Postawy bohaterów wobec stanu wojennego

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 20.02.2024 o 21:46

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 19.02.2024 o 19:16

Bunt i bezradność to emocje, które z wielką siłą uderzają w człowieka w obliczu represji, ograniczenia wolności i wszechobecnego terroru. Literatura polska, nie raz stanęła przed zadaniem ukazania tego dramatycznego zderzenia jednostki z totalitarnym systemem, a okres stanu wojennego, wprowadzonego w Polsce 13 grudnia 1981 roku, stał się jednym z najczarniejszych kart naszej najnowszej historii. Przez pryzmat postaw bohaterów, pokolenie czytelników ma możliwość zrozumienia realiów tamtej epoki, ich wpływu na psychikę i działania postaci literackich. Z perspektywy czasu, jasnym się staje, że wśród tych reakcji dominowały przede wszystkim bunt i bezradność.

Bunt to postawa, która w literaturze stanu wojennego znajduje swój wyraz przede wszystkim w zachowaniu bohaterów, którzy nie zgadzają się na ograniczanie wolności i godzą się na osobistą ofiarę dla wyższego celu. Literatura pełna jest przykładów takich postaw, które mimo niemożliwości przełamania systemu, stanowią wyraz niezgody i pragnienia wolności. Jeden z najbardziej charakterystycznych przykładów takiego buntu i zarazem tragicznej postaci z tamtego okresu, to bohater „Przesłuchania” Jacka Kaczmarskiego. Jest to utwór, w którym autor przedstawił dramatyczny dialog między przesłuchiwanym a przesłuchującym, ukazując wewnętrzną siłę człowieka, który nawet w obliczu tortur zachowuje godność i nie poddaje się. Kaczmarski, używając języka poetyckiego, pokazuje, jak mocno życie człowieka jest związane z wartościami, które uznaje za niezbywalne, nawet gdy oznacza to cierpienie.

Z drugiej strony, postawa bezradności to odpowiedź na sytuacje, w których jednostka, mimo woli walki, uświadamia sobie nieskuteczność swoich działań. Bohaterowie znajdujący się w takiej sytuacji, często utożsamiani są z postaciami, które poddają się i przestają walczyć, nie z powodu braku chęci, ale z rozpaczy. Przykładem może być tutaj "Kronika Oporu" Marii Nurowskiej, gdzie autorka przedstawia rzeczywistość stanu wojennego przez pryzmat ludzkich losów, ukazując bezradność jako skutek braku nadziei na zmianę. Postaci w jej opowiadaniach często muszą pogodzić się z rzeczywistością, w której życie codzienne staje się walką o przetrwanie.

Porównując te dwie postawy, widzimy przed sobą obraz społeczeństwa złamanego, podzielonego, ale też pełnego wewnętrznej siły. Bunt i bezradność, choć pozornie są przeciwieństwami, to jednak obie stemplują epokę stanu wojennego na swoisty sposób. Buntujący się z zasady nie akceptują rzeczywistości, w jakiej przyszło im żyć i stawiają opór. Jednak ich bunt, mimo iż jest wyrazem niezłomności, często kończy się tragedią, zarówno osobistą, jak i zbiorową. Bezwład, który może być postrzegany jako bierność, tak naprawdę często stanowi formę obronnej postawy – swoisty mechanizm przetrwania w sytuacji, gdy realne szanse na zmianę są minimalne.

Podsumowując, literatura stanu wojennego pełna jest postaci, których bunt i bezradność ukazują wielowymiarowość ludzkich reakcji na nadzwyczaj trudne warunki życia. W ich losach odbija się historia Polski lat 80., historia buntu i oporu, ale też historii cierpienia i poczucia niesprawiedliwości. Ta dwuznaczność i skomplikowanie postaw wobec rzeczywistości stanu wojennego stanowi o bogactwie naszej literatury i o tym, jak ważne jest pamiętanie o tych wydarzeniach, aby zrozumieć naszą współczesność.