Jaki obraz Polski i Polaków zostaje ukazany w utworach literackich epoki baroku? Omów zagadnienie.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 9.06.2024 o 22:18

Rodzaj zadania: Streszczenie

Dodane: 9.06.2024 o 22:07

Barok, jako epoka w kulturze europejskiej, obejmuje okres od końca XVI do początku XVIII wieku. Charakteryzowała się ona bogatą ornamentyką, dramatycznością oraz silnymi kontrastami. W Polsce barok pojawił się na tle rozkwitu politycznego, gospodarczego i kulturowego Rzeczypospolitej. Literatura tego okresu stanowi cenny materiał do poznania mentalności ludzi tamtych czasów. W mojej pracy skupię się na trzech głównych utworach: _Pamiętnikach_ Jana Chryzostoma Paska, _Transakcji wojny chocimskiej_ Wacława Potockiego oraz wierszu "Do trupa" Jana Andrzeja Morsztyna, aby przedstawić obraz Polski i Polaków w literaturze baroku.

W _Pamiętnikach_ Jana Chryzostoma Paska odnajdujemy wiele elementów typowych dla sarmatyzmu, nurtu szczególnie silnie obecnego w literaturze barokowej. Sarmatyzm, będący ideologią i stylem życia szlachty polskiej, skupiał się na połączeniu tradycji rycerskich, katolickiej religijności oraz swoistej megalomanii. Pasek jest reprezentatywnym przykładem sarmaty, co odbija się w jego opowieściach.

Charakterystyka Polaków w jego pamiętnikach jest pełna kontrastów. Z jednej strony widzimy żarliwy katolicyzm, który jednak często przejawia się w formie zabobonów. Pasek opisuje szlachtę jako grupę poszukującą bogactwa, niemniej jednak wierną obowiązkom wobec ojczyzny. Typowy Sarmata z jednej strony był patriotą, z drugiej jednak kierował się prywatnymi interesami. Wartości rodzinne i szlachecka gościnność były wysoko cenione, ale równocześnie często do głosu dochodziła przemoc – szable pojawiały się w ruchu przy byle nieporozumieniu. Pasek przywiązywał dużą wagę do opisywania przyrody i codziennego życia szlachty, co ukazuje ich przywiązanie do natury oraz skłonność do fantazji.

Wacław Potocki w _Transakcji wojny chocimskiej_ przedstawia obraz Polaków w kontekście jednej z ważniejszych bitew w historii Rzeczpospolitej – bitwy pod Chocimiem. Dzieło to glorifikuje polski oręż oraz patriotyzm, przedstawiając Polaków jako walecznych, odważnych i gotowych na poświęcenie dla ojczyzny. Rzeczpospolita jest w jego oczach przedmurzem chrześcijaństwa, opierającym się na najazdach osmańskich.

Jednak Potocki nie ogranicza się jedynie do idealizacji. W jego utworze widać również krytyczne spojrzenie na współczesność autora. Podkreśla deficyt patriotyzmu w swoich czasach i obawia się o zanikanie cnotliwości obywateli oraz nasilenie się anarchii społecznej. Potocki zdaje sobie sprawę, że aby utrzymać wielkość Rzeczpospolitej, niezbędne jest nieustanne pielęgnowanie wartości patriotycznych oraz jedności narodowej.

Wiersz "Do trupa" Jana Andrzeja Morsztyna, dworskiego poety, przedstawia bardziej osobisty i introspekcyjny obraz Polaków. Morsztyn, związany ze stylem klasycyzmu, w swoich utworach łączył barokową efektowność z precyzją formy. W wierszu "Do trupa" poetę fascynują kontrasty i paradoksy, co jest typowe dla barokowej estetyki.

W wierszu tym, miłość porównana jest do śmierci – zakochany cierpi jak trup w grobie. Groteskowy kontrast między zakochanym a zmarłym pokazuje dramatyczną intensywność emocji. Powraca tu również motyw vanitas – marność świata materialnego, co jest typowym tematem barokowym. Dworskie pojmowanie miłości i emocji w poezji Morsztyna odzwierciedla swoiste wewnętrzne rozdarcie elity barokowej Polski między cielesnością a duchowością, co jest echem szerszych prądów kulturowych epoki.

Podsumowując, obraz Polaków-Sarmatów w literaturze barokowej jest pełen kontrastów. Z jednej strony widzimy głęboką religijność, a z drugiej zabobonność. Bohaterowie literatury baroku łączą w sobie patriotyzm i służbę ojczyźnie z prywatnymi interesami i upodobaniem do przemocy. Życie Sarmatów pełne jest zarówno wartości rodzinnych i szlacheckiej gościnności, jak i niestabilności oraz burzliwych przygód.

Te cechy wpłynęły na historię Rzeczpospolitej, przyczyniając się do jej późniejszych trudności. Skłonność do anarchii, gorączkowa impulsywność oraz brak jedności narodowej można uznać za potencjalne przyczyny upadku kraju. Literatura barokowa, poprzez ukazywanie zarówno pozytywnych cech jak odwaga i poświęcenie, jak i wad takich jak prywata i przemoc, pomaga zrozumieć mentalność epoki.

Wzbogacona o bogactwo języka, precyzyjne opisy i głębokie analizy kontekstu historycznego oraz kulturowego, literatura barokowa stanowi cenne źródło wiedzy o polskiej kulturze i psychologii narodowej. Zachęcam do dalszego poznawania literatury tego okresu, gdyż trafnie odzwierciedla ona złożoność i barwność polskiej duszy.