Uzasadnij, że nowela Z legend dawnego Egiptu skrywa odniesienia do wybranych filozofii pozytywizmu

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 13.07.2024 o 19:17

Rodzaj zadania: Streszczenie

Dodane: 13.07.2024 o 19:03

Uzasadnij, że nowela "Z legend dawnego Egiptu" skrywa odniesienia do wybranych filozofii pozytywizmu

Pozytywizm jako epoka literacka

Pozytywizm to epoka literacka przypadająca na drugą połowę XIX wieku, której głównymi cechami były racjonalizm, empiria i przekonanie o konieczności korzystania z nauk ścisłych w analizie zjawisk społecznych. Filozofia tej epoki opierała się na postulatach takich jak utylitaryzm, organicyzm, determinizm oraz na kulcie pracy i wiedzy. Mottem pozytywistów było "Praca u podstaw," czyli działanie na rzecz szerzenia oświaty i poprawy warunków życia najbiedniejszych warstw społeczeństwa. Ponadto, promowano idee emancypacji kobiet, a także rozwój przemysłu i technologii jako podstawy postępu społecznego.

Polska literatura pozytywistyczna

Polska literatura pozytywistyczna odegrała kluczową rolę w kształtowaniu postaw społecznych i politycznych ówczesnych Polaków. Autorzy jak Bolesław Prus, Eliza Orzeszkowa czy Henryk Sienkiewicz starali się przekazać swoje przekonania społeczne i filozoficzne, korzystając zarówno z realistycznych opisów życia społecznego, jak i z symboli i metafor. Ich twórczość była nie tylko literacką formą wyrazu, ale także narzędziem edukacji i propagandy społecznej. Bolesław Prus jako przedstawiciel epoki

Bolesław Prus, właściwie Aleksander Głowacki, jest jednym z najważniejszych przedstawicieli epoki pozytywizmu w Polsce. Jego twórczość, z powieściami takimi jak "Lalka" czy "Ziemia obiecana," zawiera głęboko zakorzenione przekonania filozoficzne i społeczne, które miały na celu zarówno diagnozę problemów społeczeństwa, jak i propozycję ich rozwiązania. Jako mistrz literackiego realizmu, Prus w swoich utworach wykorzystywał także historie osadzone w przeszłości, aby przemycić nowoczesne idee pozytywistyczne. Cel pracy

Celem tej pracy jest wykazanie, że w noweli "Z legend dawnego Egiptu" Bolesław Prus przemycił liczne odniesienia do filozofii pozytywizmu, takich jak utylitaryzm, organicyzm oraz determinizm. Przez analizę postaci Ramzesa i Horusa, ich działań i motywacji, będziemy mogli także zrozumieć, jakie myśli i przekonania chciał Prus przekazać poprzez swoją nowelę.

Rozwinięcie

Utylitaryzm w noweli

Definicja utylitaryzmu

Utylitaryzm to filozofia etyczna wywodząca się z Anglii, której głównym twórcą był John Stuart Mill. Jej zasadniczym postulatem jest dążenie do największego możliwego szczęścia i minimalizowanie cierpienia. Utylitaryzm kładzie nacisk na użyteczność społeczną czynów, traktując ją jako najważniejsze kryterium oceny moralnej.

Przykłady z noweli

Brak jasno zarysowanej moralności w postępowaniu Horusa i Ramzesa

W noweli "Z legend dawnego Egiptu" obserwujemy działania, które można interpretować jako odzwierciedlenie zasad utylitarystycznych. Horus, młodszy faraon, zakazuje bić niewolników i skraca ich tydzień pracy. Jego działania, choć mogą wydawać się humanitarne, są motywowane nie tyle moralnością, co pragmatyzmem. Horus przewiduje, że złagodzenie warunków pracy niewolników może przynieść korzystniejsze rezultaty gospodarcze i społeczne, unikając ewentualnych buntów i podniesienia efektywności pracy.

Analiza działań Ramzesa

Ramzes, jako starszy faraon, prezentuje bardziej konserwatywne podejście do rządzenia. Jego metody, choć surowsze, też są motywowane dążeniem do utrzymania porządku i stabilności Egiptu. Jego decyzje zdają się być bardziej bezwzględne, ale mają na celu ochronę państwa i jego interesów. W kontekście jego działań można zauważyć próbę balansowania między tradycją a pragmatyzmem, co także wpisuje się w utylitarystyczne myślenie.

Organicyzm w noweli

Definicja organicyzmu

Organicyzm to filozofia społeczna, według której państwo jest żywym organizmem, a jego instytucje i obywatele działają jak organy jednego ciała. Wszelkie elementy tego organizmu muszą współpracować, by całość funkcjonowała prawidłowo. Każdy organ w państwie ma określoną rolę i znaczenie.

Przykłady z noweli

Działania Ramzesa i akceptacja jego roli przez poddanych

W noweli widzimy działania Ramzesa, które można interpretować w kontekście organicyzmu. Stary faraon troszczy się o zachowanie ciągłości władzy, oddając wnukowi pierścień, symbol władzy i odpowiedzialności. Ten gest ma głębokie znaczenie symboliczne, jako że pierścień jest emblematem władzy i jednocześnie zobowiązania do troski o całe państwo.

Dwór jako układ nerwowy i organy państwa

W przedstawionym w noweli dworze faraona widzimy przykład organicyzmu w politycznej strukturze Egiptu. Dwór działa jako układ nerwowy państwa, którym faraon kieruje poprzez swoich najbliższych współpracowników, kapłanów i doradców. Każdy członek tej skomplikowanej struktury ma swoją określoną rolę, co gwarantuje sprawne funkcjonowanie całego państwa. Prus w ten sposób pokazuje ideę państwa jako złożonej, ale harmonijnie działającej maszyny, gdzie każdy element ma swoje miejsce i zadanie.

Determinizm w noweli

Definicja determinizmu

Determinizm to teoria filozoficzna, która mówi, że wszystkie zjawiska i działania są wynikiem wcześniejszych przyczyn i są zgodne z prawami natury. Oznacza to, że przyszłość jest przewidywalna na podstawie przeszłych zdarzeń i że nawet ludzkie zachowania są zdeterminowane przez uprzednie okoliczności.

Przykłady z noweli

Cytat ilustrujący deterministyczny pogląd

W noweli Prusa znajdujemy cytat, który doskonale ilustruje deterministyczne myślenie: „Patrzcie, jak marne są ludzkie nadzieje wobec porządku świata; patrzcie, jak marne są wobec wyroków, które ognistymi znakami wypisał na niebie Przedwieczny!” Ten fragment ukazuje, że ludzkie zamierzenia i nadzieje są niewielkie w obliczu wyższych, determinujących sił, które kierują losem świata.

Dziedziczne cechy Ramzesa i Horusa

Ramzes i Horus, dwie kluczowe postaci noweli, są symbolami deterministycznych zasad w jej fabule. Ramzes, jako stary faraon, jest przedstawicielem surowości i wojowniczej natury starożytnych cywilizacji, co tłumaczy jego bezwzględne metody rządzenia. Z kolei Horus, młodszy faraon, jest bardziej miłosierny, co wynika z kształtowania jego charakteru przez matkę. Prus w ten sposób pokazuje, że cechy ludzi, a także ich przeznaczenie, są zdeterminowane przez ich pochodzenie i okoliczności wychowawcze.

Podkreślenie marności ludzkich zamierzeń

Kolejnym istotnym elementem deterministycznego myślenia w noweli jest podkreślenie marności ludzkich zamierzeń wobec wszechpotężnych sił natury i przeznaczenia. Ludzie są tu jedynie małymi trybikami w ogromnej maszynerii świata, podlegającymi wyrokom sił wyższych. Prus w ten sposób uwypukla, że jednostka, mimo swoich starań, nie jest w stanie przeciwstawić się z góry nakreślonemu porządkowi rzeczy.

Zakończenie

Podsumowanie argumentów

W noweli "Z legend dawnego Egiptu" Bolesław Prus subtelnie przemycił różnorodne filozofie pozytywizmu, takie jak utylitaryzm, organicyzm oraz determinizm. Analizując działania i motywacje głównych postaci, Ramzesa i Horusa, można zauważyć, że ich postępowanie jest kierowane zasadą największego dobra dla państwa, harmonijnym współdziałaniem wszystkich jego części oraz przekonaniem o nieuniknionych wyrokach losu.

Refleksja końcowa

Wpływ prądów myślowych pozytywizmu na literaturę był ogromny, a Bolesław Prus okazał się mistrzem w przemycaniu tych filozofii w swoim dziełach. Przez zrozumienie ukrytych odniesień filozoficznych w jego twórczości, możemy nie tylko lepiej docenić jego kunszt literacki, ale także zrozumieć głębsze przesłania, które chciał przekazać swojemu społeczeństwu. To pokazuje, jak ważna jest analiza kontekstu ideologicznego dla pełniejszego odbioru literatury danej epoki.