Odwołując się do treści utworu oraz pasujących punktów programu polskiego pozytywizmu opisz zmianę charakteru wypowiedzi narratora w zakończeniu noweli „Antek”.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 10.06.2024 o 11:51

Rodzaj zadania: Streszczenie

Dodane: 10.06.2024 o 11:41

---

Nowela „Antek” autorstwa Bolesława Prusa, po raz pierwszy wydana w 1880 roku, jest jednym z ważniejszych dzieł polskiego pozytywizmu. Opowiada ona historię tytułowego bohatera, młodego chłopca z ubogiej wiejskiej rodziny, który wykazuje niezwykły talent i pragnienie zdobywania wiedzy, jednakże jego możliwości rozwoju są poważnie ograniczone przez trudne warunki życiowe oraz brak wsparcia ze strony najbliższych.

Pozytywizm, jako kierunek literacki i ideologiczny, dominował w Polsce pod koniec XIX wieku, w okresie popowstaniowym. Jego zwolennicy, zainspirowani filozofią Auguste’a Comte’a oraz postulując konieczność reformy społeczeństwa i gospodarki, kładli nacisk na pracę organiczną, czyli harmonijny rozwój wszystkich warstw społecznych, i pracę u podstaw, tj. edukację najuboższych oraz wspieranie zaniedbanych grup społecznych. Te założenia odzwierciedlają się w twórczości Prusa, który wykorzystywał swoje utwory do propagowania pozytywistycznych idei.

W noweli „Antek” poznajemy głównego bohatera, który w młodym wieku traci ojca i wraz z matką oraz rodzeństwem zmuszony jest żyć w skrajnej biedzie. Mimo trudnych warunków, Antek wykazuje nadzwyczajne zdolności rzeźbiarskie oraz silne zainteresowanie nauką. Niestety, brak perspektyw rozwoju oraz wsparcia ze strony matki, która skupia się na przetrwaniu, skutkuje jego marginalizacją. W dodatku wiejski kontekst, zdominowany przez zabobony i brak dostępu do edukacji, staje się symbolem szerszej systemowej zaniedbania społecznego.

Narrator początkowo zachowuje obiektywną perspektywę, rzetelnie przedstawiając wydarzenia i sytuacje. Opisuje realia życia w biednych wsiach, sięgając po konkretne przypadki, jak choćby losy Rozalki, siostry Antka, która umiera w wyniku braku odpowiedniej opieki medycznej i ignorancji miejscowej społeczności. Rozalka staje się metaforą ofiar systemu opartego na zabobonach i braku dostępu do edukacji.

W miarę jak akcja noweli postępuje, następuje stopniowa zmiana charakteru wypowiedzi narratora. Z obiektywnego obserwatora staje się on coraz bardziej zaangażowany emocjonalnie, co jest szczególnie widoczne w momencie, gdy Antek zostaje zmuszony do opuszczenia wsi i wyruszenia w świat w poszukiwaniu lepszej przyszłości. Trudne doświadczenia bohatera stają się punktem zwrotnym, który skłania narratora do bardziej moralizatorskiego tonu.

Zakończenie noweli jest jednoznacznie dydaktyczne i moralizatorskie. Narrator, już nie tylko jako relator wydarzeń, ale niemal jako mówca, apeluje o konieczność wprowadzenia zmian społeczno-edukacyjnych. Stanowczo podkreśla potrzebę realizacji pozytywistycznych idei, kładąc nacisk na pracę organiczną i pracę u podstaw. Krytykuje zabobony i ignorancję, które symbolizuje postać Rozalki, oraz nawołuje do współczucia i solidarności z najuboższymi, zachęcając do tworzenia systemowych reform mających na celu poprawę warunków życia na wsi.

Zmiana charakteru narracji od obiektywnej do moralizatorskiej jest celowym zabiegiem literackim, który ma na celu wzmocnienie przekazu i uczynienie go bardziej zrozumiałym i sugestywnym dla czytelnika. Prus, poprzez emocjonalne zaangażowanie narratora, skutecznie zwraca uwagę na problematykę społeczną i podkreśla konieczność realizacji pozytywistycznych postulatów.

W zakończeniu noweli, narrator bezpośrednio odnosi się do idei pozytywizmu, przypominając o znaczeniu pracy organicznej – współdziałania różnych warstw społecznych dla wspólnego dobra i postępu. Praca u podstaw, czyli edukacja jako fundament rozwoju społeczeństwa, staje się głównym tematem apelu narratora, który wskazuje na rezultaty zaniedbań edukacyjnych, symbolizowane przez tragiczne losy Rozalki i samego Antka. Walka z zabobonami, szeroko obecnymi na wsi, jest kolejnym postulatem narratora, który podkreśla, że jedynie poprzez edukację i świadome działania można poprawić sytuację społeczną najuboższych.

Efektywność moralizatorskiego zakończenia w propagowaniu idei pozytywizmu jest niezaprzeczalna. Emocjonalne zaangażowanie narratora buduje silniejszy związek z czytelnikiem, zmuszając go do refleksji i skłaniając do podjęcia działań. Prus, poprzez zmiany w narracji, ukazuje, że literackie dzieło może być nie tylko opowieścią, ale także narzędziem przemian społecznych, apelującym o realizację pozytywistycznych założeń.

Zakończenie noweli „Antek” pełni kluczową rolę zarówno w kontekście narracyjnym, jak i dydaktycznym. Narratorska zmiana od opisu rzeczywistości wiejskiej do nawoływania do reform stanowi istotny element budowania przekazu utworu. W swej ponadczasowości, Prus porusza problemy, które wciąż mogą być aktualne, zachęcając do refleksji nad współczesnym dostępem do edukacji i wsparciem dla najuboższych. Zmiana charakteru wypowiedzi narratora w zakończeniu jest więc nie tylko literackim środkiem, ale także wyrazem głębokiej troski pisarza o losy społeczeństwa.