Rodzaje komizmu i sposoby jego realizacji w wybranych utworach autorów z różnych epok

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 9.07.2024 o 7:50

Rodzaj zadania: Streszczenie

Dodane: 9.07.2024 o 7:08

#

#

Komizm jest jedną z najważniejszych kategorii estetycznych, która od wieków wzbudzała śmiech u odbiorców literatury. Jest to zjawisko wywołujące śmiech poprzez różnorodne mechanizmy, takie jak absurd, paradoks, ironia czy satyra. Komizm można określić jako właściwość zjawisk, które są zabawne i powodują reakcje w postaci śmiechu.

Geneza komizmu sięga starożytności, a jego koncepcię teoretyzowali różni filozofowie i literaturoznawcy. Arystoteles w "Poetyce" zauważył, że komizm często rodzi się z kontrastu między wyobrażeniem a rzeczywistością, co prowadzi do sytuacji niespodziewanych i zabawnych. Współczesne podejścia zwracają uwagę na poczucie wyższości, które odczuwamy w związku z czyimś nieszczęściem, bądź też na umiejętność dostrzegania w świecie absurdalności i paradoksów.

Komizm można podzielić na różne formy. Najprostszą formą komizmu jest komizm elementarny, czyli czysta forma rozrywki, skierowana na wywołanie śmiechu bez dodatkowej refleksji. Komizm złożony, z kolei, to taki, który zmusza odbiorcę do głębszego zastanowienia, zawierając w sobie również elementy satyry, ironii czy parodii, które prowokują do refleksji nad przedstawionymi zjawiskami.

Komizm elementarny i złożony

Z kolei komizm złożony to taki, który wymaga pewnego zaangażowania intelektualnego od odbiorcy. Tego rodzaju komizm zawiera w sobie elementy refleksyjne i często kryje w sobie głębsze przesłanie. Przykładem tego typu komizmu może być parodia, która wymaga od odbiorcy znajomości parodiowanego tematu, aby w pełni zrozumieć dowcip. W literaturze złożony komizm można często spotkać w dziełach, które krytykują społeczeństwo czy też wyśmiewają pewne stereotypy i normy.

Rodzaje komizmu

Komizm sytuacyjny opiera się na zabawnych okolicznościach, które zaskakują odbiorcę swoją niespodziewanością. Może to być zarówno absurdyzm sytuacji, jak i niespodziewane zwroty akcji. Klasycznym przykładem jest sytuacja, kiedy bohater myli przypadkowe znaczenia lub interakcje, co prowadzi do komicznych nieporozumień.

Komizm postaci wynika z konstrukcji i charakterystyki postaci. Postacie komiczne są często przedstawiane jako naiwne, głupkowate, tchórzliwe czy niezgrabne. Ich działania i sposób bycia wprowadza element humoru. Postacie takie jak Don Kichot w powieści Cervantesa czy Papkin w "Zemście" Fredry to doskonałe przykłady komicznych bohaterów, których ekscentryczne działania i dialogi bawią czytelników.

Komizm słowny to rodzaj humoru oparty na języku, który może przybrać formę zabawnych dialogów, gry słów, ironii czy absurdalnych powiedzonek. Manipulacja językiem w celu osiągnięcia efektu komicznego jest często stosowana w literaturze. Przykłady tego rodzaju komizmu można znaleźć w dowcipnych dialogach postaci literackich czy mistrzowskich kalamburach.

Analiza komizmu w literaturze różnych epok

Renesans: Fraszki Jana Kochanowskiego

Komizm sytuacyjny zastosowany w tej fraszce polega na zestawieniu deklaracji religijności z rzeczywistym zachowaniem, które jest jej zaprzeczeniem. W ten sposób autor nie tylko bawi czytelnika, ale również skłania do zastanowienia się nad autentycznością pobożności w społeczeństwie. Jest to złożona forma komizmu, która wykracza poza czystą rozrywkę, angażując odbiorcę intelektualnie.

Renesans-Barok: Makbet Williama Szekspira

Postać Odźwiernego dostarcza widzom chwilę wytchnienia od napięcia dramatycznego, jednocześnie przypominając o śmieszności ludzkich zachowań. Szekspir używa tego rodzaju komizmu, aby ukazać ludzki dramat w perspektywie, dodając warstwę złożoności do opowieści i pozwalając widzom na chwilowy odpoczynek od intensywności głównego wątku.

Oświecenie: Powrót posła Jana Ursyna Niemcewicza

Starosta Gadulski jest postacią, która poprzez swoje gadulstwo i niespójne wypowiedzi komicznie przedstawia obraz szlachetki, który jest daleki od ideału. Jego żona, Starościna, to przykład komicznej kokietki, której zachowanie jest pełne sprzeczności i absurdów. Szarmancki z kolei to postać, która swoją przesadną galanterią i dbaniem o wygląd wprowadza elementy komizmu do utworu. Komizm słowny i postaci w "Powrocie posła" nie tylko bawi czytelnika, ale również zawiera refleksje i ostrze satyryczne, krytykujące współczesne obyczaje i postawy.

Komizm w poezji dziecięcej: Wiersze Jana Brzechwy

Brzechwa stosuje komizm słowny nie tylko po to, aby bawić, ale również aby wzbudzić refleksję nad zachowaniem dzieci. Poprzez wyolbrzymienie i absurdalne przechwałki Samochwały, autor ukazuje śmieszność nadmiernej dumy i samolubstwa, jednocześnie ucząc młodych czytelników, jakie postawy są wartościowe.

Podsumowanie

Rola komizmu w literaturze jest wielowymiarowa. Poza rozrywką, służy także jako narzędzie refleksji społecznej i moralizującej. Autorzy różnych epok używali komizmu w zależności od celów i kontekstów literackich, tworząc dzieła, które bawiły, ale również skłaniały do zastanowienia się nad rzeczywistością.

Podsumowując, komizm w literaturze jest wszechstronnym narzędziem, które ma zdolność zarówno rozweselać, jak i pobudzać do myślenia. W literaturze renesansowej, jak u Kochanowskiego, służył do krytyki społecznej i religijnej hipokryzji. W dramacie Szekspira, nawet w tragicznych momentach, dysponował zdolnością do złamania napięcia i ukazania śmieszności ludzkich zachowań. W oświeceniowej satyrze Niemcewicza obnażał wady społeczne szlachty, a w literaturze dziecięcej Brzechwy bawił młodych czytelników, ucząc jednocześnie wartościowych postaw. Komizm w literaturze jest więc zarówno rozrywką, jak i narzędziem refleksji, które pomaga lepiej zrozumieć i ocenić otaczającą nas rzeczywistość.