Człowiek - istota zależna od czasu, w których żyje

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 10.02.2024 o 15:15

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 10.02.2024 o 14:40

Człowiek to istota społeczna, która od zarania dziejów kształtowana jest przez otaczający ją świat. Szeroko pojęty kontekst historyczny, kulturowy, społeczny czy też nawet polityczny wpływa na jednostkę, kształtując jej postawy, wartości oraz zachowania. Czy jednak można uznać, że człowiek jest w pełni zależny od czasów, w których przychodzi mu żyć? W literaturze znajdują się rozmaite przykłady postaci oraz sytuacji, które mogą pomóc w odpowiedzi na to pytanie.

Jednym z najbardziej znanych dzieł literackich, w którym można zaobserwować wyraźny wpływ czasu na losy bohaterów, jest "Lalka" Bolesława Prusa. Bohater "Lalki"- Stanisław Wokulski, jest postacią, której losy ściśle splatają się z burzliwym okresem rewolucji przemysłowych oraz zmian społeczno-ekonomicznych w zaborze rosyjskim. Jego dążenie do wspólnego szczęścia z Izabelą Łęcką oraz budowa pozycji społecznej są nieodłącznie związane z otoczeniem, które z jednej strony oferuje nowe możliwości, a z drugiej zatraca go w świecie pozbawionym głębszych uczuć i wartości.

Przypatrując się dziełom literackim, często napotykamy bohaterów zagubionych w labiryncie swoich czasów. Jaskrawym przykładem może być tu Konrad Wallenrod, tytułowa postać utworu Adama Mickiewicza, człowieka rozdartego pomiędzy wiernością własnej, jaśniejszej wizji świata, a potrzebą podporządkowania się regułom narzuconym przez rzeczywistość wojen i konfliktów. Jest to bohater tragiczny, bo pomimo własnych dążeń i ideałów, ostatecznie nie umie się w pełni uwolnić od wpływów zewnętrznych, a jego losy są w istocie wyznaczone przez czasy, w których przyszło mu żyć.

Innym przykładem, gdzie czas ma decydujący wpływ na życie jednostki, jest "Pan Tadeusz" Adama Mickiewicza. Epopeja narodowa, osadzona w czasach tuż po rozbiorach Polski, ukazuje, jak przeszłe wydarzenia historyczne wpływają na życie jej bohaterów. Tadeusz Soplica wychowuje się w cieniu dawnej, zaginionej ojczyzny, a jego uczucia i motywacje są mocno związane z minionym czasem walki o niepodległość. Postacie tej epopei są splecione z historią Polski, a ich losy – nierozerwalnie związane z losem kraju.

Nie można także zapomnieć o "Innym świecie" Gustawa Herlinga-Grudzińskiego, który relacjonuje doświadczenia autora z czasów jego pobytu w sowieckim gułagu. Tu zależność człowieka od czasu wyraża się w najbardziej dosłowny i tragiczny sposób. Warunki życia w obozie pracy oraz panujący tam terror to konsekwencje epoki stalinizmu, która zdominowała losy milionów ludzi. Okrutne realia obozu formują osobowość narratora, zarówno w sensie jego działania, jak i wewnętrznej transformacji.

Kolejnym przykładem wpływu czasów na świadomość i działania głównego bohatera jest "Ziemia obiecana" Władysława Reymonta. Roman, Moryc i Karol, trzej bohaterowie powieści, są przedstawicielami narodowości z różnych stron świata, których losy krzyżują się w łódzkim pejzażu przemysłowej rewolucji. Determinacja bohaterów do osiągnięcia sukcesu jest odzwierciedleniem ducha kapitalizmu i industrializacji, charakterystycznego dla owego czasu.

Rozważając powyższe argumenty, można zaryzykować stwierdzenie, iż człowiek jest istotą zależną od czasów, w których żyje, jednak stopień tej zależności waha się od całkowitego ulegania losowi po aktywną walkę o przekształcanie rzeczywistości zgodnie z własnymi wyborami i przekonaniami. Literatura dostarcza nam licznych dowodów na obie te tezy. Niezaprzeczalnie czas i okoliczności mają swoją moc wpływu na kształtowanie się ludzkiej natury oraz jej losów.