Moralność społeczeństwa moskiewskiego przedstawionego w powieści Michaiła Bułhakowa „Mistrz i Małgorzata”

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 19.07.2024 o 11:06

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 19.07.2024 o 10:35

Wstęp:

Michaił Bułhakow, autor powieści „Mistrz i Małgorzata”, urodził się w 1891 roku w Kijowie. Jego życie i twórczość przypadały na okres dynamicznych i często brutalnych przemian w Rosji, w tym rewolucji, wojen domowych, a także okresu dyktatury staliniowskiej. Bułhakow, z wykształcenia lekarz, zasłynął jako dramaturg i prozaik, którego prace często spotykały się z cenzurą lub były zakazywane. „Mistrz i Małgorzata” to dzieło, nad którym pracował przez ostatnie 12 lat swojego życia, do 1940 roku. Powieść ta jest głęboko zakorzeniona w kontekście historycznym lat 1928-1940, czyli okresu intensyfikacji represji politycznych w Związku Radzieckim pod rządami Józefa Stalina.

Tematyka „Mistrza i Małgorzaty” jest zróżnicowana i obejmuje filozofię, etykę, religię, metafizykę, psychologię, a także historię i politykę. Bułhakow poprzez swoją powieść starał się lepiej zrozumieć i przedstawić wartości etyczne, moralne oraz sens życia w systemie totalitarnym, w którym przyszło mu żyć. Właśnie te zagadnienia, związane z moralnością społeczeństwa moskiewskiego, będą tematem tego wypracowania.

Obraz społeczeństwa w powieści:

Społeczeństwo moskiewskie przedstawione w „Mistrzu i Małgorzacie” można podzielić na dwie główne grupy – elitę oraz prostych obywateli. Elita to uprzywilejowana klasa, często związana z partią komunistyczną, korzystająca z lepszych warunków życia i licznych przywilejów. Są to ludzie, którzy mają władzę, wpływy i dostęp do luksusów niedostępnych dla zwykłych mieszkańców Moskwy. Dla porównania, prości obywatele to ludzie biedni, zastraszani, skoncentrowani na przetrwaniu i zaspokojeniu podstawowych potrzeb. W powieści możemy zobaczyć, jak ci ostatni są manipulowani przez system, zmagają się z codziennymi problemami i żyją w strachu przed represjami.

W „Mistrzu i Małgorzacie” wpływ dyktatury stalinizmu jest wszechobecny. System totalitarny kontroluje każdą dziedzinę życia, od pracy, przez sztukę, po religię. Zepsucie moralne szerzy się na każdym poziomie społeczeństwa. Władza stosuje represje, takie jak uwięzienia, zesłania do łagrów, a także manipulacje i zastraszanie obywateli. Strach przed konsekwencjami politycznymi jest głęboko zakorzeniony w postawach ludzi, co prowadzi do powszechnego konformizmu i zaniknięcia indywidualnych wartości.

Moralność i etyka w społeczeństwie moskiewskim:

W powieści Bułhakowa nieetyczne sposoby awansu są powszechne. Łapówkarstwo, donosicielstwo, układy i znajomości to główne drogi do kariery w społeczeństwie moskiewskim. Konformizm staje się koniecznością - ludzie wyrzekają się własnych poglądów i podporządkowują partii, aby uniknąć represji. Przykładem tego jest postać Iwana Bezdomnego, młodego poety, który podporządkowuje się Berliozowi, prezesowi Massolitu. Iwan, pisząc wbrew swoim przekonaniom, robi to z nadzieją na zdobycie uznania i korzyści materialnych. Jest to klasyczny przykład wyparcia się własnej moralności na rzecz korzyści związanych z lojalnością wobec systemu.

Totalitarny system narzuca mechanizmy kontroli i zniewolenia jednostki. Brak dokumentów równa się z nieistnieniem, a biurokratyzacja życia staje się narzędziem do manipulacji i kontroli obywateli. Zanik godności ludzkiej jest widoczny w egoistycznych postawach ludzi, donosicielstwie i powszechnej podejrzliwości. W społeczeństwie moskiewskim jednostka jest zaś mechanizmem, którym manipulują siły polityczne, tracąc swojego ducha i indywidualność.

Postawy bohaterów jako kontrast wobec zdemoralizowanego społeczeństwa:

Mistrz jest jednym z niewielu bohaterów w powieści, który stanowi opór wobec rzeczywistości partyjnej. Jest artystą, który pisze powieść o Poncjuszu Piłacie inaczej niż wymaga tego ateistyczne państwo. Tematyka biblijna i metafizyczna jego prac jest jawnym sprzeciwem wobec ideologii komunistycznej i stawia go w opozycji do elity. Mistrz, choć ostatecznie przegrywa w starciu z systemem, pozostaje symbolem niezłomności i niezależności ducha. Jego twórczość jest nie tylko wyrazem buntu, ale także głęboko zakorzenionego pragnienia prawdy i sprawiedliwości.

Małgorzata, inny kluczowy bohater powieści, jest przykładem niezwykłej lojalności i miłości. Jest gotowa poświęcić wszystko dla Mistrza, w tym swoją duszę, co symbolizuje jej związek z siłami nadprzyrodzonymi. Jednak jej relacja z Wolandem nie jest prostym aktem zdrady moralnej. Spotkanie z diabłem pozwala jej na osiągnięcie spokoju wiecznego, a jej poświęcenie i miłość do Mistrza są przedstawione jako czysty i moralnie uzasadniony akt. Bułhakow używa postaci Małgorzaty, aby pokazać, że prawdziwa miłość i oddanie mogą przetrwać nawet w najbardziej zepsutym społeczeństwie.

Podsumowanie:

Powieść „Mistrz i Małgorzata” wykorzystuje satyrę i groteskę jako narzędzia krytyki totalitarnego systemu. Groteskowe obrazy rzeczywistości, w których nadprzyrodzone siły ingerują w życie codzienne obywateli Moskwy, pokazują, jak absurdalny i zdehumanizowany może być świat zdominowany przez bezwzględną władzę. Bułhakow używa tych literackich środków, aby uwypuklić moralne degeneracje społeczeństwa, ale także aby pokazać, że w najciemniejszych czasach mogą pojawić się jednostki, które potrafią zachować swoją godność i moralność.

Powieść uczy nas, że moralność w społeczeństwie totalitarnym jest często zniekształcona przez strach, konformizm i korupcję. Jednakże, poprzez postacie takie jak Mistrz i Małgorzata, Bułhakow pokazuje, że niezależność myśli, prawdziwa miłość i lojalność mogą przetrwać nawet w najbardziej opresyjnym systemie. To przesłanie jest wciąż aktualne w kontekście współczesnych systemów politycznych i społeczeństw.

Wnioski końcowe:

Zestawienie moralności jednostek i społeczeństwa w „Mistrzu i Małgorzacie” pokazuje, że choć system totalitarny może próbować całkowicie zdominować jednostkę, duch ludzki i wartości etyczne mogą przetrwać. Michaił Bułhakow w swojej powieści przekazuje nam, że niezależność myśli i głęboko zakorzenione wartości moralne są kluczowe, nawet w obliczu największych opresji. W świecie, gdzie moralność społeczeństwa jest zniszczona przez strach i konformizm, nadzieję daje niezłomność i prawdomówność jednostek takich jak Mistrz i Małgorzata.