Praca organiczna - porównanie "Lalki" i "Ludzi bezdomnych"

Ta praca została zatwierdzona przez naszego nauczyciela: 13.06.2024 o 9:07

Rodzaj zadania: Streszczenie

Dodane: 11.06.2024 o 8:41

Praca organiczna to termin wywodzący się z idei pozytywizmu, oznaczający działania na rzecz harmonijnego rozwoju społeczeństwa poprzez rozwój gospodarczy, naukowy, kulturowy i społeczny każdej jego warstwy. Po klęsce powstania styczniowego w 1863 roku, kiedy to idea walki zbrojnej o niepodległość Polski okazała się nieskuteczna, wielu intelektualistów i działaczy społecznych zwróciło się ku koncepcji pracy organicznej jako alternatywy dla zbrojnego oporu. Było to przekonanie, że należy skupić się na spokojnym, systematycznym budowaniu przyszłości narodu poprzez rozwój gospodarczy, edukację i podnoszenie standardów życia. Społeczeństwo było postrzegane jako organizm, który wymagał odpowiedniej pielęgnacji i współpracy wszystkich jego części.

Literatura odgrywała kluczową rolę w propagowaniu idei pracy organicznej. Pisarze starali się ukazywać nie tylko pozytywy, ale także problemy, z którymi musiało się zmierzyć społeczeństwo. Dwa z najważniejszych dzieł z tego okresu to „Lalka” Bolesława Prusa i „Ludzie bezdomni” Stefana Żeromskiego, które w różnych aspektach ukazują problemy związane z pracą organiczną.

W „Lalce” Bolesława Prusa głównym bohaterem jest Stanisław Wokulski, postać niezwykle skomplikowana, łącząca cechy pozytywisty i romantyka. Wokulski, syn zubożałego szlachcica, podjął się najpierw kariery w handlu, a potem, dzięki fortunie zdobytej podczas wojny rosyjsko-tureckiej, powrócił do Warszawy z zamiarem pomnażania majątku i spełnienia swoich marzeń, w tym najważniejszego - zdobycia serca arystokratki Izabeli Łęckiej. Wokulski przedstawia ideał pozytywisty pracującego na rzecz społeczeństwa poprzez różne inicjatywy gospodarcze. Otwiera nowy, nowoczesny sklep, tworzy miejsca pracy, przystępuje do spółki handlowej ze Wschodem, co ma na celu rozwój nie tylko jego osobistego majątku, ale i całej społeczności.

Obraz społeczeństwa warszawskiego XIX wieku, który Prus kreśli, jest pesymistyczny. Arystokracja jest wyizolowana, patrzy z wyższością na niższe warstwy społeczne i często jest zapatrzona w przeszłość, nie biorąc pod uwagę nowych realiów. Szlachta jest w trudnej sytuacji - traci majątek i nie radzi sobie z dostosowaniem się do nowych warunków ekonomicznych. Mieszczaństwo dąży do luksusu i statusu arystokratycznego, co prowadzi do braku jedności społecznej. Najniżej w tej hierarchii są robotnicy i chłopi, którzy wykazują bierność i brak inicjatywy. Mimo wielkich wysiłków Wokulskiego, jego miłość do Izabeli oraz jego działania na rzecz poprawy losu warszawskiego mieszczaństwa spotykają się z porażką. Gdy zostaje odrzucony przez Izabelę, popada w apatię, sprzedaje sklep i wycofuje się ze spółki, ostatecznie rezygnując z aktywnego udziału w życiu społecznym. Przykład ten ukazuje, jak trudne i złożone były relacje społeczne oraz jak niewielu ludzi było gotowych podjąć współpracę dla dobra ogółu.

W „Ludziach bezdomnych” Stefana Żeromskiego głównym bohaterem jest Tomasz Judym, bezkompromisowy idealista i nonkonformista, który pochodząc z ubogiej rodziny, poprzez ciężką pracę i wsparcie ciotki zdobył wykształcenie medyczne w Paryżu. Jego doświadczenia z dzieciństwa i życia w biedzie ukształtowały jego głębokie przekonanie o konieczności poprawy warunków życia najuboższych. Po powrocie do Warszawy widzi, że warunki życia najbiedniejszych niewiele się zmieniły - dramaty rodzin robotniczych, takich jak rodzina Wiktora, który z żoną pracuje w fabryce cygar, są wciąż powszechne.

Judym podejmuje liczne działania mające na celu poprawę losu najuboższych. Przedstawia referat u doktora Czernisza na temat konieczności poprawy warunków życia robotników, co spotyka się z mieszanymi reakcjami. Pracując w uzdrowisku w Cisach, angażuje się w walkę z próbami zanieczyszczenia środowiska przez miejscowego administratora Krzywosąda, co z czasem prowadzi do konfliktu i ostatecznego zwolnienia go z pracy. Judym podejmuje również pracę jako lekarz przy kopalni „Sykstus” na Śląsku, gdzie jego walka o zdrowie robotników zyskuje nowych wrogów. Jego bezkompromisowość i oddanie pracy sprawiają, że staje się samotnikiem, odrzuconym przez swoje środowisko, a także decyduje się na rozstanie z ukochaną Joanną Podborską w imię wyższych celów.

Porównując obu bohaterów, Wokulski i Judym różnią się nie tylko podejściem do realizacji idei pracy organicznej, ale także osobistymi motywacjami i konsekwencjami ich działań. Wokulski to pozytywista z cechami romantycznymi, którego działalność na rzecz społeczeństwa jest w dużym stopniu motywowana miłością do Izabeli Łęckiej, co ostatecznie prowadzi go do apatii i wycofania się z życia publicznego. Judym, z kolei, jest idealistą w pełnym wymiarze, który wybiera samotną walkę o poprawę warunków życia najbiedniejszych, rezygnując z osobistego szczęścia.

Obydwa dzieła ukazują krytykę społeczeństwa - zarówno Prus, jak i Żeromski wskazują na niewystarczającą liczbę zaangażowanych jednostek oraz egoizm i hedonizm elit jako główne przeszkody w realizacji idei pracy organicznej. Wokulski i Judym, mimo że wybrali różne drogi, pokazują, że jednostki odgrywają kluczową rolę w zmianach społecznych. Współczesne społeczeństwa wciąż mogą czerpać z tych dzieł refleksje na temat potrzeby zaangażowania, współpracy i walki o lepsze warunki życia dla wszystkich, co sprawia, że idee pracy organicznej są nadal aktualne.