Walka ze złem świata czy akceptacja istniejącego porządku - analiza "Lalki" i "Dziadów" cz.3

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 13.02.2024 o 12:08

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 11.02.2024 o 17:40

Walka ze złem świata oraz akceptacja istniejącego porządku to dwa skrajne podejścia do rzeczywistości, z którymi zmierzyć się muszą zarówno bohaterowie literaccy, jak i ludzie w realnym świecie. Problem ten został z różnych perspektyw przedstawiony w wielu dziełach literackich, co pozwala na szersze spojrzenie na obowiązki człowieka wobec otaczającego go świata. Na podstawie dwóch wybitnych dzieł literackich – "Lalki" Bolesława Prusa i "Dziadów" cz. III Adama Mickiewicza – można przeanalizować, jak postawy bohaterów wobec społeczeństwa wpisują się w szerszy dyskurs moralny i jakie wartości wyznaczają ich zachowania.

W "Lalce" Prusa obserwujemy postać Stanisława Wokulskiego, który za wszelką cenę stara się wspiąć na szczyt społecznej drabiny i przeciwdziałać złu świata poprzez działania charytatywne, popieranie przełomowych wynalazków oraz dążenie do poprawy sytuacji materialnej Polaków. Wokulski przy tym, z jednej strony, uosabia walkę z niesprawiedliwym systemem społecznym, manifestowaną przez jego filantropię czy udzielanie wsparcia talentowi Rzeckiego. Jednocześnie jego postawa poddaje się krytyce ze strony Izabeli Łęckiej, która uważa jego ambicje za niedorzeczne i nie klasowe. Konflikt wartości pomiędzy tymi dwiema postaciami jest odzwierciedleniem dylematów, jakie towarzyszą dążeniu do realizowania ideałów w rzeczywistości.

"Dziady" cz. III Mickiewicza kreślą odmienny obraz, gdzie walka ze złem przybiera formę patriotycznego zrywu i oporu wobec zaborców. W dramacie poeta opisuje los polskich więźniów w rosyjskim więzieniu, których cierpienia są konsekwencją represji politycznych. Konrad, główny bohater dramatu, w swoich wizjach prezentuje ideę heroizmu i ofiarności w imię wyższych wartości – wolności i niepodległości narodu. Jego postawa jest otwarciem się na cierpienie i jednocześnie próbą walki z obcym uciskiem.

Porównując postaci Wokulskiego i Konrada, widzimy, że obaj bohaterowie pragną zmienić świat wokół siebie, jednakże odmiennie rozumieją swoje powinności. Wokulski w wielu aspektach akceptuje porządek świata, próbując jednocześnie go udoskonalić poprzez działalność gospodarczą czy naukową, chociaż końcowo spotyka się z gorzką porażką i wycofaniem ze społecznego życia. Konrad natomiast prowadzi buntowniczą walkę, która zostaje krwawo stłumiona, ale przekazuje idee walki o wolność dla przyszłych pokoleń.

W obydwu utworach pojawia się również wątek Boga i wiary, co jest kolejną płaszczyzną rozważań na temat dobra i zła. W "Dziadach" religijna teodycea – pytanie o to, dlaczego Bóg dopuszcza cierpienie – splata się z indywidualnym i zbiorowym doświadczeniem bohaterów. W "Lalce" natomiast, wydaje się, że problem dobra i zła nie znajduje rozwiązania w płaszczyźnie metafizycznej, lecz raczej sekularnej – w rękach ludzi i ich wspólnot.

Na podstawie tych analiz można dojść do wniosku, że ani bezwzględna walka ze złem, ani akceptacja istniejącego porządku nie stanowią idealnej drogi realizacji powinności człowieka. Bohaterowie Prusa i Mickiewicza pokazują, że rzeczywistość wymaga od nas zdolności do adaptacji i elastyczności w odpowiedzi na napotykane wyzwania. Wybór indywidualnej drogi między walką a akceptacją często zależy od konkretnych okoliczności życiowych oraz systemu wartości, którym podąża dana postać. Zarówno Wokulski, jak i Konrad poszukują w swoich działaniach sensu i sprawiedliwości, a ich losy stanowią przestrogę przed zbytnim idealizmem, jak i cynicznym oportunizmem. W efekcie, każdy człowiek – zarówno w literaturze, jak i w życiu – staje przed wyzwaniem znalezienia złotego środka między działaniem a przyzwoleniem, tworząc w ten sposób swoiste kompromisy wobec zła świata.