Konflikt między samorealizacją, a obowiązkiem. Przykłady z literatury

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 29.01.2024 o 15:40

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 28.01.2024 o 22:32

Człowiek w swoim życiu niejednokrotnie staje przed dylematem wyboru między realizacją własnych pragnień a wypełnianiem obowiązków wobec innych. Ta rozterka bywa podłożem dramatów osobistych, społecznych, a nawet historycznych. Przedmiotem refleksji na temat tego zagadnienia bywają dzieła literackie, które ukazują zmagania bohaterów z wyborem pomiędzy osobistym szczęściem a dobrostanem ogółu. Kordian Juliusza Słowackiego, Lalka Bolesława Prusa i Zbrodnia i kara Fiodora Dostojewskiego to ponadczasowe dzieła, które doskonale obrazują ten konflikt.

Kordian, główny bohater dramatu Słowackiego, w swej młodości jest pełen romantycznych idei, gotów porzucić własne marzenia w imię wyższych celów narodowych. Jego podróż do Zakopanego symbolizuje dążenie do czystości i patriotycznego oddania. Złamany przez osobiste doświadczenia i niespełnione miłosne nadzieje podczas tragicznych wydarzeń, Kordian wybiera próbę zamachu na cara, uznając, że walka za wolność Polski jest przedkładana nad osobiste pragnienie szczęścia. Mimo że jego działania są motywowane także uczuciami patriotycznymi, to dochodzi do wniosku, że spełnienie własnych pragnień musi ustąpić miejsca wyższym ideałom. Jednakże w akcie III, scena VIII, widzimy Kordiana na szczycie Mont Blanc, gdzie targany wątpliwościami daje wyraz swojemu konfliktowi wewnętrznemu, zastanawiając się czy pojedynczy człowiek ma prawo decydować o losie wielu.

W "Lalce" natomiast stanowiącym wyraz realizmu społecznego XIX wieku, poznajemy historię Stanisława Wokulskiego – kupca, który pomimo silnego zaangażowania w życie społeczne i naukowe, marzy o miłości wyższej klasy Izabeli Łęckiej. Jest to dla niego nadrzędny cel, dla którego jest gotów poświęcić nie tylko majątek, ale także swoje ideały. Wokulski, pomimo posiadania jasno zarysowanych planów inwestycyjnych mogących przynieść znaczącą poprawę dla polskiej gospodarki, kierowany osobistym uczuciem, angażuje się w spełnianie zachcianek i próby zyskania aprobaty Izabeli. Mimo że kierują nim szlachetne emocje, stanowi to przykład na to, jak spełnianie własnych pragnień może prowadzić do zaniedbania obowiązków wobec reszty społeczeństwa i wymazania granic między egoizmem a poświęceniem.

Przykładem konfliktu między spełnianiem własnych pragnień a poczuciem odpowiedzialności przed innymi jest Raskolnikow z "Zbrodni i kary". Jego teoria o "nadludziach" upoważnia go do łamania zasad moralnych i społecznych, by osiągnąć wyższe cele, i staje się bezpośrednim usprawiedliwieniem morderstwa lichwiarki. Raskolnikow pragnie uwolnić się od własnych ograniczeń i zrealizować ideę, która, jak sądzi, może przyczynić się do dobra ogółu. Nie tylko jednak pociąga za sobą tragiczne skutki dla jego ofiar, ale także doprowadza do wewnętrznego konfliktu mordercy, który zmaga się z poczuciem winy i odpowiedzialności moralnej. Raskolnikow z czasem uświadamia sobie, że spełnienie własnych pragnień kosztem bólu innych nie może być usprawiedliwione żadną ideologią i prowadzi do duchowej degradacji.

Analizując przedstawione powieści, można dojść do wniosku, że spełnianie własnych pragnień nieodzownie łączy się z poczuciem obowiązku wobec innych. Każdy z bohaterów w jakiś sposób zmagał się z problemem wyboru między pragnieniem szczęścia a odpowiedzialnością społeczną, dochodząc do różnych rozstrzygnięć, często tragicznych w swoich konsekwencjach. I choć decyzje te okazywały się katastrofalne dla nich samych lub dla otaczającego ich świata, były zarazem odzwierciedleniem ich wewnętrznych walk oraz kontekstu kulturowego i historycznego, w jakim przyszło im żyć. To właśnie dynamika między indywidualnym pragnieniem a zbiorową odpowiedzialnością stanowi siłę napędową literatury, rzucając światło na nieustanne dylematy ludzkiego istnienia.