"Zdążyć przed Panem Bogiem" - czas i miejsce akcji

Ta praca została zatwierdzona przez naszego nauczyciela: 25.06.2024 o 11:07

Rodzaj zadania: Streszczenie

Dodane: 24.06.2024 o 14:27

"Zdążyć przed Panem Bogiem" to wyjątkowy utwór w literaturze polskiej, który łączy elementy literatury faktu z osobistymi wspomnieniami. Napisany przez Hannę Krall, renomowaną dziennikarkę i pisarkę, na podstawie wywiadów przeprowadzonych z Markiem Edelmanem, ostatnim przywódcą powstania w getcie warszawskim, wprowadza czytelnika w meandry historii okupowanej Warszawy, jednocześnie skłaniając do refleksji nad humanizmem i partnerstwem w nieludzkich czasach. Przez literacką konstrukcję wywiadu-rzeki, Krall przedstawia nie tylko dramatyczne losy Żydów podczas II wojny światowej, ale także życie Edelmana po wojnie, w tym jego karierę zawodową jako kardiochirurga. Dzięki temu, czas i miejsce akcji utworu stają się kluczowymi elementami, które wzbogacają jego przekaz i podkreślają kontrasty oraz symbolikę przemian historycznych.

Akcja utworu toczy się przede wszystkim w dwóch głównych okresach: podczas II wojny światowej (1939-1945) oraz w latach 60. XX wieku. Pierwszy okres, który obejmuje lata 1942-1943, to czas największych tragedii, jakich doświadczyła ludność żydowska getta warszawskiego, jednocześnie będący okresem heroicznych zmagań o przetrwanie. Kluczowe daty, które Krall przytacza, zaczynają się od 22 lipca 1942 roku, kiedy to Niemcy rozpoczynają akcję „przesiedlania ludności na Wschód”, co w rzeczywistości oznaczało masową eksterminację w obozie w Treblince. Edelman, będący członkiem Żydowskiej Organizacji Bojowej (ŻOB), szczegółowo opisuje dramatyczne wydarzenia, które miały miejsce w tym okresie, w tym rozdawanie tzw. „numerków życia” we wrześniu 1942 roku, kiedy to próba ratowania choćby części współmieszkańców getta stała się codziennym wyzwaniem.

Kolejna kluczowa data to 19 kwietnia 1943 roku, kiedy wybucha powstanie w getcie warszawskim. Edelman wspomina o spotkaniu sztabu ŻOB-u u Anielewicza 18 kwietnia 1943 roku, na dzień przed wybuchem walk. Powstanie, trwające do połowy maja, było heroiczną, choć z góry skazaną na przegraną próbą obrony godności i życia przez cierpiącą społeczność. Edelman opisuje także dramatyczne wydarzenia z 9 maja 1943 roku, kiedy powstańcy próbowali wydostać się z getta kanałami, aby uniknąć ostatecznej zagłady. Te wydarzenia, szczegółowo opisane przez Edelmana i ukazane przez Krall z niezwykłą dokładnością, mają na celu nie tylko przypomnienie o historii, ale też ukazanie ludzkiego bohaterstwa w obliczu nieuchronnej śmierci.

Drugi okres, lata 60. XX wieku, to czas, kiedy Marek Edelman, już jako chirurg, zajmuje się ratowaniem ludzkiego życia w szpitalach Łodzi i Radomia. Po wojnie Edelman próbował odnaleźć swoje miejsce w nowym świecie, wykorzystując doświadczenia z przeszłości do pomagania innym. Kariera zawodowa Edelmana jako kardiochirurga jest przedstawiona nie tylko jako kontynuacja jego misji ratowania ludzkiego życia, ale także jako próba odnalezienia sensu i nadziei w świecie po Zagładzie. Wyjazd do USA na spotkanie z przedstawicielami związków zawodowych stanowi również ważny element, pokazując jego aktywną rolę w międzynarodowych kontaktach medycznych i społecznych.

Miejsce akcji utworu jest równie wielowątkowe, jak czasowy zakres przedstawianych wydarzeń. Warszawa w czasie okupacji, a dokładniej getto warszawskie, stanowi centrum wydarzeń. Miejsce to staje się tłem dla dramatycznych wydarzeń opisanych przez Edelmana. Ulica Miła, gdzie mieszkało wielu członków ŻOB, staje się synonimem bohaterskiej walki powstańców. Bunkier na Miłej, gdzie 8 maja 1943 roku doszło do zbiorowego samobójstwa Mordechaja Anielewicza i innych członków ŻOB, staje się symbolem ostatecznego poświęcenia i desperacji w obliczu nieuchronnej zagłady. Umschlagplatz, skąd Niemcy wywozili Żydów do obozów zagłady, jest miejscem, które nieodłącznie kojarzy się z cierpieniem i śmiercią tysiącom mieszkańców getta, stanowiąc jednocześnie bolesną pamiątkę historyczną.

Po wojnie, życie Edelmana przenosi się do Łodzi i Radomia, gdzie pracuje jako kardiochirurg. Te miejsca stają się symbolami nowego życia i odrodzenia po wojennej traumie. Edelman, mimo doświadczeń z getta, dąży do normalizacji życia i poświęca się pracy zawodowej. Szpitale, w których pracuje, stają się miejscami jego wewnętrznej misji ratowania ludzkiego życia. Wyjazdy zagraniczne, w tym do USA, ukazują jego zaangażowanie w międzynarodową współpracę medyczną i pozycjonują go jako ważną postać nie tylko na arenie krajowej, ale także międzynarodowej.

Zarówno czas, jak i miejsce akcji w „Zdążyć przed Panem Bogiem” są przez Krall wykorzystane jako zabiegi literackie pozwalające na przenoszenie się akcji między przeszłością a teraźniejszością. Zabieg ten podkreśla kontrast między dramatycznymi przeżyciami wojennymi a powojenną codziennością zawodową Edelmana. To przeplatanie się dwóch epok w życiu Edelmana nie tylko dodaje dynamiczności opowiadaniu, ale również umożliwia głębszą refleksję na temat ludzkiej kondycji w obliczu ekstremalnych wyzwań. Przez retrospektywne spojrzenie Edelmana, czytelnik jest prowadzony przez różne etapy jego życia, co pozwala na kompleksowe spojrzenie na jego doświadczenia i refleksje.

Symbolika czasu i miejsca w utworze jest również głęboko znacząca. Czas wojny, szczególnie okres powstania w getcie, symbolizuje tragiczny los Żydów, ich heroizm i desperację w obliczu zagłady. Jest to moment zarówno upadku, jak i heroicznego sprzeciwu. Czas powojenny z kolei symbolizuje odrodzenie, nowego życia i kontynuację mimo traumatycznych doświadczeń. Refleksje Edelmana nad przeszłością i jej wpływem na teraźniejszość dodają utworowi wątku filozoficznego, skłaniając czytelnika do przemyśleń nad własnym miejscem w historii. Symboliczne są także miejsca akcji. Getto warszawskie staje się miejscem pamięci narodowej i historycznej, przypominając o tragedii i bohaterstwie jego mieszkańców. Szpitale i miejsca pracy Edelmana po wojnie symbolizują jego postawę służby życiu, kontrastując z wspomnieniami o śmierci, które wciąż go prześladowały.

Podsumowując analizę „Zdążyć przed Panem Bogiem” pod kątem czasu i miejsca akcji, należy podkreślić różnorodność czasową i przestrzenną tego utworu. Te elementy są kluczowe dla pełniejszego zrozumienia przesłania książki, ukazując dramatyczne doświadczenia wojenne Edelmana oraz jego życie po wojnie, w którym dążył do ratowania ludzkiego życia jako kardiochirurg. Ostatecznie, refleksje Edelmana na temat historii osobistej i zbiorowej oraz uniwersalność tematów poruszanych w wywiadzie Hanny Krall sprawiają, że utwór ten pozostaje aktualny i niezwykle wzruszający, ukazując dramatyczne przemiany historii oraz próbę zachowania człowieczeństwa w najtrudniejszych momentach dziejów.