Ściąga z epoki Młodej Polski: zagadnienia, kierunki i problematyka
Przedmiot: Język polski
Dodane: dzisiaj o 11:13
Ściąga z epoki Młoda Polska
---1. Nazwa i ramy czasowe epoki
Młoda Polska to polskie określenie okresu trwającego w literaturze, sztuce i kulturze od około 189 do 1918 roku (do odzyskania przez Polskę niepodległości). W literaturze ramy czasowe są czasem przesuwane do ok. 1915 roku, ale najczęściej podaje się lata 189-1918. Młoda Polska odpowiada europejskim nurtom takim jak modernizm, secesja, symbolizm czy dekadentyzm.---
2. Podstawowe hasła epoki
- Sztuka dla sztuki – sztuka powinna być celem samym w sobie, nie pełnić funkcji użytkowych czy dydaktycznych. - Dekadentyzm – poczucie kryzysu cywilizacji, przekonanie o upadku wartości, pesymizm, nastroje schyłkowe. - Indywidualizm – podkreślenie roli wyjątkowej jednostki, jej przeżyć i psychiki. - Bunt przeciwko mieszczaństwu – krytyka filisterstwa, przeciętności, konformizmu społeczeństwa. - Wyzwolenie artysty i kult wielkiej sztuki. - Pragnienie ucieczki od rzeczywistości w świat marzeń, mitów, symboli, natury.---
3. Rola artysty i sztuki
Artyści byli postrzegani jako wyjątkowi przewodnicy duchowi narodu, osoby wrażliwe, niezrozumiane i często samotne (postać "poety przeklętego"). Artysta to prorok, wizjoner, który stoi ponad społeczeństwem, jest twórcą nowych wartości. Często podkreślano alienację twórcy i jego konflikt ze społeczeństwem.Sztuka miała pełnić funkcję estetyczną, ale też duchową i narodową – budzić świadomość, inspirować, szukać sensu istnienia. W dramaturgii pojawił się też postulat "sztuki zaangażowanej", mającej mobilizować społeczeństwo do działania.
---
4. Filozofia epoki
- Schopenhauer – pogarda wobec świata, pesymizm, przedstawienie świata jako miejsca cierpienia, wartość sztuki i twórczości jako ucieczki od tragizmu egzystencji. - Nietzsche – kult nadczłowieka (indywidualizm, artysta jako wybitna jednostka, przełamywanie norm), wola mocy, odrzucenie słabości. - Bergson – intuicjonizm, podkreślenie roli intuicji, twórczości, "pędu życiowego" (élan vital).Filozofią epoki jest subiektywizm, irracjonalizm, pesymizm, zwrot ku duchowości i przeżyciom.
---
5. Kierunki w sztuce
- Secesja – cechowała się dekoracyjnością, falistą linią, motywami roślinnymi. Dążyła do syntezy sztuk (architektura, malarstwo, rzemiosło), piękna w codziennym otoczeniu. Przykład: w Polsce – Stanisław Wyspiański.- Symbolizm – posługiwanie się symbolem, motywami niedosłownymi, wieloznacznymi, podkreślenie tajemniczości, nastroju. Usiłowanie ukazania „drugiego dna” rzeczywistości, uczuć i idei. Przykład: w poezji – Leopold Staff, Kazimierz Przerwa-Tetmajer.
- Impresjonizm – w literaturze dążył do oddania ulotności wrażeń, nastroju chwili, gry światła, koloru, muzyczności języka. Dążenie do subiektywizmu. W Polsce: portrety nastrojów w liryce, w malarstwie – Józef Pankiewicz, Władysław Podkowiński.
---
6. „Chłopi” Władysława Reymonta – problematyka
- Społeczeństwo wiejskie: powieść ukazuje pełny obraz społeczności chłopskiej Lipiec – konflikty pokoleniowe (Boryna, Antek), status kobiet (Jagna), życie codzienne, tradycje. - Obyczajowość: szczegółowo przedstawiono obrzędy, rytuały, święta zgodnie z rytmem przyrody i roku liturgicznego. - Relacja człowieka z naturą: człowiek jest częścią przyrody, żyje w rytmie pór roku; przyroda odgrywa rolę niemal postaci literackiej. - Przemiany społeczno-gospodarcze: ukazane są zmiany mentalności chłopów, rodzące się aspiracje, walka o ziemię jako najwyższą wartość. - Krytyka społeczna: widoczne są konflikty interesów, plotki, zazdrość, obłuda, nagromadzenie grzechów i namiętności. - Epika panoramiczna: powieść pokazuje szeroką panoramę życia społecznego na wsi przed I wojną światową. - Nagroda Nobla: Reymont otrzymał Nagrodę Nobla za „Chłopów” w 1924 roku.---
7. „Wesele” Stanisława Wyspiańskiego – problematyka
- Społeczeństwo polskie: dramat przedstawia przekrój polskiego społeczeństwa przez pryzmat wesela inteligenta z chłopką (symbol styku warstw). - Krytyka bierności: Wyspiański demaskuje niezdolność do czynu i utartych postaw narodowych; marazm, brak decyzji, romantyczna bierność. - Symbolika: pojawiają się liczne postaci-symboly (Chochoł, Stańczyk, Rycerz, Wernyhora itd.), wyrażające ideę zniewolenia i marzenia o wolności. - Motyw wyzwolenia: iluzja możliwości powstania – Hasło do walki narodowej, które jednak kończy się klęską (złota podkowa, taniec w chocholim korowodzie). - Historia i tożsamość: rozrachunek z tradycją, przeszłością, marzeniami, romantyczną mitologią narodu. - Aktualność: problem niemożności porozumienia między różnymi warstwami społecznymi w Polsce końca XIX w.; aktualność tego konfliktu widziana także przez pryzmat ówczesnej walki o niepodległość.---
Podsumowanie
Młoda Polska to epoka wielkich przełomów artystycznych, duchowych i społecznych. Podkreślała rolę artysty jako przewodnika, szukała nowych form wyrazu i pogłębionej refleksji o świecie i człowieku. „Chłopi” oraz „Wesele” to arcydzieła tego okresu – oba dzieła, choć inne w formie, analizują kondycję i tożsamość narodu polskiego na przełomie wieków.---
Pamiętaj: Najważniejsze pojęcia epoki: sztuka dla sztuki, dekadentyzm, indywidualizm, symbolizm. Najważniejsze dzieła: „Chłopi”, „Wesele”. Filozofowie: Schopenhauer, Nietzsche. Kierunki: secesja, symbolizm, impresjonizm.
Oceń:
Zaloguj się aby ocenić pracę.
Zaloguj się