Ferdydurke – walka Józia z „gębą” i „pupą”

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 30.05.2024 o 17:35

Rodzaj zadania: Streszczenie

Dodane: 30.05.2024 o 17:20

Witold Gombrowicz, jako przedstawiciel awangardowej literatury polskiej XX wieku, jest autorem wyjątkowej powieści "Ferdydurke". Książka ta jest znana z wprowadzenia unikalnego kodu językowego, który obejmuje takie pojęcia jak "pupa" i "gęba". W "Ferdydurke" Gombrowicz wykorzystuje te terminy do ukazania społecznych masek i narzuconych form, z którymi zmaga się główny bohater, Józio Kowalski. Józio toczy nieustanną walkę z "pupą", reprezentującą wymuszoną niewinność i nieświadomość, oraz z "gębą", czyli maskami społecznymi, które narzuca nam otoczenie.

Józio Kowalski, mający trzydzieści lat, zostaje brutalnie cofnięty do absurdalnej rzeczywistości szkolnej przez profesora Pimkę, co jest pierwszym przykładem procesu "upupiania". Proces ten symbolizuje narzucanie Jóżkowi dziecinnych cech i bezrefleksyjnej posłuszności. W szkole, która powinna służyć rozwojowi intelektualnemu i emocjonalnemu młodzieży, nauczyciele, w tym Pimko, traktują uczniów jak małe dzieci, ignorując ich dorosłość i świadome decyzje. Józio, choć jest dorosły, zostaje zmuszony do odgrywania roli ucznia, co prowadzi do jego frustracji i poczucia bezsilności.

Smaku tej walce dodaje pojedynek między Miętusem a Syfonem, symbolizując różne podejścia do narzuconych ról. Miętus buntuje się przeciw systemowi i narzuconej formie "pupy", podczas gdy Syfon biernie akceptuje wszystko, co jest mu nakazywane. Józio obserwuje ich zmagania, starając się nie angażować się bezpośrednio, ale wyraża sympatię wobec Kopyrdy, który wydaje się bardziej niezależny w myśleniu i działaniu. Pomimo swojej dorosłości, Józio nie jest w stanie przeciwstawić się Pimce, który manipuluje nim na każdym kroku, twierdząc, że uczniowie są niewinni i nieświadomi, nawet gdy dowody na ich dorosłość są oczywiste.

W kolejnym etapie swojej przygody Józio odwiedza środowisko rodzinne we wsi, gdzie spotyka się z dalszym procesem "upupiania". Wizyta u pani Hurleckiej tylko potwierdza jego bezsilność wobec narzucanych form. Pani Hurlecka traktuje go jak dziecko, ignorując jego dorosłość i doświadczenia życiowe. Wspomnienia z dzieciństwa i perspektywa pani Hurleckiej utrwalają obraz Józia jako nieustannego dziecka, niezależnie od jego rzeczywistej dorosłości.

Przygody Józia w stancji u Młodziaków z kolei koncentrują się na walce z "gębą" nowoczesności. Młodziakowie prezentują się jako nowoczesna rodzina, ale ich postawy są tylko pozorami, skrywającymi stare, konserwatywne poglądy. Józio celowo prowokuje gospodarzy, pokazując zdziecinnienie i konserwatywne nastawienie, co prowadzi do konfliktów, szczególnie z Zutą, córką Młodziaków. Zuty niechęć do Józia oraz sprowokowanie sytuacji, w której Pimko i Kopyrda pojawiają się w jej sypialni, obnaża hipokryzję i upadek gęby nowoczesności, którą starali się narzucić Młodziakowie.

Pomimo swojej walki Józio nie jest w stanie trwale uciec od narzuconych form. Jego podróż przez różne środowiska, od szkoły, przez wieś, aż po stancję, ukazuje beznadziejność jego starań. Spotkanie z lokajem Walkiem, który jest jedyną naturalną postacią w powieści, dodatkowo podkreśla, że reszta społeczeństwa jest poddana różnorakim "gębom" i "pupom". Józio dochodzi do wniosku, że ucieczka przed "gębą" jest możliwa jedynie poprzez przyjęcie innej "gęby", co obrazuje metaforyczne kleszcze, w które wpadają ludzie próbujący wyzwolić się z narzuconych form. Cytat „nie ma ucieczki przed gębą, jak tylko w inną gębę” idealnie wkomponowuje się w ostateczne przesłanie powieści.

W konkluzji Józio zdaje się akceptować, że walka z "pupą" i "gębą" jest skazana na niepowodzenie. Ostateczna myśl Gombrowicza sugeruje, że ludzie na zawsze pozostaną pod wpływem pewnych form narzuconych przez społeczeństwo, a jedyną zmianą może być jedynie przejście z jednej formy do innej. „Ferdydurke” jako powieść jest więc nie tylko krytyką społeczeństwa, ale też głęboką refleksją nad ludzką naturą i nieuchronnością form, które nas kształtują.