Wymień i opisz rodzaje śmierci w Zdążyć przed Panem Bogiem

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 22.08.2024 o 6:56

Rodzaj zadania: Streszczenie

Dodane: 22.08.2024 o 6:16

"Zdążyć przed Panem Bogiem" Hanny Krall to przejmujące dzieło, które ukazuje losy Żydów podczas niemieckiej okupacji w Warszawie, a zwłaszcza dramatyczne wydarzenia powstania w getcie warszawskim. Główna postać, Marek Edelman, jest jednym z nielicznych ocalałych przywódców powstania. Tematyka książki dotyka Holokaustu, wojny, śmierci oraz wyborów moralnych, które musieli podejmować bohaterowie w obliczu zbliżającego się końca.

Śmierć odgrywa centralną rolę w narracji Hanny Krall. Jest nie tylko fenomenem nieuchronnym, ale również kluczowym tematem refleksji bohaterów. Powstanie w getcie warszawskim nie było prostą próbą ocalenia życia, lecz raczej wyborem rodzaju śmierci - różniącym się moralnie, estetycznie i pod względem sensu. Celem tej pracy jest szczegółowy opis różnorodnych rodzajów śmierci przedstawionych w książce "Zdążyć przed Panem Bogiem".

I. Śmierć godna i niegodna

Śmierć godna w kontekście powstania w getcie warszawskim oznacza spokojne pójście na śmierć, co kontrastuje ze zmaganiem się o życie kosztem innych. Edelman argumentuje, że śmierć w komorach gazowych, mimo swoistej potworności, była często aktem godności, ponieważ ofiary godnie i spokojnie przyjmowały swój los. Taką godność widzi również w śmierci w walce - bohaterów, którzy z bronią w ręku stanęli naprzeciw przeważających sił wroga. Dla Edelmana, zarówno śmierć wojownika, jak i ofiary Holokaustu może być pełna godności, jeśli przyjęta jest z odwagą i wewnętrznym spokojem.

Przykładowo, spokojna śmierć w obozie może być bardziej straszliwa, ale także godniejsza niż szybka śmierć na polu bitwy. Edelman uważa, że różnorodne przeżycia i reakcje w obozach koncentracyjnych czy gettach nie mogą być oceniane jednoznacznie. Przeciwnie, są one częścią skomplikowanej rzeczywistości, w której godność może przejawiać się w różnych formach.

Śmierć niegodna to śmierć tych, którzy próbowali ratować swoje życie cudzym kosztem, np. kolaboranci. Przykłady kolaborantów, którzy zdradzali własny naród, są bolesnym świadectwem trudnych wyborów. Edelman mówi o egzekucjach kolaborantów przeprowadzanych przez Żydowską Organizację Bojową (ŻOB), które były karą za zdradę. Tego rodzaju śmierć jest przez niego oceniana jako pozbawiona godności, ponieważ wynika z aktów egoizmu i zdrady.

II. Śmierć sensowna i bezsensowna

Śmierć sensowna to taka, która ma celowość i przysłużenie się społeczności. Przykładem jest Michał Klepfisz, który zasłonił ciałem karabin maszynowy, umożliwiając w ten sposób ucieczkę swoim towarzyszom. Edelman ocenia tę śmierć jako sensowną, ponieważ Klepfisz oddał życie, aby inni mogli ocalić swoje.

Śmierć bezsensowna to śmierć bez celowości i wpływu na ogół. Edelman krytycznie ocenia samobójstwo Adama Czerniakowa, prezesa Judenratu, uznając je za akt bezsensowny, który nie zmienił losu społeczności getta. Czerniakow odebrał sobie życie, by nie uczestniczyć w planowaniu deportacji do obozów śmierci, ale jego śmierć nie wpłynęła na decyzje Niemców ani nie poprawiła sytuacji Żydów w getcie.

Pod kategorię śmierci cichej można także podciągnąć te zgony, które nie miały większych konsekwencji dla świata. Cicha śmierć, np. z powodu głodu, choroby, może być nie mniej tragiczna, lecz w kontekście społecznym często jest postrzegana jako bezsensowna. Edelman podkreśla, że ciche śmierci, choć nie zawsze są bezsensowne, często łączą się z brakiem znaczącego wpływu na wydarzenia historyczne czy losy innych ludzi.

III. Śmierć estetyczna i nieestetyczna

Śmierć estetyczna jest symboliczna, wzniosła, godna uwiecznienia w pamięci. Przykładem takiej śmierci jest Krystyna Krahelska, która zginęła na tle słoneczników. Tego typu śmierć ma w sobie coś poetyckiego, wręcz idealizowanego, co sprawia, że zostaje zapamiętana w specyficzny sposób jako piękna, choć tragiczna.

Śmierć nieestetyczna natomiast jest pełna bólu, strachu, a odbywa się w brudnych i dusznych warunkach. Opis śmierci z głodu, choroby lub od ognia obnaża brutalność i okrucieństwo wojny oraz obozów koncentracyjnych. Hanna Krall, przez relacje Edelmana, pokazuje, że te śmierci są najbardziej przerażające ze względu na swoją naturalistyczną brutalność.

Refleksje Edelmana nad estetyką śmierci podkreślają paradoksy postrzegania zgonu w kontekście wojny. Edelman wspomina spotkanie z niemieckim plakatem propagandowym, na którym ukazane były sterylne, "estetyczne" sceny wojenne. Porównanie własnej twarzy do brzydkiego Żyda z plakatu symbolizuje, jak fikcyjne i oderwane od rzeczywistości są te estetyczne wyobrażenia śmierci w propagandzie.

IV. Śmierć w getcie lub śmierć w walce

Śmierć w getcie często przychodziła na skutek głodu, chorób, samobójstw czy egzekucji. Te zgony były wynikiem zagłady, której niemiecka okupacja poddała Żydów. Opisy codziennych trudów i cierpień mieszkańców gett ukazują, jak brutalna i wszechobecna była śmierć w tych miejscach.

Śmierć w walce była wyborem godności. Powstanie warszawskie było alternatywą dla komory gazowej, wyboru świadomego, który zakładał walkę do końca. Opisy powstańców, ich losów i wyborów ukazują heroizm i desperację. Przykładem dramatycznej śmierci powstańca jest goniec, który spalając się żywcem, symbolizuje ostateczne poświęcenie w imię wolności i godności.

Edelman określa śmierć zastrzelonego powstańca jako "najprostszą". Jest to śmierć, która w skomplikowanej rzeczywistości getta wydaje się być najbardziej bezpośrednia, bez zbędnych cierpień, co czyni ją wyjątkową w morzu innych, bardziej męczeńskich zgonów.

Zakończenie

Centralność tematu śmierci w książce pokazuje nie tylko okrucieństwo i bezsensowność wojny, ale również pytania o ludzką moralność, godność i sens życia w obliczu nieuchronnej śmierci. Hanna Krall, poprzez relacje Marka Edelmana, chciała przekazać, że w tej dramatycznej historii chodzi nie tylko o zrozumienie przeszłości, ale również o refleksję nad kondycją człowieczeństwa i wartością życia w najtrudniejszych momentach.

Książka "Zdążyć przed Panem Bogiem" ma ogromne znaczenie w kontekście historii Holokaustu, ponieważ ukazuje indywidualne historie i dramaty, które były częścią szerokiej, tragicznej historii. Praca ta jest próbą zrozumienia i upamiętnienia tych, którzy zginęli, oraz refleksją nad tym, co to znaczy umierać z godnością i sensem w czasach próby.