Jak w utworach literackich kreowana jest przestrzeń i jaka jest funkcja takiej kreacji w danym utworze? W pracy odwołaj się do: wybranego opowiadania z tomu Sklepy cynamonowe Brunona Schulza, innych utworów literackich z dwóch różnych epok oraz wybranego

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 6.07.2024 o 11:08

Rodzaj zadania: Streszczenie

Dodane: 6.07.2024 o 10:11

Jak w utworach literackich kreowana jest przestrzeń i jaka jest funkcja takiej kreacji w danym utworze?

I. Wstęp

Celem niniejszej pracy jest analiza, w jaki sposób kreacja przestrzeni pełni różne funkcje w wybranych utworach literackich. Odpowiemy na pytanie, jak przestrzeń wpływa na odbiór utworu przez czytelnika, posługując się przykładami z "Pana Tadeusza" Adama Mickiewicza, "Latarnika" Henryka Sienkiewicza, "Lalki" Bolesława Prusa, "Sklepów cynamonowych" Brunona Schulza oraz "Starego człowieka i morza" Ernesta Hemingwaya.

II. Przestrzeń w literaturze romantycznej

W "Panu Tadeuszu" Adama Mickiewicza przestrzeń odgrywa kluczową rolę w budowaniu idealizowanego obrazu Litwy, który pełni funkcję nostalgicznej Arkadii dla Polaków będących na emigracji. Inwokacja do utworu rozpoczyna się słowami "Litwo! Ojczyzno moja!", co natychmiast wprowadza czytelnika w świat pełen ciepłych i barwnych wspomnień. Dworek Sopliców stanowi centrum narracji – miejsce sielankowe i dostojne, które symbolizuje polskość oraz tradycje szlacheckie. Opisy przyrody, takie jak polowania i grzybobrania, kreują wizję człowieka, który harmonijnie współistnieje z naturą. Przestrzeń Soplicowa jest pełna życia, tętni patriotyzmem i rodzinnymi wartościami.

Funkcja kreowanej przestrzeni w "Panu Tadeuszu" jest wielowymiarowa. Po pierwsze, idealizowana wizja ojczyzny odzwierciedla tęsknotę za krajem, będąc formą pocieszenia dla Polaków rozproszonych po świecie. Po drugie, ilustruje tradycje patriotyczne, podkreślając wartości takie jak honor, dumę narodową oraz walkę o niepodległość. Poprzez portrety wielkich polskich żołnierzy i sceny życia codziennego, Mickiewicz tworzy przestrzeń, która jest nie tylko miejscem akcji, ale także symbolem kulturalnego i historycznego dziedzictwa Polski.

2. Henryk Sienkiewicz "Latarnik"

W noweli "Latarnik" Henryka Sienkiewicza przestrzeń latarni morskiej na wybrzeżach Aspinwall jest miejscem pełnym samotności i odizolowania. Latarnik Skawiński, będący wygnanym polskim patriotą, pełni służbę w odosobnieniu, oddalonym od zgiełku świata. Samotna latarnia staje się dla niego jednocześnie więzieniem i miejscem schronienia – miejscem, gdzie może odciąć się od traumatycznych wspomnień związanych z polskimi powstaniami oraz emigracją.

Funkcja tej przestrzeni jest wieloaspektowa. Stanowi ona tło dla głębokiej tęsknoty Skawińskiego za ojczyzną, którą symbolizuje scena, gdy bohater czyta "Pana Tadeusza" i zamyka się w świecie wspomnień. Ostatecznie jednak, przestrzeń latarni ujawnia swoją opresyjność: mimo początkowego spokoju, latarnik traci kontrolę nad swymi obowiązkami przez zatracenie się w lekturze polskiego eposu, co prowadzi do tragicznych konsekwencji. Przestrzeń latarni staje się w ten sposób symbolem wewnętrznej i zewnętrznej izolacji, podkreślając znaczenie poszukiwania swojego miejsca na świecie.

III. Przestrzeń w literaturze pozytywistycznej

W "Lalce" Bolesława Prusa przestrzeń warszawska jest przedstawiona z niezwykłą precyzją i dbałością o szczegóły, co jest charakterystyczne dla realistycznych założeń epoki pozytywizmu. Opisy te tworzą przestrzeń miasta jako mikroświat, który odzwierciedla całą gamę społecznych i ekonomicznych problemów epoki. Prus daje czytelnikom obraz Warszawy jako miasta kontrastów: z jednej strony eleganckie salony arystokracji, piękne budynki i tętniące życiem ulice, z drugiej – zaniedbane i biedne dzielnice Powiśla.

Realistyczna funkcja tej przestrzeni ma na celu ukazanie codziennego życia i problemów społecznych Polski XIX wieku. Przestrzeń miasta staje się tłem dla analizy społecznych zmian i zjawisk, jak bieda, rozwój kapitalizmu i przemiany społeczno-ekonomiczne. W kontekście utylitarystycznych założeń pozytywizmu, Prus obrazuje, jak przestrzeń miejska wpływa na losy bohaterów, ich wybory życiowe i relacje społeczne. Na przykład, Powiśle staje się symbolem nędzy i marginalizacji, podczas gdy eleganckie dzielnice stanowią wyraz aspiracji społecznych i kulturalnych elity.

IV. Przestrzeń w literaturze XX wieku

W opowiadaniach z tomu "Sklepy cynamonowe" Brunona Schulza przestrzeń ma charakter oniryczny i poetycki. Autor kreuje ją z punktu widzenia dziecka, co nadaje jej niezwykłą plastyczność i malarskość. Opisy przestrzeni są pełne synestezyjnych odwołań do zmysłów, co sprawia, że czytelnik odczuwa tę przestrzeń na wielu poziomach: wizualnym, słuchowym i dotykowym. Przestrzeń ta jest jednocześnie konkretna i symboliczna, przepełniona znaczeniami i kodami, które czytelnik musi odczytać.

Funkcją tej przestrzeni jest przede wszystkim budowanie nastroju tajemniczości i odrealnienia. Schulz kreuje przestrzeń jako miejsce zakrzywienia czasoprzestrzeni, gdzie magiczne sklepy cynamonowe stają się symbolem poszukiwań i tajemniczych odkryć. Taki sposób przedstawienia przestrzeni wpływa na odbiór utworu, nadając mu charakter baśniowości i surrealizmu. Schulz używa przestrzeni, aby ukazać złożoność ludzkiego doświadczenia, nostalgicznie wspominać dzieciństwo i oddać skomplikowane relacje między rzeczywistością a wyobraźnią.

2. Franz Kafka "Proces"

W "Procesie" Franza Kafki przestrzeń jest mroczna i klaustrofobiczna, kreując atmosferę biurokratycznego labiryntu, w którym protagonistę, Józefa K., otaczają nieprzyjazne i niezrozumiałe środowiska. Opisy przestrzeni biur, korytarzy oraz ciasnych pokoi tworzą uczucie, że bohater jest nieustannie inwigilowany i kontrolowany. Przestrzeń biurokratycznego systemu jest nielogiczna, nieprzystępna i absurdalna, co wpływa na psychikę zarówno bohatera, jak i czytelnika.

Funkcją tej przestrzeni jest stworzenie atmosfery grozy i absurdu, odrzucenie racjonalności, które są typowe dla literatury modernistycznej. Kafka używa przestrzeni, by wyrazić lęki egzystencjalne, ukazać bezsensowność życia w zdominowanym przez biurokrację świecie oraz skomentować trudności jednostki w zrozumieniu i pokonaniu opresyjnych struktur społecznych.

3. Ernest Hemingway "Stary człowiek i morze"

W "Starym człowieku i morzu" Ernesto Hemingwaya przestrzeń jest minimalistyczna i surowa, ograniczona do morza, łodzi i ryby. Taki sposób przedstawienia przestrzeni koncentruje się na wewnętrznych przeżyciach bohatera – starego rybaka Santiago. Opisy przestrzeni są oszczędne, co podkreśla samotność i izolację Santiago na morzu oraz jego zmagania z siłami natury.

Funkcją tej przestrzeni jest przede wszystkim uwypuklenie uniwersalnych tematów, takich jak samotność, walka człowieka z losem, siła woli i wytrwałość. Morze staje się areną dla symbolicznej walki między człowiekiem a naturą, gdzie przestrzeń fizyczna i emocjonalna nakładają się na siebie, tworząc głębokie i wielowymiarowe doświadczenie dla czytelnika.

V. Podsumowanie

Znaczenie kreacji przestrzeni dla odbioru utworu jest nie do przecenienia. Przestrzeń nie tylko buduje nastrój i emocje, ale także pomaga czytelnikowi lepiej zrozumieć intencje autora oraz zaangażować się w fabułę. Otwartość i dowolność w tworzeniu przestrzeni literackiej pozwala na nieskończone możliwości artystyczne, które wpływają na odbiór oraz interpretację literatury przez czytelników. Każda przestrzeń, czy to idealizowana, realistyczna, oniryczna, czy minimalistyczna, wnosi do utworu niepowtarzalny charakter i głębię, która kształtuje literackie doświadczenie i zrozumienie świata przedstawionego.