Jak w utworach literackich kreowana jest przestrzeń i jaka jest funkcja takiej kreacji w danym utworze? W pracy odwołaj się do: wybranego opowiadania z tomu Sklepy cynamonowe Brunona Schulza, innych utworów literackich z dwóch różnych epok oraz wybranego

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 31.05.2024 o 9:03

Rodzaj zadania: Streszczenie

Dodane: 31.05.2024 o 8:58

Przestrzeń odgrywa kluczową rolę w literaturze, będąc fundamentem, na którym opiera się fabuła. Jest nie tylko tłem dla wydarzeń, ale także aktywnym elementem, kreującym nastrój, oddziałującym na emocje czytelnika i kształtującym interpretację utworu. Przestrzeń w literaturze jest różnorodna: od realnych, historycznych miejsc, przez fantastyczne krainy, po oniryczne i nierealne światy. Różne epoki literackie i style pociągają za sobą odmienne sposoby kreowania przestrzeni, pozwalając twórcom na wyrażenie swoich zamysłów i uczynienie tekstu bardziej sugestywnym.

W utworze „Sklepy cynamonowe” Brunona Schulza, przestrzeń jest mocno zdeformowana, oniryczna i subiektywna. Schulz przedstawia świat oczyma dziecka, co wpływa na percepcję rzeczywistości. Przestrzeń w tych opowiadaniach jest plastyczna, malarska, niemal poetycka. Schulz w swoich opisach zlewa miejsca, zakrzywia czasoprzestrzeń, tworząc nierealny, marzycielski krajobraz, w którym granice między snem a jawą się rozmywają. Elementy synestezji sprawiają, że przestrzeń działa na wszystkie zmysły: wzrok, słuch, węch i smak. Na przykład w opowiadaniu "Sklepy cynamonowe" narrator opisuje swój powrót do domu po portfel ojca, przechodząc obok tytułowych sklepów. W trakcie tej podróży przestrzeń przekształca się, przenikają się różne miejsca: dom, szkoła, sklepy – wszystko to tworzy pewne zakrzywienia rzeczywistości, wciągając czytelnika w oniryczną sferę baśni i marzeń. Dzięki tej kreacji przestrzeni, Schulz buduje atmosferę tajemniczości oraz odrealnienia, a czytelnik zostaje wciągnięty w ten nierealny, poetycki świat.

„Pan Tadeusz” Adama Mickiewicza to przykład utworu, w którym przestrzeń jest kreowana jako idylliczna, wręcz arkadyjska. Głównym miejscem akcji jest Soplicowo – idealizowana posiadłość ziemiańska, symbolizująca nie tylko sielankę, ale także polską tradycję i patriotyzm. Opisy Soplicowa, jego otoczenia, pięknej przyrody, polowań, uczty, grzybobrania, tworzą obraz miejsca pełnego harmonii, piękna i spokoju. W „Inwokacji” Mickiewicz zapowiada piękno Litwy, który poprzez detale opisów wzbudza w czytelnikach sentyment do ojczystej ziemi. Taka kreacja przestrzeni miała dla Mickiewicza funkcję nie tylko estetyczną, ale także ideologiczną. Przedstawienie Soplicowa jako miejsca arkadyjskiego miało na celu ożywienie w sercach Polaków na emigracji wspomnień o kraju oraz wzmocnienie więzi narodowych i patriotycznych. Soplicowo, z jego pięknem i doskonałością, stało się symbolem utraconej ojczyzny – miejscem idealnym, którego obraz miał umacniać poczucie tożsamości narodowej.

Zupełnie inny sposób kreowania przestrzeni obserwujemy w „Lalce” Bolesława Prusa. Tu przestrzeń ukazana jest w sposób realistyczny i szczegółowy. Warszawa końca XIX wieku została przedstawiona z dokładnością i precyzją, odzwierciedlając rzeczywistość tamtego czasu. W powieści Prusa przestrzeń służy głównie do ukazania kontrastów społecznych i materialnych ówczesnego społeczeństwa. Opisy biednych dzielnic, takich jak Powiśle, pełnych zaniedbanych, brudnych budynków, kontrastują z dostojnymi mieszkaniami arystokracji, przepełnionymi bogactwem i luksusem. Przykładem może być opis Powiśla, gdzie panuje zaniedbanie, brud, a budynki są w koszmarnym stanie. Taki realistyczny obraz przestrzeni pomaga Prusowi w ukazaniu społecznych nierówności, niesprawiedliwości i konfliktów społecznych – tematy, które są centralne dla fabuły „Lalki”. Przemieszczanie się bohatera, Stanisława Wokulskiego, między różnymi częściami miasta, podkreśla jego społeczną świadomość oraz dążenie do zmiany swojego miejsca w społeczeństwie, a także ukazuje jego działalność filantropijną i zamiar przeciwdziałania niesprawiedliwości społecznej.

W „Starym człowieku i morzu” Ernesta Hemingwaya przestrzeń jest ograniczona do minimum, co potęguje napięcie i skupia uwagę na walce bohatera. Hemingway stosuje minimalistyczne opisy, koncentrując się na oceanie i łodzi starego rybaka Santiago. Ta lakoniczna kreacja przestrzeni pozwala czytelnikowi poczuć izolację i osamotnienie bohatera, który w pojedynkę staje do walki z naturą. Przestrzeń oceanu w swojej niekończącej się bezkresności, staje się metaforą samotności Santiago i jego nieustępliwej walki o przetrwanie. Opis walki Santiago z marlinem ograniczony jest do absolutnego minimum, co potęguje dramatyzm i skupia się na wewnętrznej determinacji bohatera. Przestrzeń tu jest symbolicznym tłem dla egzystencjalnej walki człowieka z naturą i losem.

Podsumowując, różne sposoby kreowania przestrzeni w literaturze pełnią rozmaite funkcje, kształtując odbiór utworu przez czytelnika. Przestrzeń może być narzędziem do budowania nastroju, oddziaływania na emocje, ukazywania kontrastów społecznych, a także podkreślania idei i wartości, które autor chce przekazać. Zależnie od epoki i autora, przestrzeń literacka może być realistyczna, oniryczna, idylliczna czy minimalistyczna, a każda z tych kreacji wnosi coś unikalnego do danego utworu, czyniąc go bardziej sugestywnym i wielowymiarowym.