Wy, którzy pospolitą władacie – interpretacja

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 9.08.2024 o 16:30

Rodzaj zadania: Streszczenie

Dodane: 9.08.2024 o 16:17

#

"Pieśń XIV" z Ksiąg wtórych Jana Kochanowskiego, utwór powstały około 1570 roku, jest jednym z najbardziej wyrazistych przykładów literatury renesansowej, krytycznym głosem wobec rządzących Rzeczpospolitą. Utwór ten stanowi apel do osób sprawujących władzę, mający na celu przypomnienie im o odpowiedzialności, jaka na nich spoczywa. Kochanowski, będący wybitnym twórcą epoki odrodzenia, kreuje lirycznego mędrca, który zwraca się do rządzących z radami mającymi na celu poprawę sytuacji w kraju. W swoim wierszu, poeta nie tylko portretuje trudny okres polityczny, charakteryzujący się licznymi napięciami i niesprawiedliwościami, ale również przedstawia uniwersalne wartości, które powinny przyświecać każdemu dobremu władcy.

Analiza utworu i środków stylistycznych

Liryka apelu dominuje w "Pieśni XIV", co można zauważyć poprzez liczne apostrofy, jak np. "Wy, którzy Pospolitą Rzeczą władacie" oraz "Wy, mówię, którym ludzi paść poruczono". Takie bezpośrednie zwroty skupiają uwagę adresata – rządzących – na przesłaniu poety. Liryka bezpośrednia wzmacnia wrażenie dialogu pomiędzy podmiotem lirycznym a adresatem, co jest widoczne w użyciu czasowników w pierwszej osobie liczby pojedynczej („mówię”, „grzeszę”). Taki zabieg stylistyczny pozwala mędrcowi i nauczycielowi, jakim jest podmiot liryczny, zwrócić się bezpośrednio do rządzących, podkreślając swoją autorytatywność i troskę o losy narodu.

Metafory i peryfrazy związane z władzą, jak "Ludzką sprawiedliwość w ręku trzymacie" i "ludzi paść poruczono", ukazują władców jako osoby mające ogromny wpływ na życie swoich poddanych. Inne metafory, takie jak "zwierzchności nad stadem Bożym zwierzono" oraz "miejsca zasiedli Boże na ziemi", potwierdzają sakralny charakter władzy, podkreślając, że jest ona nie tylko politycznym, ale i moralnym zobowiązaniem.

Epitety, takie jak "stadem Bożym", "własne rzeczy", "mniejszym niebezpieczeństwem", wzmocniają plastyczność i barwność języka, tworząc obraz władcy odpowiedzialnego za dobrostan swojego narodu. Kochanowski korzysta również z archaizmów charakterystycznych dla XVI wieku, np. „grof”, „siermięga”, „wszeteczeństwo”, „poruczono”, „trudnoż”, co dodaje utworowi autentyczności i historycznej warstwy. Całość utworu utrzymana jest w podniosłym i uroczystym tonie, co podkreśla wagę i doniosłość przedstawianych problemów.

Interpretacja utworu

Idealny władca, przedstawiony w utworze, to osoba altruistyczna, która przeciwstawia się egoistycznym zachciankom i dba o zbiorowe dobro. Kochanowski wskazuje na konsekwencje takich postaw, przypominając, że historia obfituje w przykłady mądrych i roztropnych rządów, które mogą stanowić wzór dla współczesnych władców. Patriotyzm i właściwe zarządzanie państwem są kluczowe dla jego dobrobytu.

Misja rządzących według Kochanowskiego to przede wszystkim służenie ojczyźnie i jej mieszkańcom, unikanie chciwości, pychy, materializmu i bierności. Kontakt z poddanymi i brak wywyższania się nad nimi są fundamentalne dla zdrowego funkcjonowania państwa. Władza powinna być dla władcy obowiązkiem, a nie przywilejem.

Władza i sprawiedliwość są nierozerwalnie związane. Prawo powinno być jednakie dla wszystkich i zgodne z boskimi przykazaniami. Sprawiedliwość w wymiarze kary powinna być stosowana tylko za udowodnioną winę, co zapobiega niesprawiedliwym i arbitralnym rządom.

Uniwersalność utworu Kochanowskiego jest jednym z jego największych atutów. Jego przesłanie, dotyczące odpowiedzialnej władzy oraz moralnego wymiaru rządzenia, jest ponadczasowe. Zasady przedstawione przez poetę są aktualne zarówno w kontekście XVI-wiecznej Polski, jak i współczesnych społeczeństw. Problem nadużywania władzy przez rządzących jest wciąż żywy, co potwierdza trwałość wartości promowanych przez Kochanowskiego.

Porównanie z twórczością Piotra Skargi

Zgodność poglądów obydwu twórców przejawia się w krytyce "złotej wolności szlacheckiej", która, choć z pozoru miała stanowić fundament wolności, prowadziła do anarchii i degradowała państwo. Bezkarność szlachty, Sarmatów, oraz jej skutki dla państwa były tematem często poruszanym przez obydwu poetów. Krytykowali oni brak odpowiedzialności i moralności wśród władzy, co finalnie miało prowadzić do historycznego upadku Polski.

Podsumowanie

Najważniejsze myśli zawarte w utworze dotyczą kwalifikacji moralnych i etycznych, które powinny przyświecać każdemu rządzącemu. Właściwe zarządzanie państwem, unikanie chciwości i pychy, a także sprawiedliwość w wymiarze kary to fundamenty, które powinny leżeć u podstaw rządzenia krajem.

Wnioski końcowe zachęcają do refleksji nad aktualnością rad Kochanowskiego w dzisiejszej polityce. Jego wskazówki dotyczące władzy pozostają uniwersalne i ponadczasowe, co świadczy o ich niezaprzeczalnej wartości. Zachęcam do dalszego studiowania twórczości Jana Kochanowskiego oraz poszukiwania analogii w dzisiejszym świecie, by lepiej zrozumieć, jak odpowiedzialnie i mądrze sprawować władzę.