„Mistrz i Małgorzata” Michaiła Bułhakowa – opracowanie lektury

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 10.06.2024 o 19:25

Rodzaj zadania: Streszczenie

Dodane: 10.06.2024 o 19:19

Michaił Bułhakow urodził się 3 maja 1891 roku w Kijowie. Jego ojciec był uczonym teologiem prawosławnym, a matka prowadziła stancję. Wykształcenie medyczne zdobył na Uniwersytecie św. Włodzimierza w Kijowie. W latach 1916-1919 pracował jako wiejski lekarz, potem zajmował się dziennikarstwem i pracą urzędnika oświatowego w Moskwie. Ostatecznie porzucił medycynę na rzecz literatury. Niestety, Bułhakow napotykał na problemy z radzieckim systemem i cenzurą, co znacznie utrudniało publikację jego utworów. Zmarł 10 marca 1940 roku na nerczycę.

Dziś Michaił Bułhakow jest znany przede wszystkim dzięki powieści „Mistrz i Małgorzata”, choć jego dorobek literacki obejmuje również takie utwory jak „Zapiski na mankietach”, „Biała gwardia” i „Psie serce”. Bułhakow był prześladowany i ograniczany przez cenzurę, co skutkowało zakazem publikowania jego prac od 1929 roku aż do momentu jego śmierci.

Powieść „Mistrz i Małgorzata” była pisana przez Bułhakowa w latach 1928-1940, czyli przez ostatnie dwanaście lat jego życia. Na genezę tej powieści wpłynęło wiele czynników, między innymi fascynacja postacią teologa ojca, chęć ucieczki od szarej rzeczywistości moskiewskiej oraz pragnienie syntezy twórczości i życia. Powstało co najmniej osiem podstawowych wersji książki. Ze względu na cenzurę, powieść została opublikowana po raz pierwszy w mocno ocenzurowanej formie w latach 1966-1967 w miesięczniku „Moskwa”.

Bułhakow czerpał wiele inspiracji z różnych źródeł. Motyw faustowski jest jednym z najważniejszych elementów powieści. Nawiązuje on do „Fausta” J.W. Goethego, gdzie bohaterowie, tacy jak Woland (szatan) i Małgorzata (ukochana mistrza), odgrywają kluczowe role. Motto zaczerpnięte z „Fausta” - „Jam częścią tej siły, która wiecznie zła pragnąc, wieczne czyni dobro” – oddaje istotę fabuły.

Wątek biblijny również odgrywa znaczącą rolę w powieści. Źródłami, z których korzystał Bułhakow, były między innymi Pismo Święte, „Żywot Jezusa” Ernesta Renata oraz „Żywot Jezusa Chrystusa” Frederica W. Farrara. Autor dokładnie studiował topografię Jerozolimy podczas pisania.

Czas i miejsce akcji w „Mistrzu i Małgorzacie” rozgrywa się na dwóch płaszczyznach: realistycznej i biblijnej. Płaszczyzna realistyczna to współczesna Moskwa lat 30. XX wieku. Akcja trwa cztery dni, od środy do soboty, kiedy to świta Wolanda przybywa do Moskwy. Płaszczyzna biblijna to Jerozolima za czasów prokuratora Poncjusza Piłata. Powieść operuje trzema rodzajami czasu: teraźniejszym (Moskwa lat 30. XX wieku), przeszłym (retrospekcja – proces Jeszui Ha-Nocri w Jerozolimie) i przyszłym (proroctwa i przepowiednie).

Woland i jego diabelska świta odgrywają kluczową rolę w powieści. Woland jest szatanem, mistrzem czarnej magii, eleganckim filozofem z nadzwyczajnymi zdolnościami. Jego towarzysze to Korowiow-Fagot (rycerz i żartowniś), Azazello (demon-morderca), Kot Behemot (demon-pazi w formie olbrzymiego kota), Hella (wampirzyca) i Abbadon (demon wojny). Działania świty w Moskwie obejmują porwania ludzi, seanse czarnej magii oraz wzniecanie pożarów, co w konsekwencji demaskuje zło i wymierza sprawiedliwość.

Główne wątki powieści obejmują obraz rzeczywistości moskiewskiej lat 30. XX wieku, w tym system totalitarny, biurokratyzację życia, donosicielstwo i łapówkarstwo. Kolejnym znaczącym wątkiem jest diabelski, gdzie działania Wolanda i jego świty ukazują zło jako odmianę dobra. Wątek biblijny, czyli historia Jeszui Ha-Nocri i Poncjusza Piłata, porusza problematykę tchórzostwa i miłosierdzia.

Niezwykle istotny jest również romans Mistrza i Małgorzaty, który pokazuje historię ich miłości, problemy mistrza z krytyką jego powieści, pobyt w szpitalu psychiatrycznym oraz determinację Małgorzaty, która zawiera pakt z Wolandem, aby ocalić swojego ukochanego. Zakończenie powieści przynosi im uwolnienie od cierpień i wieczne szczęście.

Obraz Moskwy lat trzydziestych XX wieku w powieści podzielony jest na uprzywilejowaną elitę i biedne społeczeństwo. Autor ukazuje nieetyczne zachowania, takie jak łapówkarstwo, donosicielstwo i karierowiczostwo. Twórczość literacka tego okresu napotykała na liczne problemy z cenzurą i podporządkowaniem doktrynie socrealizmu, co widoczne jest w losach Mistrza, który walczył z systemem o możliwość opublikowania swojego dzieła.

Wątek biblijny w „Mistrzu i Małgorzacie” obejmuje historię Jeszui Ha-Nocri i Poncjusza Piłata, w której proces i przesłuchanie Ha-Nocri, a następnie skazanie go na śmierć, ukazują wyrzuty sumienia Piłata. Tchórzostwo przedstawione jest jako największe zło.

Powieść „Mistrz i Małgorzata” jest paraboliczna, co oznacza, że ma uniwersalne przesłanie dotyczące problemów ludzkości, takich jak wina, kara, odpowiedzialność za czyny. Postacie i wydarzenia symboliczne, takie jak Jeszua, Małgorzata, Piłat i Berlioz, ukazują uniwersalne postawy ludzkie.

Groteska w powieści jest wszechobecna i obejmuje deformację rzeczywistości, mieszanie płaszczyzn, irracjonalne wydarzenia oraz różne rodzaje komizmu. Struktura powieści jest trójplanowa, obejmuje narrację realistyczną, fantastyczną i biblijną, co wiąże się z różnymi stylami narracji i chronologią wydarzeń.

Powieść „Mistrz i Małgorzata” wpisuje się również w tradycję satyry menippejskiej, która obejmuje tematy maniakalne, konstrukcje trójplanowe, nienormalne stany psychiczne, skandale, mieszanie stylów, symbolikę i mistycyzm.

Powieść Bułhakowa można przywoływać przy omawianiu różnych motywów literackich, takich jak miłość, totalitaryzm, rola artysty, magia i czary, motywy biblijne, problematyka moralna, walka dobra ze złem, wina i odpowiedzialność, groteska, szaleństwo oraz bal.

„Mistrz i Małgorzata” to powieść wielogatunkowa i ponadczasowa. Ukazuje odwieczne problemy ludzkości, jest świadectwem epoki, krytyką totalitaryzmu oraz głęboką analizą ludzkiej natury i znaczenia literatury. Jej wartość literacka jest nieoceniona, a przekaz uniwersalny, co sprawia, że jest to dzieło kompleksowe i wszechstronne.