Mendel Gdański - motywy literackie

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 29.07.2024 o 14:36

Rodzaj zadania: Streszczenie

Dodane: 29.07.2024 o 14:01

Maria Konopnicka, wybitna polska pisarka i patriotka, znana jest przede wszystkim z twórczości zaangażowanej społecznie i moralnie. Jej nowela „Mendel Gdański” stanowi jedno z najbardziej wymownych dzieł, poruszających problematykę antysemityzmu w XIX wieku. Konopnicka w swoim utworze przedstawia bolesne zmagania społeczności żydowskiej z przemocą i nienawiścią, które były stałym elementem rzeczywistości tamtych czasów.

Głównymi bohaterami noweli są Mendel Gdański, starszy Żyd, zegarmistrz, oraz jego młody wnuk Jakub, który jest wychowywany zgodnie z tradycją żydowską. Mendel to postać głęboko zakorzeniona w religii i kulturze swojego narodu, a jego codzienne praktyki, jak modlitwy, święta czy relacje rodzinne, są integralną częścią jego tożsamości. Jakub, jako przyszłość rodziny, uczy się od dziadka nie tylko rzemiosła, ale i głębokiego znaczenia tradycji.

Jednym z głównych motywów literackich w noweli jest motyw mniejszości żydowskiej. Mendel i Jakub jako przedstawiciele mniejszości są przykładami życia zgodnie z zasadami religii i tradycji żydowskiej. W codziennym życiu Mendla obserwujemy modlitwy, świętowanie żydowskich świąt oraz dbałość o rodzinne wartości. Na początku noweli społeczność, w której żyją, wydaje się ich akceptować, czego przykładem jest interwencja księdza wychowującego chłopców wyśmiewających się z Mendla. Jednak z czasem nastroje antysemickie narastają, podsycane przez plotki, krzywdzące stereotypy oraz niepokoje społeczne.

Z czasem agresja wobec Żydów narasta, co prowadzi do wybuchu przemocy. Mendel oraz jego rodzina stają się ofiarami nieuzasadnionych oskarżeń i przemocy. Kiedy dochodzi do pogromu, dom starca i jego wnuka staje się celem tłumu. Nowela szczegółowo opisuje ten akt brutalności – niszczenie własności, atak na starca i dziecko, izolację rodziny żydowskiej i wyrzucenie poza nawias społeczności.

Motyw mniejszości wpisuje się w szerszy kontekst funkcjonowania społeczności. Na początku noweli widzimy harmonię – współpracę sąsiedzką, wzajemną pomoc i szacunek mimo różnic. Z czasem jednak dynamika społeczna ulega zmianie, narastają niechęci podsycane przez plotki i stereotypy. W miarę jak konflikt eskaluje, społeczność przekształca się w agresywny tłum, a dotychczasowe relacje okazują się nieskuteczne w obliczu kryzysu. Mendel staje się kozłem ofiarnym, tracąc dotychczasowe miejsce w społeczności.

Obcość to kolejny motyw, który przewija się przez całą nowelę. Codzienne życie Mendla, jego znajomość miasta i sąsiadów oraz asymilacja z polską społecznością ukazują jego próbę odnalezienia miejsca w otaczającej go rzeczywistości. Wnuk Mendla uczęszcza do polskiego gimnazjum, co symbolizuje próbę integracji. Jednak wydarzenia związane z pogromem diametralnie zmieniają postrzeganie starca. Mendel zyskuje poczucie bycia obcym, traci poczucie bezpieczeństwa, co prowadzi do wewnętrznego zawodu i rozgoryczenia. Utrata miejsca w społeczności ma symboliczne znaczenie, ukazując głęboką przepaść między pozorną asymilacją a rzeczywistym odrzuceniem.

Pogrom przedstawiony w noweli to kulminacyjny punkt, który wiąże się z narastającymi napięciami społecznymi. Małe incydenty, jak wyśmiewanie Jakuba czy zgubienie czapki, stają się z czasem preludium do większej tragedii. Atmosfera lęku i agresji stopniowo się intensyfikuje, co prowadzi do eksplozji przemocy. Konopnicka szczegółowo opisuje akty przemocy – niszczenie własności, brutalne ataki na starca i dziecko oraz reakcje tłumu. Pogrom prowadzi do tzw. oczyszczenia napięć społecznych, jednak kosztem ogromnego cierpienia ofiar. Dla sprawców być może jest to powrót do codzienności, jednak dla ofiar oznacza trwałe zmiany i psychiczne traumy.

Rodzina Gdańskich, stanowiąca centrum noweli, ukazuje siłę rodzinnych więzi w obliczu trudności i przeciwieństw. Relacja między dziadkiem a wnukiem jest głęboka i pełna emocji. W obliczu antysemityzmu i przemocy, Mendel i Jakub wspólnie stawiają czoła niesprawiedliwościom. Konopnicka poprzez scenę obrony domu (symbolizowaną przez okno) ukazuje nie tylko walkę o fizyczne bezpieczeństwo, ale także o wartości rodzinne i godność. Rodzina jako jedność staje się przykładem miłości, wsparcia i odwagi, podkreślając rolę więzi rodzinnych w trudnych chwilach.

Podsumowując, „Mendel Gdański” to nowela, w której kluczowe motywy – mniejszość żydowska, społeczność, obcość, pogrom i rodzina – wzajemnie oddziałują na siebie, tworząc pełen emocji i refleksji obraz rzeczywistości. Konopnicka z wielką wrażliwością ukazuje problematykę antysemityzmu, przemocy wobec mniejszości oraz konieczność poszanowania człowieczeństwa. Przesłanie noweli jest uniwersalne i aktualne także dzisiaj, przypominając o potrzebie tolerancji, solidarności i empatii w stosunkach międzyludzkich.

Problemy, które porusza Konopnicka w swojej noweli, są wciąż istotne we współczesnym świecie. Historia Mendla Gdańskiego skłania do refleksji nad relacjami społecznymi, znaczeniem empatii i solidarności oraz umiejętnością dostrzegania wartości ludzkiej godności niezależnie od przynależności kulturowej czy religijnej. To uniwersalne wartości, które powinny kierować naszym postępowaniem w każdym czasie i miejscu, ucząc nas, jak ważna jest ludzka dobroć i wspólnota duchowa.