Dlaczego Makbet jest przykładem dramatu nowożytnego?

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 13.06.2024 o 9:16

Rodzaj zadania: Streszczenie

Dodane: 13.06.2024 o 8:44

William Szekspir, uznawany za jednego z największych dramatopisarzy w historii literatury europejskiej, wywarł ogromny wpływ na rozwój dramatu. Jego twórczość stanowi pomost między tradycyjnym dramatem antycznym a nowożytnym teatrem. Sztuka „Makbet” jest tego doskonałym przykładem, ponieważ odchodzi od wielu zasad klasycznego dramatu greckiego, wprowadzając nowatorskie elementy, które na stałe zmieniły oblicze teatru. Aby lepiej zrozumieć, dlaczego „Makbet” jest dramatem nowożytnym, warto przeanalizować zasady dramatu antycznego i skonfrontować je z elementami obecnymi w dziele Szekspira.

Tradycyjny drama grecki opierał się na kilku kluczowych zasadach, które wpływały na jego strukturę i treść. Jedną z najważniejszych była zasada trzech jedności: jedności czasu, miejsca i akcji. Przykłady takich dramatów można znaleźć w dziełach Sofoklesa, takich jak „Antygona”, gdzie wszystkie wydarzenia mają miejsce w ciągu jednego dnia, w tym samym miejscu, koncentrując się na jednej głównej akcji.

Chór odgrywał także kluczową rolę w dramacie greckim. Był on integralną częścią przedstawienia, komentującą i objaśniającą wydarzenia, dzieląc dramat na stasimony (pieśni chóralne) i epejsodia (akcji dramatyczne). Chór nie tylko dostarczał widzom kontekstu, ale często moralizował i podkreślał przesłanie dzieła.

Istniała również zasada decorum, która wymagała, aby język i styl były adekwatne do gatunku dramatu. W tragediach używano wysokiego stylu, w komediach – niskiego. Dodatkowo zakazywano pokazywania śmierci na scenie, co miało na celu zachowanie odpowiedniej estetyki.

Zasada jedności estetyki nakazywała oddzielanie elementów tragicznych od komicznych, a celem dramatu było osiągnięcie katharsis, oczyszczenia poprzez emocje. Liczba aktorów była ściśle ograniczona do trzech, co wpłynęło na konstrukcję postaci – każda z nich była wyrazista i reprezentowała pewien typ ludzki bez wewnętrznych sprzeczności.

Wreszcie, zasada prawdopodobieństwa zakładała unikanie elementów nadprzyrodzonych i nierealistycznych. Bohaterowie byli stypizowani, czyli stanowili reprezentantów pewnych typów ludzkich, co nadawało im jednolitość charakterów.

Szekspir w „Makbecie” świadomie odchodzi od tych zasad, tworząc nowoczesny dramat, który charakteryzuje się większą elastycznością i realizmem.

Pierwszym odstępstwem od dramatu antycznego, które warto zauważyć, jest złamanie zasady trzech jedności w „Makbecie”. Akcja dramatu rozciąga się na dłuższy okres – tygodnie, a nawet lata. Szekspir przenosi wydarzenia nie tylko do różnych miejsc – wrzosowisk, zamków, pola bitwy – ale także wprowadza epizody niezwiązane bezpośrednio z główną akcją, takie jak monolog Odźwiernego, który przerywa napięcie i dodaje element ironii.

W „Makbecie” brak jest chóru, co zmusza widza do samodzielnej interpretacji wydarzeń. Zamiast podziału na stasimony i epejsodia, akcja jest znacznie bardziej dynamiczna, a dialogi i monologi same w sobie stanowią narzędzie do ukazywania wewnętrznych przeżyć bohaterów.

Szekspir łamie również zasadę decorum, wprowadzając do tragedii potoczne i wręcz wulgarne wyrażenia. Postaci nie unikają brutalnych scen, ani opisów przemocy. Śmierć jest tam pokazywana na scenie, jak na przykład w przypadku finałowej śmierci samego Makbeta. Wszystko to zwiększa realizm i emocjonalny wpływ przedstawienia na widzów.

Jedności estetyki w „Makbecie” także zostały złamane. Szekspir wplata elementy komiczne w tragiczną opowieść, co ilustruje wspomniany już monolog Odźwiernego. Sceny takie służą nie tylko rozbawieniu widza, ale również złagodzeniu napięcia przed wprowadzeniem kolejnych dramatycznych momentów, co czyni historię bardziej wielowarstwową i złożoną.

Makbet zawiera również więcej niż trzech aktorów na scenie, co jest szczególnie widoczne w scenach zbiorowych, jak bitwy czy scena obwołania Malkolma królem. Ta większa liczba aktorów umożliwia bardziej złożone i dynamiczne przedstawienie fabuły.

Kolejnym ważnym elementem, który świadczy o nowoczesności „Makbeta”, jest obecność nadprzyrodzonych motywów. Elementy takie jak trzy wiedźmy czy postać Hekate wprowadzają do dramatu mistyczny wymiar, który wpływa na motywacje i działania bohaterów. W przeciwieństwie do dramatu antycznego, gdzie bogowie pojawiali się jako postacie z zewnątrz ingerujące w losy ludzi, tutaj nadprzyrodzone istoty są symbolem wewnętrznych lęków i obsesji bohaterów.

Najważniejszym aspektem, który czyni „Makbeta” dramatu nowożytnym, jest złożoność psychologiczna postaci. Makbet i Lady Makbet to postaci niezwykle skomplikowane, łączą w sobie zarówno cechy dobre, jak i złe. Mają różne motywacje i ich charaktery rozwijają się w trakcie utworu – od ambicji i żądzy władzy, przez poczucie winy i paranoję, aż po ostateczne upadłe morale. Makbet zmienia się mentalnie i moralnie, co czyni go indywidualnym, a nie stypizowanym bohaterem.

W zakończeniu można zauważyć, że „Makbet” ukazuje dramat nowożytny przez zerwanie z antycznymi zasadami literatury dramatycznej. Szekspir odstępuje od zasady trzech jedności, rezygnuje z chóru, łamie zasadę decorum i jedności estetyki, wprowadza więcej niż trzech aktorów, elementy nadprzyrodzone i prezentuje bohaterów złożonych psychicznie.

To wszechstronne przedstawienie ludzkiej natury, z jej wewnętrznymi sprzecznościami i złożonymi motywacjami, czyni „Makbeta” ponadczasowym dramatem. Szekspir, poprzez swoje nowatorskie podejście, znacząco przyczynił się do rozwoju dramatu jako formy literackiej, czyniąc go bardziej realistycznym i głęboko ludzkim. Dzięki tym elementom, „Makbet” jest dramatem nowożytnym, który nie tylko zrywa z tradycjami antycznymi, ale również wprowadza nową jakość i głębokość do literatury dramatycznej. Dzieło Szekspira pozostaje wpływowe i aktualne, odkrywając uniwersalne prawdy o ludzkiej naturze i moralności.