Jakie są przejawy realizmu i naturalizmu w Gloria victis?

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 23.06.2024 o 13:11

Rodzaj zadania: Streszczenie

Dodane: 23.06.2024 o 12:57

Nowela Elizy Orzeszkowej „Gloria victis” jest jednym z najważniejszych utworów literatury polskiej poświęconym powstaniu styczniowemu. Tytuł, pochodzący z łaciny, oznacza „chwała zwyciężonym”, i wyraźnie wskazuje na główną myśl utworu, jaką jest oddanie hołdu powstańcom, którzy choć przegrali, to zasłużyli na pamięć i szacunek. W tym utworze Orzeszkowa używa licznych elementów realizmu i naturalizmu, aby wzmocnić autentyczność i emocjonalność opisywanych wydarzeń. W niniejszej pracy dokonam analizy tych przejawów i pokażę, jak autorka wykorzystuje te nurty literackie, by oddać rzeczywistość powstania styczniowego.

Przejawy realizmu w „Gloria victis”

Realizm w literaturze polega na maksymalnym zbliżeniu wyglądu dzieła literackiego do rzeczywistości. Jest to szczególnie widoczne w literaturze końca XIX i początku XX wieku, kiedy to twórcy starali się wiernie odwzorować współczesne im życie i wydarzenia. W kontekście „Gloria victis” realizm jest szczególnie istotny ze względu na chęć oddania prawdy historycznej o powstaniu styczniowym.

Eliza Orzeszkowa, mając osobiste doświadczenia i wspomnienia związane z tym wydarzeniem, przenosi na papier autentyczne emocje i wspomnienia. Autorka poprzez wierność historycznym wydarzeniom dąży do przedstawienia powstania styczniowego w sposób jak najbardziej zbliżony do rzeczywistości. Opisując przebieg powstania na Polesiu, Orzeszkowa nie przeinacza faktów ani nie tworzy fikcyjnych postaci. Niezwykle szczegółowe opisy codziennego życia powstańców, trudów, jakie musieli znosić, oraz ich walki, są dowodem na realistyczne podejście autorki. Na przykład postać Romualda Traugutta jest przedstawiona w sposób wierny historycznym źródłom – jako bohater oddany sprawie, ale również człowiek zmagający się z osobistymi dylematami.

Zastosowanie symboliki historycznej, takie jak analogia do Spartan w wąwozie pod Termopilami, również podkreśla realistyczne podejście Orzeszkowej. Autorka porównuje polskich powstańców do starożytnych wojowników, aby unaocznić szlachetność ich poświęcenia i heroizm mimo przegranej.

Jednak w „Gloria victis” realizm współistnieje z patetycznym i baśniowym stylem opisu. Mimo że wydarzenia i postaci są przedstawione realistycznie, język, którym są opisane, często nabiera cech wzniosłych i poetyckich. Orzeszkowa tworzy w ten sposób kontrast między surową rzeczywistością a idealizacją bohaterów, co podkreśla ich heroizm i moralne zwycięstwo mimo fizycznej klęski.

Przejawy naturalizmu w „Gloria victis”

Naturalizm, jako rozwinięcie realizmu, stawia sobie za cel wierne, a często brutalne i surowe odwzorowanie rzeczywistości. Literatura naturalistyczna nie idealizuje świata, lecz ukazuje go w całej jego okazałości, łącznie z jego najbardziej brutalnymi aspektami.

W „Gloria victis” naturalistyczne opisy przyrody są jednym z najbardziej wyrazistych elementów tego nurtu. Orzeszkowa dokładnie oddaje surowe piękno natury Polesia. Opisy te są szczegółowe i bezdyskusyjnie oddają prawdziwość przedstawianej scenerii. Zieleń lasów, szarość drzew, szum wiatru – wszystko to jest oddane z fotograficzną precyzją, ale bez idealizacji. Natura nie jest tu tłem dla heroicznych wydarzeń, lecz ich integralną częścią, często obojętną, a czasem wręcz wrogą wobec ludzkiego wysiłku.

Najbardziej przejmujące są jednak naturalistyczne opisy brutalnych i krwawych scen walki. Rzeź rannych powstańców, śmierć Tarłowskiego, sceny przepełnione bólem i cierpieniem – to wszystko jest ukazane z przerażającą dosłownością. Orzeszkowa nie oszczędza czytelnika, ukazując straszliwość wojny w całej jej brutalności. Te opisy mają na celu pokazanie rzeczywistości taką, jaka jest, bez ukrywania jej ciemnych stron. Przykładowo, opisy śmierci i rany są realistyczne do granic możliwości, co wzbudza silne emocje i sprawia, że losy bohaterów nabierają uniwersalnego, tragicznego wymiaru.

Naturalizm w „Gloria victis” ma również silne powiązania z emocjonalnym oddziaływaniem na czytelnika. Autorka, poprzez realistyczne i surowe opisy cierpienia i śmierci, prowokuje odbiorcę do głębokich refleksji nad losem powstańców i okrucieństwem wojny. Wzbudzanie takich silnych emocji wzmacnia autentyczność przeżyć bohaterów, a także ich poświęceń dla ojczyzny. To nie są już tylko odległe, historyczne postacie – stają się bliscy, zrozumiali i wzruszający.

Zastosowanie realizmu i naturalizmu w konstrukcji świata przedstawionego

Eliza Orzeszkowa w „Gloria victis” umiejętnie łączy realizm i naturalizm, tworząc spójny i autentyczny świat przedstawiony. Realizm służy tu jako fundament fabularny i historyczny. Dzięki wiernym opisom rzeczywistości, odbiorca ma poczucie, że wszystko, co czyta, mogło się wydarzyć naprawdę. Naturalizm natomiast wzmacnia emocje i autentyczność przedstawianych wydarzeń, sprawiając, że czytelnik odczuwa ból, cierpienie i wzruszenie w sposób niemal namacalny.

Przykładami scen, w których te dwa nurty przenikają się wzajemnie, są opisy walk i codziennego życia powstańców. Z jednej strony Orzeszkowa dba o to, by oddać historyczną prawdę i szczegóły, a z drugiej strony nie waha się ukazywać brutalności wojny w całej jej grozie. Takie podejście wzmacnia cel noweli, który polega na oddaniu hołdu powstańcom i pokazaniu ich heroizmu w pełnym świetle.

Orzeszkowa decyduje się na takie rozwiązanie nie przypadkiem. Realizm pozwala jej na przedstawienie konkretnych wydarzeń historycznych, co jest ważne z perspektywy edukacyjnej i dokumentacyjnej. Naturalizm natomiast umożliwia oddanie całej palety emocji, jakie towarzyszyły powstaniu, od heroizmu, poprzez ból i cierpienie, aż do rozpaczy i nadziei. Dzięki takiemu połączeniu, „Gloria victis” staje się nie tylko ważnym dokumentem historycznym, ale również uniwersalnym świadectwem ludzkiego heroizmu i tragedii.

Wnioski

„Gloria victis” Elizy Orzeszkowej to nowela, która w wyjątkowy sposób łączy elementy realizmu i naturalizmu, tworząc autentyczne i przejmujące dzieło literackie. Szczegółowe opisy codziennego życia powstańców, wierność historycznym faktom i wspomnieniom, a także brutalne i surowe przedstawienie rzeczywistości składają się na kompletny obraz powstania styczniowego, który wzbudza silne emocje u czytelnika.

Zastosowanie realizmu i naturalizmu przez Orzeszkową nie tylko zwiększa autentyczność utworu, ale również podkreśla moralne zwycięstwo bohaterów, którzy mimo przegranej fizycznej zostają uwiecznieni jako przykłady heroizmu i poświęcenia. Tym samym „Gloria victis” staje się nie tylko ważnym literackim dokumentem czasów powstania styczniowego, ale również uniwersalnym przesłaniem o ludzkiej walce, cierpieniu i nadziei.

Rola literatury w oddawaniu rzeczywistości, jak pokazuje „Gloria victis”, jest nieoceniona. Dzięki takim dziełom, możemy nie tylko poznać fakty historyczne, ale również przeżywać emocje tych, którzy te wydarzenia przeżywali. Wytworzenie takiej więzi między przeszłością a współczesnością jest jednym z najważniejszych zadań literatury, i w tej roli nowela Orzeszkowej sprawdza się znakomicie.