Dziady - opis obrzędu wywoływania duchów

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 16.06.2024 o 14:22

Rodzaj zadania: Streszczenie

Dodane: 16.06.2024 o 14:03

Adam Mickiewicz to jeden z najwybitniejszych polskich poetów romantycznych, a jego dzieło "Dziady" stanowi jeden z najważniejszych tekstów literatury polskiej. "Dziady" to dramat napisany w kilku częściach, które w założeniu miały stanowić wielką epopeję narodową. Data powstania "Dziadów" to okres lat 1820–1830, natomiast druga część dramatu, skupiająca się na obrzędzie wywoływania duchów, powstała w latach 1820-1823. "Dziady" są swoistą syntezą romantycznych idei, jak kult przeszłości, ludowość, mistycyzm i tajemniczość. II część "Dziadów" jest przykładną manifestacją tych elementów.

II część "Dziadów" jest kluczowa dla zrozumienia całego dramatu. Jest to tzw. "Dziady wileńsko-kowieńskie", które opisują obrzęd wywoływania duchów zmarłych, praktykowany przez dawnych Słowian w czasie nocy dziadów, czyli w okresie jesiennego odpustu. Tematyka tej części dramatu koncentruje się na granicach pomiędzy życiem a śmiercią, także na procesie przechodzenia duszy zmarłego z jednej rzeczywistości do innej. Obrządek ten miał na celu zadośćuczynienie duszom zmarłych, które jeszcze nie zaznały pokoju wiecznego, wyrównanie krzywd doznanych za życia oraz pomoc w przejściu na "drugi brzeg" – do miejsca wiecznego spoczynku.

Obrzęd wywoływania duchów rozpoczyna się od odpowiednich przygotowań. Najpierw zamykane są drzwi i zasłaniane okna całunami, co ma zapobiec dostaniu się światła dziennego oraz niepowołanych osób. Następuje zgaszenie świec, co wprowadza uczestników obrzędu w atmosferę tajemniczości i ciemności. Zgaszone świece symbolizują mrok panujący w świecie umarłych. Uczestnicy obrzędu rozmieszczają się wokół trumny, co nadaje całemu wydarzeniu znaczenie rytualne i magiczne.

Kluczową rolę w obrzędzie odgrywa Guślarz, który jest przewodnikiem i mediatorem między światem żywych a światem zmarłych. Inkantacje Guślarza są swego rodzaju prośbami do duchów czyśćcowych o przybycie i pojawienie się w kaplicy. Guślarz oferuje duchom różne przedmioty, które mają pomóc im skrócić swoją pokutę w zaświatach. Wywołanie duchów rozpoczyna się od przywołania duchów lekkich, co zostaje dopięte z zapaleniem kądzieli i unoszeniem oddechami, co symbolizuje wzlot dusz do miejsca, gdzie mogą zaznać ukojenia.

Wśród przywołanych duchów lekkich pojawiają się dusze dzieci Józia i Rózi. Rozmowa z duchem dzieci ukazuje, że ich cierpienie wynika z braku doświadczenia goryczy za życia. Józio i Rózia są duszami niedoświadczonymi, które nie mogły dojść do pełni swojego losu, ponieważ nie zaznały trudów i smutków życia. Symboliczne znaczenie mają ziarna gorczycy, które reprezentują smutek i gorycz ludzkiego losu. Cytat: "Kto nie zaznał goryczy ni razu, ten nie dozna słodyczy w niebie", wyraża przekonanie, że doświadczenie cierpienia jest nieodzowne do osiągnięcia pełni szczęścia po śmierci.

Kolejno, Guślarz przywołuje duchy ciężkie, obciążone złem, przez przynoszenie kotła wódki i zamykanie kaplicy. W tym momencie pojawia się duch złego pana – ziemianina, którego okrutne czyny za życia sprawiły, że jego dusza nie może zaznać spokoju po śmierci. Cierpienie złego pana wiąże się z jego okrucieństwem wobec innych ludzi, co jest wyrażone w słowach: "Kto nie był ni razu człowiekiem, temu człowiek nic nie pomoże". Jest to wyraźne odniesienie do moralnej odpowiedzialności za czyny popełnione za życia. Symbolicznie znaczenie mają ptaki wydzierające jadło z rąk złego pana – symbolizują dusze jego ofiar, które odmawiają mu spokoju w zaświatach.

Trzecim wywoływaniem duchów jest przyzwanie duchów pośrednich, zawieszonych między światami. W tym momencie Guślarz przywołuje duszę Zosi przez zapalenie wianka święconego ziela. Zosia to dusza młodej dziewczyny, która za życia unikała odpowiedzialności i poważnych relacji. Jej pokuta polega na zawieszeniu pomiędzy światem żywych a światem umarłych, niemogącej zaznać spokoju ani szczęścia. Cytat: "Kto nie dotknął ziemi ni razu, ten nigdy nie może być w niebie", sugeruje, że Zosia nigdy nie przeżyła pełni życia, dlatego nie może przejść do nieba. Próby zbawienia Zosi podjęte przez Guślarza i młodych chłopców kończą się niepowodzeniem, co wskazuje na konieczność dalszego pokutowania przez nią.

Obrzęd kończy się symbolicznym gestem – posypaniem maku i soczewicy, co jest sygnałem do biesiady dla cichych, nieobecnych duchów. Ostatnim aktem obrzędu jest odemknięcie drzwi i zapalenie świec, co symbolizuje zakończenie Dziadów. Jednak na koniec pojawia się milczące Widmo, duch, który wskazuje na krwawy znak. Jest to duch niespokojny, niemożliwy do odpędzenia za pomocą inkantacji czy wody święconej. Widmo milcząco podąża za pasterką, co dodaje całości niezwykłego, tajemniczego elementu.

Podsumowanie obrzędu wywoływania duchów w "Dziadach" jest kluczowe dla zrozumienia moralnego i symbolicznego przesłania dramatu. Każde przywołanie ducha ma głęboki sens moralny i niesie ze sobą refleksję na temat ludzkich grzechów, słabości i możliwości odkupienia. Atmosfera obrzędu jest pełna mistycyzmu i tajemniczości, co podkreśla romantyczny charakter dzieła Mickiewicza.

Refleksja nad znaczeniem obrzędu w kontekście całego dramatu pozwala zrozumieć, że "Dziady" są nie tylko manifestem literackim, ale również nośnikiem ważnych treści moralnych i kulturowych. Obrzędy "Dziadów" ukazują ludzkie słabości, grzechy, ale także aspekty odkupienia, pokuty i możliwości naprawienia błędów. Znaczenie tych zwyczajów w budowaniu świadomości kulturowej i moralnej jest ogromne, gdyż poprzez kontakt z duchami przodków, uczestnicy obrzędu mają szansę na głębsze zrozumienie siebie samych i swojego miejsca na ziemi.