Dom rodzinny - miejsce kształtowania się wartości czy buntu człowieka? "Pan Tadeusz", "Przedwiośnie"

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 6.02.2024 o 13:40

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 5.02.2024 o 16:52

Dom rodzinny to nie tylko miejsce, w którym człowiek dorasta i kształtuje się jego tożsamość, ale też przestrzeń, w której nabywa wartości, które najczęściej towarzyszą mu przez całe życie. Jednakże nie zawsze stosunek do domu jest jednoznaczny – niekiedy bywa również źródłem buntu i oporu. W literaturze polskiej zarówno Pan Tadeusz Adama Mickiewicza, jak i Przedwiośnie Stefana Żeromskiego prezentują dom rodzinny jako ważny element w kształtowaniu postaw bohaterów, lecz każde z tych dzieł podchodzi do tematu w odmienny sposób.

W "Panu Tadeuszu" Mickiewicza dom rodzinny Soplicowa jest ostoją tradycji, miejscem, w którym kształtują się pozytywne wartości. To tam właśnie młody Tadeusz pod okiem wuja - Sędziego Soplicy - uczy się szacunku do przeszłości, kultury i obyczajów narodowych. Dom Sopliców przypomina swoistego rodzaju mikrokosmos, w którym realizowane są ideały szlacheckie, takie jak miłość do ojczyzny, honor czy gościnność. Niepodważalną wartością jest także więź rodzinna i uczucie odpowiedzialności za losy domu. Dom ten nie jest miejscem buntu, lecz przestrzenią, w której panują zasady wzajemnego szacunku i miłości, będące fundamentem patriotycznej postawy bohaterów, co znajduje swoje odzwierciedlenie w zakończeniu epopei – w obronie ojczyzny przed Napoleońskim najeźdźcą.

Zupełnie odmienny obraz domu rodzinnego przywołuje Stefan Żeromski w "Przedwiośniu". Tu dom staje się miejscem buntu młodego Cezarego Baryki, który dostrzega i odczuwa dysharmonię między ideałami a rzeczywistością. Mimo iż ojciec Baryki stara się wpajać synowi szlachetne wartości – miłość do Polski i przywiązanie do pracy – dla Cezarego staje się symbolem niespełnienia i ograniczeń. Baryka przeżywa tam różnorodne traumatyczne doświadczenia, które skłaniają go do refleksji nad sensem przekazywanych mu wartości. W przełomowym momencie rewolucji Cezary przeżywa ostateczne zderzenie romantycznych marzeń z brutalną rzeczywistością. W konsekwencji jego stosunek do rodzinnego domu i wpojonych wartości przeradza się w bunt i skłania do poszukiwania nowych, bardziej autentycznych źródeł postępowania. Ostatecznie jednak podróż do powojennej Polski pokazuje, że dom i przekazywana przez rodziców idea walki o lepszy świat nie były całkiem bez wpływu na jego osobowość; wręcz przeciwnie, kierują go w dalszym życiu.

Analizując obydwa powyższe przykłady, dostrzega się, że dom rodzinny pełni dwojaką rolę – z jednej strony może być miejscem, które hartuje ducha i wpaja pozytywne wartości, podobnie jak w przypadku "Pana Tadeusza", z drugiej – miejscem, które generuje bunt i krytyczne przewartościowanie, tak jak w "Przedwiośniu". Jedno i drugie są równe pod względem znaczenia dla rozwoju osobowości bohaterów. Nie sposób bowiem zaprzeczyć, że to właśnie wśród murów domu rodzinnego człowiek otrzymuje pierwsze wzorce zachowań i wartości. To one później są poddawane weryfikacji, a ich ewentualne odrzucenie lub przyjęcie wpływa na całe przyszłe życie. W obu dziełach nie tylko rodzina, ale i szeroko pojęty dom (ojczyzna, ziemia ojców) ma kluczowe znaczenie dla kształtowania światopoglądu postaci; niezależnie od tego, czy efektem są wartości, czy bunt.

W konkluzji, literatura polska pokazuje, że dom rodzinny to niewątpliwie ważny element kształtujący wartości człowieka. Jest on jednak także miejscem możliwego buntu, kiedy wartości te poddawane są ocenie i reinterpretacji przez jednostkę. To, co kluczowe, to fakt, że te dwie pozornie sprzeczne role domu są częścią jednego procesu – osobistej ewolucji i dojrzewania człowieka, który nieustannie poszukuje odpowiedzi na pytania o własną tożsamość.