzia krytyki społecznej oraz poetyckiego ukazania polskich dylematów na przełomie wieków.

Inny sposób przedstawienia nadrealizmu odnajdujemy w serii o Harrym Potterze. J.K. Rowling kreuje świat czarodziejów, który choć istnieje równolegle do realnego świata, jest od niego ukryty. Nadrealistyczna rzeczywistość Hogwartu i całej magii rozciąga się obok naszej codzienności, będąc dla niej ucieczką czy kompensatą. Tajemnicze potwory, zaklęcia, eliksiry - wszystko to służy budowaniu baśniowej, choć spójnej i wiarygodnej przestrzeni, w której młodzi bohaterowie mogą wyrażać swoje pragnienia, wartości i dokonywać wyborów moralnych. Rzeczywistość Pottera działa tu jako metafora dojrzewania.

Interesującym aspektem jest fakt, że choć każde z wyżej wymienionych dzieł operuje nadrealnością, to robią to na odmienne sposoby, dopasowując je do oczekiwań i potrzeb swoich czasów oraz kultury. Bułhakow używa absurdalnego humoru i groteski, Wyspiański powołuje do życia duchy i mity narodowe, a Rowling stawia na detaliczny świat magii, przyciągający czytelnika perspektywą zgłębiania tajemnic i uczenia się zaklęć. Każdy z autorów, tworząc światy nadrealistyczne, stawia przed nami lustro, w którym możemy przejrzeć się my sami oraz nasza kultura.

Podsumowując, sposób ukazywania i funkcje świata nadrealistycznego w literaturze są tak różnorodne, jak samo życie. Za pomocą elementów fantastycznych autorzy przedstawiają złożoność ludzkich natur, społeczeństw i problemów, jakie ich dręczą. Niezależnie od formy – groteskowej w "Mistrzu i Małgorzacie", symbolicznej w "Weselu" czy baśniowej w "Harrym Potterze" – świat nadrealistyczny w literaturze zawsze rzuca wyzwanie czytelnikowi, nakłaniając go do refleksji nad rzeczywistością, w której przyszło nam żyć.