Czy człowiek ma możliwość wyboru? "Antygona" Sofoklesa i średniowieczne wzorce osobowe

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 3.02.2024 o 21:45

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 3.02.2024 o 15:32

Człowiek od zarania dziejów zmagał się z dylematami moralnymi oraz wyborami, które determinowały kształt jego życia i osobowości. Możliwość wyboru – czy to prawdziwy dar, czy może ciężar? Do głębi analizując tę kwestię, warto sięgnąć do antycznych tragedii oraz średniowiecznych wzorców osobowych, które są świetnymi przykładami postaw człowieka wobec wyzwań, przed którymi został postawiony.

Przyjrzyjmy się na początku tragedii "Antygona" Sofoklesa. Tytułowa bohaterka stoi przed niemal niemożliwym do rozwiązania konfliktem – czy postąpić zgodnie z prawem boskim i pochować brata, Polinejkesa, czy też przestrzegać prawa ludzkiego nakazanego przez Kreona, władcy Teb, odrzucającego od czci pogrzebowej zdrajcę ojczyzny. Decyzja, którą podejmuje Antygona, jest wyrazem silnego przekonania o wyższości imperatywu moralnego nad politycznym w rozumieniu ówczesnej epoki. Mimo świadomości śmiertelnych konsekwencji, postanawia działać zgodnie z własnym sumieniem, co w ostateczności prowadzi do jej tragicznej śmierci. Historia Antygony przypomina nam, że wybory, które czynimy, mają fundamentalne znaczenie, nawet jeśli ostatecznie prowadzą do ofiary.

Średniowieczna literatura obfituje w wzorce osobowe, które służyły jako przykłady do naśladowania i kształtowania postaw jednostki. Zasadniczo ówcześni ludzie byli żywo przekonani o wyższości Boskiego porządku nad wolą jednostki. Wszelkie decyzje i wybory powinny być więc podporządkowane temu, co uznawano za Boży zamysł. Wzorcowym przykładem może być tu postać rycerza – walecznego, ale też pokornego i oddanego Bogu i bliźnim. Jego życie to spełnianie obowiązków wobec feudała, rodziny, ale przede wszystkim wobec Boga.

Problem wyboru w świetle tych dwóch punktów odniesienia jawi się jako swoista wędrówka między rozumieniem prawdy i dobra w wymiarze indywidualnym oraz społecznym. Antygona, biorąc na siebie odpowiedzialność za wybór zgodny z własnym sumieniem, staje w opozycji do społeczeństwa, które – na czele z Kreonem – wyznacza prawa, mające w tym przypadku charakter bardziej profanacyjny niż moralny.

W kontekście średniowiecznych wzorców osobowych, gdzie każdy wybór był traktowany jako krok bliżej bądź dalej od zbawienia duszy, indywidualne pragnienia często musiały ustąpić miejsca społecznym oczekiwaniom. Mimo to, nawet wtedy pojawiają się postacie, które wybierają inaczej, często niosąc w sobie bunt i pragnienie zmiany ustalonego porządku.

W myśl nauk średniowiecznych autorów, wolny wybór człowieka pozostawał w silnych ograniczeniach społecznych i religijnych konwenansów. Człowiek miał możliwość wyboru, ale opcje te były z góry definiowane przez otaczający go świat i jego wartości. Antygona, wybierając sumienie ponad prawem, pokazuje, że wolność wyboru to nie tylko możliwość, ale i obowiązek, który niesie ze sobą konsekwencje. Natomiast średniowieczne wzorce osobowe podkreślają, że wybór ten nie zawsze jest jednoznaczny i oczywisty, ale zawsze prowadzi do określonych skutków.

W konkluzji, analizując oba przykłady, można stwierdzić, że człowiek zawsze ma możliwość wyboru – bywa ona jednak ograniczona przez liczne czynniki zewnętrzne, takie jak społeczne normy, prawo lub religijne nakazy. To, w jakim stopniu jednostka może działać autonomicznie, zależy od całokształtu okoliczności, w których żyje i które tworzy. Czym więc jest nasza wolność wyboru? Być może jest to stała negocjacja między tym, co uważamy za słuszne, a tym, co jest od nas oczekiwane, z tą różnicą, że każda epoka rysuje nieco inne granice możliwości.