Człowiek pełen sprzeczności w „Lalce” i „Przedwiośniu"

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 2.02.2024 o 21:24

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 2.02.2024 o 7:13

Literatura polska bogata jest w postacie literackie, które w swoim zachowaniu i myśleniu reprezentują pełnię ludzkich sprzeczności. Przykłady takich postaci znajdziemy między innymi w dwóch epokowych dziełach: "Lalce" Bolesława Prusa oraz "Przedwiośniu" Stefana Żeromskiego. Ich bohaterowie – Stanisław Wokulski i Cezary Baryka – są uosobieniem wewnętrznych rozterek i niespójności, co czyni ich sylwetki wyjątkowo fascynującymi obiektami analizy.

W kontekście "Lalki" nie sposób przeoczyć postaci Stanisława Wokulskiego, którego życie i działania układają się w zaskakujący mozaik sprzeczności. Z jednej strony jest on nowoczesnym przedsiębiorcą o postępowych poglądach, zafascynowanym nauką i techniką. Wokulski dąży do rozwoju i unowocześnienia handlu, inwestuje w wynalazki i zgłębia tajniki wiedzy naukowej. Z drugiej jednak strony, jest on człowiekiem rozdartym między racjonalnym myśleniem o świecie a irracjonalną namiętnością do Izabeli Łęckiej. Miłość do pustej i powierzchownej arystokratki, staje się jego obsesją i ostatecznie przyczyną upadku. Ta niewytłumaczalna i sprzeczna z jego pragmatycznym usposobieniem pasja sytuuje Wokulskiego między żarliwym uczestnikiem świata nauki a tragicznym bohaterem romantycznym, niespełnionym w miłości.

Przenieśmy się teraz do "Przedwiośnia", gdzie Cezary Baryka, syn przenoszącego się z Baku do Warszawy Szymona Baryki, również jawi się jako człowiek pełen sprzeczności. Na tle politycznych i społecznych przemian okresu odrodzenia Polski, Cezary poszukuje swojej tożsamości. Z burzliwym początkiem życia, pełnym rewolucyjnych marzeń i walki o swoje ideały, dojrzewa jednak do postrzegania rzeczywistości w coraz bardziej sceptyczny sposób. Po przybyciu do Polski, przechodzi od romantycznych pragnień zmiany świata, po niemal cyniczne przyzwolenie na społeczną niesprawiedliwość. Ostatecznie, buntownicza dusza Cezarego dryfuje ku kompromisowi, gdy uświadamia sobie rozbicie między ideami młodości a trudną rzeczywistością zdominowaną przez pragmatyzm.

Obie postaci łączy poczucie bycia poza swoim czasem i środowiskiem, co więcej, zarówno Wokulski jak i Baryka doświadczają rozczarowań związanych z miłością i ideami. Obydwaj są idealistami zderzającymi się z murami własnych ograniczeń i świata, który ich nie rozumie, nie przyjmuje lub wręcz odrzuca.

Z jednej strony mamy więc Stanisława Wokulskiego, którego sprzeczności tkwią przede wszystkim w sferze uczuć, gdzie naukowy racjonalizm boleśnie przegrywa z irracjonalną pasją. Z drugiej strony staje przed nami Cezary Baryka, człowiek, który coraz bardziej sceptycznie spogląda na idealistyczne młodzieńcze wizje. Jego sprzeczności wynikają z konfrontacji marzeń o lepszym świecie z realia życia w trudnych, powojennych warunkach polskiej rzeczywistości.

W obu powieściach bohaterowie noszą w sobie ogromne dylematy, wynikające z różnicy między ich oczekiwaniami a surową rzeczywistością. Sprzeczność wewnętrzna jest dla nich źródłem nieustającej walki, która ostatecznie w obu przypadkach kończy się wewnętrznym rozgoryczeniem oraz ucieczką od rzeczywistości. Czy to w aspekcie miłosnym, czy w odniesieniu do społeczno-politycznych marzeń, Prusa i Żeromskiego bohaterowie zajmują szczególne miejsce w kanonie literatury polskiej jako postacie ucieleśniające etos człowieka pełnego sprzeczności – wiecznie na pograniczu, zmagającego się z własnym ja i otaczającą go rzeczywistością.