Wypowiedź ustna do jawnego pytania CKE nr 15 o Makbecie

Przedmiot: Język polski

Dodane: dzisiaj o 8:06

Jaki wpływ na człowieka ma sprawowanie przez niego władzy? Omów zagadnienie na podstawie „Makbeta” Williama Szekspira. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Władza daje człowiekowi możliwość wpływania na życie innych, ale jednocześnie wystawia jego charakter na próbę. Może być rozumiana jako służba i odpowiedzialność, jednak gdy staje się celem samym w sobie, prowadzi do moralnego upadku. Uważam, że władza zdobyta zbrodnią i sprawowana w obawie przed jej utratą niszczy człowieka: skłania go do kolejnych okrucieństw, odbiera mu spokój i prowadzi do osamotnienia. Taki proces przedstawia William Szekspir w „Makbecie”.

Przede wszystkim pragnienie władzy może sprawić, że człowiek świadomie przekroczy własne zasady moralne. Na początku dramatu Makbet jest odważnym wodzem, cenionym przez króla Dunkana. Nie jest jednak pozbawiony ambicji. Przepowiednia czarownic, które zapowiadają mu objęcie tronu, rozbudza jego marzenia o królewskiej godności. Bohater zaczyna rozważać zamordowanie władcy, chociaż doskonale rozumie niegodziwość tego czynu. Jako krewny, poddany i gospodarz Dunkana powinien zapewnić mu bezpieczeństwo. Ostatecznie, pod wpływem własnych ambicji oraz namów Lady Makbet, wybiera zbrodnię. Przepowiednia nie zmusza go do zabójstwa, lecz staje się impulsem do działania. Szekspir pokazuje więc, że już samo dążenie do władzy może okazać się silniejsze niż lojalność, wdzięczność i sumienie.

Zdobycie korony nie przynosi jednak Makbetowi upragnionego szczęścia. Przeciwnie, sprawowanie władzy pogłębia jego lęk i prowadzi do następnych zbrodni. Bohater obawia się Banka, ponieważ zgodnie z przepowiednią to jego potomkowie mają zostać królami. Zleca zatem zamordowanie dawnego towarzysza oraz jego syna. Banko ginie, ale Fleance ucieka, więc poczucie zagrożenia nie znika. Później Makbet rozkazuje wymordować rodzinę Makdufa. Ofiarami stają się niewinni ludzie, którzy nie mogą mu realnie zagrozić.

Te wydarzenia pokazują mechanizm tyranii: przemoc służąca zdobyciu władzy staje się następnie narzędziem jej utrzymywania. Makbet coraz łatwiej podejmuje okrutne decyzje i nie potrzebuje już zachęty żony. Z człowieka przeżywającego moralne rozterki zmienia się w samodzielnie działającego despotę.

Władza niszczy także jego życie wewnętrzne i relacje z innymi. Po zabójstwie Dunkana bohater traci spokój, a podczas uczty widzi ducha Banka. Ta zjawa ujawnia jego poczucie winy i strach, których królewska pozycja nie potrafi usunąć. Makbet oddala się również od żony i przestaje dzielić z nią swoje plany. Zdobywa najwyższy urząd, ale traci bliskość, zaufanie i szacunek poddanych. Pod koniec dramatu jego słowa o bezsensie życia świadczą o głębokim rozczarowaniu. Korona nie nadała jego istnieniu wartości, lecz przyczyniła się do jego duchowej klęski.

Kontekstem dla tego problemu jest „Balladyna” Juliusza Słowackiego. Bohaterka zabija siostrę, aby usunąć rywalkę i poślubić Kirkora, co otwiera jej drogę do awansu. Następnie popełnia kolejne zbrodnie, eliminując osoby zagrażające jej pozycji lub mogące ujawnić przeszłość. Podobnie jak Makbet podporządkowuje relacje z ludźmi własnej ambicji. Wypiera się nawet matki, ponieważ wstydzi się swojego pochodzenia. Kiedy zostaje królową i wydaje wyroki dotyczące własnych czynów, nieświadomie skazuje samą siebie. Jej śmierć od uderzenia pioruna stanowi ostateczne potwierdzenie, że władza nie zapewnia bezkarności.

Oba dramaty ukazują więc władzę jako próbę moralną, której bohaterowie nie potrafią sprostać. Nie samo zajmowanie wysokiego stanowiska musi niszczyć człowieka, lecz podporządkowanie mu wszystkich wartości. Makbet i Balladyna zdobywają upragnioną pozycję, ale tracą człowieczeństwo, więzi z innymi, a ostatecznie także życie. Ich losy dowodzą, że władza oparta na przemocy daje jedynie pozory siły, ponieważ jej fundamentem pozostaje strach.