Mendel Gdański - problem antysemityzmu i dyskryminacji w utworze

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 30.05.2024 o 14:42

Rodzaj zadania: Streszczenie

Dodane: 30.05.2024 o 14:33

Nowela "Mendel Gdański" autorstwa Marii Konopnickiej, to utwór, który bezpośrednio konfrontuje czytelnika z problemami antysemityzmu i dyskryminacji. Napisana w drugiej połowie XIX wieku, nowela przedstawia złożoną sytuację społeczną i emocjonalną, w której znalazła się społeczność żydowska w Polsce. Mendel Gdański, tytułowy bohater, jest ponad sześćdziesięcioletnim Żydem, który od lat mieszka w Warszawie i prowadzi zakład introligatorski. Jego codzienność dzieli z dziesięcioletnim wnukiem Jakubem. Historia skupia się na narastających napięciach i ostatecznym pogromie, który dotyka ich rodzinę oraz pokazuje mechanizmy społeczne i psychologiczne prowadzące do takich aktów przemocy.

Fabularnie, nowela rozpoczyna się od spokojnego opisu życia Mendla i jego wnuka. Mendel, od lat zintegrowany z lokalną społecznością, prowadzi swoje życie w harmonii z sąsiadami. To spokojne współistnienie jest jednak stopniowo podważane przez narastające nastroje antysemickie, które znajdują wyraz w rosnącym dystansie i niechęci niektórych mieszkańców.

Wprowadzenie noweli dostarcza kontekstu historycznego - jest to czas, kiedy Żydzi w Polsce, próbowali się asymilować, starając się zdobyć akceptację i równość społeczną. W drugiej połowie XIX wieku w Polsce narastały jednak antysemickie nastroje, które były odpowiedzią na szerokie zmiany społeczne i ekonomiczne. Żydzi byli często oskarżani o różne nieszczęścia, co prowadziło do traktowania ich jako kozła ofiarnego dla ogólnospołecznych problemów. Idea żydowskiej chciwości i obcości była często używana do uzasadnienia tych uprzedzeń.

Nowela pokazuje, jak tradycyjnie dobre stosunki Mendla z sąsiadami zaczynają się zmieniać. Kluczowa postać w tej przemianie to zegarmistrz, który początkowo był przyjacielem Mendla, a z biegiem czasu zaczyna poddawać się antysemickim uprzedzeniom. Mendel, świadomy zmieniających się nastrojów, stara się bronić swojej godności i argumentować, że jest takim samym obywatelem jak inni, iż jego żydowskie pochodzenie nie powinno wpływać na to, jak jest traktowany.

Kulminacją noweli jest dramatyczny pogrom, który uderza w dom Mendla. Tłum atakuje go, niszcząc jego dom i zakład introligatorski. Mechanika pogromu jest przejmująco detaliczna – autor pokazuje, jak tłum składający się z pijaków, młodzieży i innych mieszkańców poddaje się nienawiści. W trakcie zamieszek Jakub, wnuk Mendla, zostaje uderzony kamieniem w głowę, co potęguje emocje i przerażenie rodziny Gdańskich. Te wydarzenia unaoczniają hipokryzję tłumu, który mimo deklarowanego chrześcijaństwa dokonuje takich bezdusznych aktów przemocy.

W noweli znaczącą rolę odgrywają także władze zaborcze. Maria Konopnicka ukazuje, jak władze, zamiast jednoczyć społeczeństwo, podsycają podziały dla własnych korzyści politycznych. Polityka rusyfikacyjna, mająca na celu zniszczenie polskiej tożsamości narodowej, dodatkowo komplikowała relacje między grupami etnicznymi i religijnymi, co miało bezpośrednie przełożenie na konflikt i napięcia społeczne.

Przesłanie noweli "Mendel Gdański" jest wieloaspektowe. Konopnicka demonstruje, jak niszczycielska może być nienawiść, dotykająca wszystkie warstwy społeczne. Przedstawiony w utworze tłum jest szczegółowym portretem psychologicznym, ukazującym jak łatwo można zmanipulować ludzi, kształtując w nich uprzedzenia i skłaniając do przemocy. Nawet osoby wykształcone, jak zegarmistrz, są podatne na propagandę i zmieniają swoje postawy pod jej wpływem.

Nowela Marii Konopnickiej nie traci na aktualności. Problematyka antysemityzmu i dyskryminacji wciąż jest obecna we współczesnym świecie. "Mendel Gdański" przynosi ważną lekcję na temat tego, jak istotne jest przeciwdziałanie nienawiści i walka z uprzedzeniami poprzez edukację i promowanie tolerancji. Literatura, do której należy dzieło Konopnickiej, odgrywa kluczową rolę w uwrażliwianiu społeczeństwa na problem dyskryminacji i jest istotnym narzędziem w kształtowaniu bardziej sprawiedliwego świata.

Podsumowując, nowela „Mendel Gdański” niesie ze sobą silne przesłanie dotyczące walki z nienawiścią i stereotypami. Maria Konopnicka, poprzez realistyczne i poruszające opisy, uświadamia czytelnikowi jak destrukcyjne mogą być uprzedzenia i jakie konsekwencje niesie za sobą dyskryminacja. Jest to utwór, który skłania do refleksji nad znaczeniem tolerancji, empatii oraz koniecznością budowania społeczeństwa opartego na wzajemnym szacunku i zrozumieniu.