"Pieśń XXIV" z Ksiąg wtórych – Niezwykłym i nie leda piórem opatrzony – interpretacja

Ta praca została zatwierdzona przez naszego nauczyciela: 25.06.2024 o 11:36

Rodzaj zadania: Streszczenie

Dodane: 25.06.2024 o 6:44

Jan Kochanowski, jeden z najwybitniejszych polskich poetów okresu renesansu, jest autorem wielu znakomitych dzieł, które zapisały się złotymi literami w historii literatury polskiej. „Pieśń XXIV” z „Ksiąg wtórych”, wydanych w 1586 roku, stanowi kulminację jego twórczości oraz manifest artystyczny, który podsumowuje dorobek poety i kształtuje wizerunek artysty jako jednostki o niezwykłych talentach.

„Pieśń XXIV” ma szczególne znaczenie w literaturze polskiej ze względu na jej wymiar symboliczny. Jest to ostatnia pieśń ze zbioru i tym samym pełni funkcję swoistego podsumowania, zamknięcia pewnego etapu, jakim jest twórczość poety. Tematyka utworu koncentruje się na zagadnieniu nieśmiertelności artysty, jego roli oraz trwałości twórczości, co stanowi główny motyw rozważań poety pod koniec swego życia.

II. Analiza utworu i środki stylistyczne

Budowa formalna utworu jest typowo renesansowa, jednak odznacza się precyzją i mistrzostwem. „Pieśń XXIV” składa się z sześciu czterowersowych strof, co nadaje utworowi regularny rytm. Poemat jest napisany trzynastozgłoskowcem, co wprowadza rytmikę i melodyjność. Kochanowski używa układu parzystych rymów, które dopełniają harmonii i nadają tekstowi muzyczny charakter.

Styl utworu jest bogaty i różnorodny, pełen rozmaitych środków stylistycznych. Na szczególną uwagę zasługują epitety takie jak „skóra chropawa” czy „puste brzegi”. Poeta używa ich, aby wzbogacić opis świata i nadać krajobrazowi wyrazistość oraz emocjonalne zabarwienie. Metafory, takie jak „Niezwykłym i nie leda piórem opatrzony / Polecę precz” lub „Już mi w ptaka białego wierzch się głowy mieni”, pełnią funkcję symboliczną, podkreślając proces przemiany poety zapisany w utworze jako przejście do nieśmiertelności. Anafora „Już mi” oraz apostrofa „Świec i dzwonów zaniechaj” wzmacniają rytm oraz podkreślają emocjonalny ton utworu. Przerzutnie, takie jak „ze dwojej złożony / Natury” czy „Muzom poświęcony / Ptak” wpływają na dynamikę tekstu, natomiast inwersje „Puste brzegi nawiedzę Bosfora hucznego” oraz „O mnie Moskwa i będą wiedzieć Tatarowie” wprowadzają subtelną archaizację języka, co nadaje utworowi klasyczny ton. W końcu instrumentacja zgłoskowa, jak w wersach „piórem opatrzony / Polecę precz, poeta” czy „pogrzebie żadne narzekanie, / Żaden [...] uskarżanie [...] / żałobliwym żołtarzów”, tworzy melodyjność, która jest tak charakterystyczna dla pieśni renesansowych, natomiast archaizmy „dwojej” oraz „żołtarz” dodają utworowi charakterystycznego, staropolskiego kolorytu.

III. Interpretacja pieśni

Motyw wyjątkowości artysty jest wyraźnie obecny w wierszu. Kochanowski przedstawia się jako istota z pogranicza świata ziemskiego i boskiego, dysponująca talentem, który pozwala mu wznieść się ponad przeciętność. Wzmianka o przyjacielu, biskupie Piotrze Myszkowskim, w tej pieśni stanowi analogię do Mecenasa Horacego i podkreśla, że również Kochanowski miał swojego opiekuna i patrona, co czyni go równym wielkim poetom starożytności.

Symbole starzenia się i przeistaczania w ptaka, jakie pojawiają się w „Pieśni XXIV”, mają głębokie znaczenie. Pióra są symbolem talentu literackiego i narzędzia artysty, które pozwalają mu tworzyć i przekraczać granice codzienności. Symbolika przeistaczania w ptaka nawiązuje do mitologicznych narracji, w szczególności do postaci Ikarusa, choć tutaj przemiana ptaka ma zdecydowanie pozytywny wymiar – poety jest to przeistoczenie w doskonałą, nieśmiertelną istotę.

Motyw poezji jako gwarancji nieśmiertelności, nawiązując do motywu exegi monumentum, jest jednym z kluczowych motywów tej pieśni. Kochanowski odwołuje się do tradycji antycznej, ale przekształca ją zgodnie z renesansowym ideałem człowieka wszechstronnie wykształconego i tworzącego dla potomności. Wzmianka o antycznych i współczesnych narodach i krainach, takich jak Moskwa, Tatarzy, Bosfor, podkreśla, że jego sława ma sięgać daleko poza granice Polski, co oznacza uniwersalność jego twórczości.

Jako poeta, Jan Kochanowski wierzył, że dzięki poezji przetrwa w pamięci potomnych. Uważał, że wyższość duchowej nieśmiertelności nad cielesną jest niepodważalna, a jego twórczość będzie wiecznym świadectwem jego istnienia. Podążając śladami Horacego, wyraża wiarę w to, że „nie wszystek umrę” („non omnis moriar”), bowiem jego wielkość będzie wiecznie żywa w jego dziełach.

Przemijanie i trwałość poezji to tematy, które Kochanowski porusza z wielką maestrią, przekonując, że dzieła literackie mają nieodłączną wartość trwania ponad czasem. Współczesne znaczenie i pamięć o tym wielkim poecie udowadniają, że jego przewidywania dotyczące nieśmiertelności poprzez twórczość literacką okazały się prorocze.

IV. Podsumowanie

Trwałość dzieł literackich Jana Kochanowskiego jest niezaprzeczalna. Jego przekonania o roli sztuki i nieśmiertelności znajdują odzwierciedlenie w rzeczywistości, bowiem jego poezja jest nadal czytana, analizowana i ceniona. Kochanowski udowodnił, że poezja może być nośnikiem pamięci o autorze i przetrwać znacznie dłużej niż materialne zabytki.

Wnioski