Symbolizm i symbole w Ludziach bezdomnych

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 6.07.2024 o 22:21

Rodzaj zadania: Streszczenie

Dodane: 6.07.2024 o 21:35

Symbolizm i symbole w "Ludziach bezdomnych" Stefana Żeromskiego

Powieść "Ludzie bezdomni" Stefana Żeromskiego to jedno z najważniejszych dzieł literatury polskiej przełomu XIX i XX wieku. Ukazuje ona życie wybranych przedstawicieli społeczeństwa tamtego okresu, zmagających się z problemami biedy, samotności i niesprawiedliwości społecznej. Kluczowe w dziele Żeromskiego są symbole, które nie tylko wzbogacają fabułę, ale również nadają jej głębszy, metaforyczny wymiar. Symbolizm to nurt w sztuce i literaturze, który zakłada istnienie rzeczywistości transcendentalnej, ukrytej za światem materialnym. W "Ludziach bezdomnych" symbole odgrywają fundamentalną rolę, pomagając czytelnikowi zrozumieć idee i przekazy, jakie autor pragnie wyrazić.

Rola symboli w powieści jest wielowymiarowa. Już sam tytuł „Ludzie bezdomni” może być interpretowany na różne sposoby. Dosłownie odnosi się do postaci, które faktycznie nie mają stałego miejsca zamieszkania, błąkają się po miastach i wsiach, próbując przetrwać w nieludzkich warunkach. Postać głównego bohatera, Tomasza Judyma, wizytującego miejsca pełne biedoty, warszawskie slumsy, Cisy czy Zagłębie Dąbrowskie, jest tego doskonałym przykładem. Judym, choć wywodzi się z nizin społecznych, stara się pomagać biednym jako lekarz, co często łączy się z odwiedzaniem miejsc pozbawionych podstawowych warunków do życia.

Bezdomność ma także metaforyczne znaczenie – symbolizuje odrzucenie społeczne i wewnętrzny konflikt bohatera. Judym, choć jest wykształconym lekarzem, czuje się obcy pośród bardziej uprzywilejowanych klas społecznych. Jego altruizm i gotowość do poświęcenia w imię walki z nędzą spotykają się z niezrozumieniem i krytyką. Podobnie Joasia Podborska, kobieta zafascynowana Judymem, zmaga się z samotnością, próbując znaleźć swoje miejsce w świecie, który nie oferuje jej zbyt wielu perspektyw.

Jednym z najważniejszych symboli w powieści jest posąg Wenus z Milo. Symbolizuje on ideał klasycznego piękna oraz miłości, ale w kontekście "Ludzi bezdomnych" jest także symbolem luksusu i wyobcowania świata bogatych. Scena, w której Tomasz Judym i panie Orszeńskie oglądają posąg Wenus, kontrastuje z wizytą Judyma u biedaków. Judym, skonfrontowany z nędzą i brudem, nie może przejść obojętnie obok cierpienia, w przeciwieństwie do ludzi podziwiających piękno martwego przedmiotu.

Obraz „Rybak” Pierre’a Puvisa de Chavannes’a jest kolejnym znaczącym symbolem. Reprezentuje on świat ubogich i nędzę, w której przyszło żyć Judymowi i jego rodzinie. Obraz ten ukazuje ciężką pracę i walkę o przetrwanie, nieustanne zmaganie się z przeciwnościami losu. Dla Judyma jest to przypomnienie o jego korzeniach, o świecie, z którego się wywodzi, i o obowiązku, jaki czuje wobec ludzi, którzy są w podobnej sytuacji.

Kwiat tuberozy pojawia się w powieści jako symbol bezużytecznego piękna. Przykładem jest postać Karbowskiego, który, choć przystojny i obdarzony licznymi talentami, nie przynosi żadnej realnej wartości społeczeństwu, będąc utracjuszem. W tym kontekście tuberoza staje się symbolem próżności i nieważności fizycznego piękna w obliczu prawdziwych ludzkich problemów.

Krzyk pawia, który dwukrotnie rozbrzmiewa w rozdziale "Asperges me...", jest kolejnym ważnym symbolem. Krzyk ten pojawia się w kluczowych momentach powieści, zwiastując nieszczęście i śmierć. W chwili śmierci pani Daszkowskiej krzyk pawia nabiera wyjątkowego znaczenia, oznaczając koniec pewnego etapu w życiu bohaterów. W ten sposób Żeromski po mistrzowsku ukazuje przemianę głównego bohatera, który po śmierci Daszkowskiej podejmuje ostateczną decyzję o całkowitym poświęceniu się walce o poprawę losu ubogich.

Symboliczna burza, która nadchodzi w trakcie fabuły, jest zapowiedzią nadchodzącej rewolucji i wielkich zmian. Burza symbolizuje także wewnętrzne przemiany, jakie zachodzą w Judymie. Po burzy Judym zdaje sobie sprawę z głębi swoich uczuć do Joasi Podborskiej, ale jednocześnie utwierdza się w przekonaniu, że jego misja wymaga od niego poświęcenia osobistego szczęścia. Burza staje się więc symbolem konfliktu pomiędzy prywatnymi pragnieniami a zobowiązaniami wobec społeczeństwa.

Rozdział "Pielgrzym" nawiązuje do poezji romantycznej i postaci pielgrzyma – symbolu ludzi skazanych na tułaczkę i samotność, którzy wędrują w poszukiwaniu sensu życia i sprawiedliwości. Spotkanie z Kalinowiczami ukazuje temat ubogich i ich nieustannej walki z niesprawiedliwością świata. Korzecki, który jest przykładem literackiego pielgrzyma, nie potrafi pogodzić się z wszechobecną niesprawiedliwością. Jego niezdolność do zaakceptowania brutalnej rzeczywistości prowadzi go do tragicznego samobójstwa, co stanowi jeden z najbardziej wyrazistych momentów powieści.

Rozdarta sosna to jeden z najbardziej poruszających symboli w całej powieści. Symbolizuje ona rozdarcie wewnętrzne Judyma po decyzji o rozstaniu z Joasią. Sosna, która z jednej strony jest pięknym drzewem, z drugiej – zniszczonym i rozdartym, odzwierciedla stan duszy Judyma. Scena, w której Judym wyrzeka się swojej miłości do Joasi, jest pełna emocji i symbolicznego znaczenia – przedstawia bolesne rozdarcie bohatera pomiędzy pragnieniem osobistego szczęścia a powinnością wobec ubogich.

Przykłady interpretacji symbolicznych w powieści obejmują zarówno literalne, jak i metaforyczne odczytanie bezdomności. Literalnie bezdomność ukazana jest przez sceny z różnych miejsc zamieszkania biednych ludzi – w Warszawie, Cisach, Zagłębiu Dąbrowskim i Paryżu. Te opisy podkreślają nieludzkie warunki życia i nędzę, z jaką muszą się zmagać bohaterowie. Metaforyczna bezdomność natomiast dotyczy społecznego odrzucenia Judyma przez kolegów z środowiska medycznego oraz samotności innych postaci, takich jak Joasia i Korzecki, którzy nie mogą znaleźć swojego miejsca w świecie pełnym niesprawiedliwości.

Symbole w "Ludziach bezdomnych" pełnią kluczowe funkcje – podkreślają problemy społeczne, ukazują wewnętrzne przeżycia i dylematy bohaterów oraz budują atmosferę i nastrój powieści. Żeromski, używając symboli, tworzy głębsze spojrzenie na opisywany świat, ukazując niezwykłość codzienności i skłaniając czytelników do refleksji nad problemami społecznymi tamtych czasów. Jednocześnie jego technika symboliczna pozwala na uniwersalne odczytanie dzieła w kontekście współczesnych problemów społecznych i egzystencjalnych.

Podsumowując, symbolizm w "Ludziach bezdomnych" Stefana Żeromskiego jest nieodłącznym elementem kompozycji powieści. Symbole takie jak Wenus z Milo, obraz „Rybak”, kwiat tuberozy, krzyk pawia, burza, rozdział "Pielgrzym" oraz rozdarta sosna nie tylko wzbogacają fabułę, ale również umożliwiają głębszą interpretację dzieła. Przez użycie symboliki Żeromski zdolnie ukazuje problemy społeczne, wewnętrzne konflikty bohaterów i ich zmagania z niesprawiedliwym światem. "Ludzie bezdomni" pozostają więc uniwersalnym dziełem literackim, które wciąż zachwyca i inspiruje współczesnych czytelników do refleksji nad kondycją człowieka i problemami społecznymi.