„Dziady” część II, III, IV – omówienie

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 10.07.2024 o 16:44

Rodzaj zadania: Streszczenie

Dodane: 10.07.2024 o 16:11

„Dziady” Adama Mickiewicza to jedno z najważniejszych dzieł polskiego romantyzmu, które składa się z czterech części, z czego część I nigdy nie została dokończona. Dramat ten pełen jest tajemnic, mistycyzmu i głębokich przesłań moralnych, osadzonych w kontekście ludowych wierzeń i obrzędów. Tytuł „Dziady” pochodzi od nazwy starosłowiańskiego obrzędu zadusznego, celebrującego pamięć zmarłych. Obrzęd ten miał na celu pocieszenie niespokojnych dusz, które po śmierci wciąż błąkały się po ziemi, oczekując na wybawienie.

Życie po śmierci w wizji Mickiewicza różni się od chrześcijańskich wyobrażeń. Wierzenia ludowe, które stały się inspiracją dla tej tragedii, sugerują, że dusze zmarłych powracają na ziemię, prosząc o wybawienie i pomoc. Ludzie zbierali się na cmentarzach, w lesie lub w kaplicach, aby odprawiać rytuały. Przynosili jedzenie, wodę i inne ofiarki, aby pokrzepić i przebłagać dusze zmarłych, co podkreśla głęboko zakorzenione przekonanie o związku między światem żywych i umarłych.

Część II „Dziadów” rozpoczyna się przywołaniem motta z „Hamleta” Szekspira oraz ballady „Romantyczność” samego Mickiewicza, co podkreśla wartość ludowych wierzeń i nadprzyrodzonych zjawisk. Akcja utworu toczy się w ciemną, tajemniczą noc na cmentarzu, gdzie grupa osób zbiera się, żeby odprawić obrzęd Dziadów. Zabieg ten wprowadza czytelnika w nastrój mistycyzmu, który dodatkowo podkreślają słowa chóru „Ciemno wszędzie, głucho wszędzie, co to będzie, co to będzie?”.

Obrzęd Dziadów prowadzi Guślarz, którego zadaniem jest zamknięcie wszelkich drzwi i zgaszenie świateł, co symbolizuje otwarcie się na kontakt ze światem duchów. Na początku przywoływane są lekkie dusze dzieci – Józia i Rózi, które nie doznały żadnych cierpień za życia i teraz proszą o pomoc. Ich historia pokazuje, że nawet niewinne dzieci mogą być narażone na cierpienia po śmierci, jeśli nie doświadczyły trudów życiowych. Moralna nauka, jaką przekazują te duszyczki, mówi: „Kto nie doznał goryczy ni razu, ten nie dozna słodyczy w niebie”.

Następnie pojawiają się dusze większych grzeszników, w tym dusza okrutnego dziedzica, którego działania za życia prowadziły do cierpień innych ludzi. Jego los po śmierci ilustruje moralne przesłanie: „Bo kto nie był ni razu człowiekiem, temu człowiek nic nie pomoże”. Te historie stanowią swoistą naukę moralną, ukazującą konsekwencje złego postępowania i brak empatii w życiu doczesnym.

Część IV „Dziadów” koncentruje się na historii Gustawa, który przybywa w noc Zaduszek do domu księdza. Jego postać jest tajemnicza i mroczna, co dodatkowo podkreśla fakt, że przedstawia się jako „Umarły dla świata”. Gustaw opowiada księdzu swoją tragiczną historię miłosną, w której zdrada ukochanej zrujnowała jego życie i doprowadziła do śmierci. Jego nieszczęśliwa miłość oraz cierpienie stają się centralnym tematem, akcentując rozdźwięk między racjonalnym światem księdza a pełnym żalu i bólu światem Gustawa.

Dialog między Gustawem a księdzem pełen jest kontrastów. Ksiądz reprezentuje racjonalizm i chrześcijańską wiarę, podczas gdy Gustaw, pogrążony w cierpieniu, kieruje się emocjami i duchowymi przeżyciami, w których poezja odgrywa znaczącą rolę. Jest to przykład duchowej walki, która ukazuje, jak różne mogą być sposoby radzenia sobie z cierpieniem i jak poezja może stać się medium wyrażenia najgłębszych emocji.

Część I „Dziadów”, mimo że fragmentaryczna i niedokończona, również zawiera wiele cennych refleksji. Sceny pełne marzeń i symboliki odnoszą się do miłości i ludowych obrzędów. Jednym z interesujących fragmentów jest scena, w której dziewica marzy o miłości – symbolizującej płciowość w przyrodzie. Chór młodzieńców i starca nawołują do cieszenia się życiem, podkreślając kontrast między młodością a starością.

Najbardziej znaczącą częścią „Dziadów” jest jednak część III, znana jako „Dziady drezdeńskie”, która powstała w 1832 roku. Utwór ten powstał w kontekście historycznym, w czasie aresztowania i procesu filomatów oraz innych wydarzeń narodowych. W tej części następuje transformacja postaci Gustawa w Konrada, co stanowi przemianę romantycznego kochanka w narodowego bohatera.

Dramat jest przykładem romantycznego gatunku, gdzie tradycyjna jedność czasu, miejsca i akcji zostaje złamana. Mieszają się rzeczywistość i fantastyka, co widać choćby w scenach dziejących się w celi Konrada, symbolizującej zarówno więzienie, jak i grób. Postaci historyczne, takie jak Jan Sobolewski, Wysocki, Pelikan, czy zmyśleni bohaterowie jak Konrad, Ksiądz Piotr i Ewa, łączą się z elementami fantastycznymi – duchami, widmami i zjawami.

Motywy i symbole biblijne odgrywają kluczową rolę, zwłaszcza mesjanizm narodowy, gdzie cierpienia narodu polskiego zostają porównane do męki Chrystusa. Symbolika ta uwidacznia się między innymi w wizji krzyża, gdzie naród polski pojawia się jako mesjasz narodów.

Szczególnie doniosłym fragmentem jest Wielka Improwizacja, w której Konrad jako poeta wznosi bunt przeciwko Bogu w imię cierpienia narodu. Wyraża on swoje przekonanie o roli poezji jako środka do walki i wyrażenia emocji oraz do nawiązania metafizycznego dialogu z Bogiem.

Kompozycja „Dziadów” jest luźna i nieprzyczynowo-skutkowa, co pozwala na rozdzielanie scen epizodycznych z różnymi wątkami. Ten zabieg kompozycyjny podkreśla romantyczny charakter dzieła, pełen symboli, emocji i mistycyzmu.

Podsumowując, „Dziady” Adama Mickiewicza to dramat o ogromnym znaczeniu zarówno literackim, jak i narodowym. Ukazuje on głębokie korzenie ludowych wierzeń, podnosi kwestie moralności, a także oddaje cierpienie narodu polskiego w kontekście historycznym. Mickiewicz, jako poeta narodowy, ukształtował polską tożsamość literacką i jego dzieło pozostaje niezmiennie ważnym elementem polskiej kultury i edukacji.

Obrzęd Dziadów zostaje upamiętniony w literaturze, co dowodzi jego trwałego wpływu na kolejne pokolenia twórców. Mickiewicz ukazuje, że literatura może być nośnikiem narodowych i ponadczasowych wartości, które kształtują nasze zrozumienie świata, moralności i cierpienia.