Odczytując fragment Mendla Gdańskiego Marii Konopnickiej oraz odwołując się do całości utworu, przedstaw nowelę jako głos pisarki w sprawie antysemityzmu. Zwróć uwagę na przyczyny zjawiska oraz argumentację bohaterów

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 16.07.2024 o 7:35

Rodzaj zadania: Streszczenie

Dodane: 16.07.2024 o 6:44

Maria Konopnicka to jedna z czołowych postaci polskiego pozytywizmu, znana z zaangażowania w kwestie społeczne i polityczne. Jej twórczość często skupia się na trudnych tematach, takich jak życie ludności wiejskiej, losy kobiet czy sytuacja mniejszości narodowych. W kontekście Polski końca XIX wieku, temat antysemityzmu nabiera szczególnego znaczenia. Nowela „Mendel Gdański” jest doskonałym przykładem literackiego głosu pisarki w sprawie rosnących nastrojów antysemickich w Polsce.

Geneza powstania noweli jest wyjątkowa. Eliza Orzeszkowa, działaczka społeczna i pisarka, zaapelowała do Konopnickiej o zwrócenie uwagi na problematyczne położenie Żydów w Polsce. W odpowiedzi na te apele, w 1890 roku Konopnicka opublikowała nowelę „Mendel Gdański”, której celem było ukazanie zjawiska antysemityzmu z perspektywy ofiar oraz zmuszenie czytelników do refleksji nad własnymi uprzedzeniami.

Nowela „Mendel Gdański” jest literackim głosem Konopnickiej sprzeciwiającym się antysemityzmowi. Autorka w sposób tendencyjny, czyli z zamierzoną celowością, wykreowała postać Mendla jako narzędzie do wzbudzenia współczucia i refleksji wśród czytelników. Mendel Gdański, tytułowy bohater, jest Żydem, który od wielu lat żyje i pracuje w Gdańsku. Jego perspektywa jest kluczowa dla zrozumienia przesłania noweli - to człowiek, który przez całe życie uczciwie pracował i nie wyrządzał nikomu krzywdy, a mimo to staje się ofiarą irracjonalnych uprzedzeń i nienawiści.

Kontekst społeczny i historyczny, w którym osadzona jest nowela, jest niezwykle ważny. W drugiej połowie XIX wieku, pod wpływem pozytywizmu, mówiono dużo o potrzebie asymilacji mniejszości narodowych i etnicznych jako drodze do rozwoju społecznego. Konopnicka, zgodnie z ideałami pozytywistycznymi, pokazuje utopijną wizję społeczeństwa jako jednego organizmu, w którym różne grupy społeczne mogą współistnieć i wzajemnie się wzbogacać.

Przyczyny antysemityzmu przedstawione w noweli są złożone i różnorodne. Przede wszystkim, Konopnicka ukazuje antysemityzm jako zjawisko wynikające z trudnej sytuacji społeczno-ekonomicznej narodu polskiego, który poszukuje kozła ofiarnego dla swoich problemów. Fałszywe stereotypy i uprzedzenia wobec Żydów, takie jak chciwość, nadmierne rozmnażanie się czy obcość kulturowa, są głęboko zakorzenione w umysłach Polaków. W noweli te stereotypy są najczęściej reprezentowane przez postać zegarmistrza, który jest głównym antagonistą Mendla.

Zegarmistrz jest klasycznym przykładem osoby kierującej się uprzedzeniami, a nie faktami. W rozmowie z Mendlem, zegarmistrz przytacza oskarżenia o chciwość i nadmierne rozmnażanie się Żydów, twierdząc, że są oni obcy i niepotrzebni w polskim społeczeństwie. Jego argumentacja jest pełna nieprawdziwych przesądów, a brak merytorycznych odpowiedzi na racjonalne argumenty Mendla tylko pogłębia jego uprzedzenia. Zegarmistrz staje się archetypem człowieka, który zamiast myśleć samodzielnie, powiela stereotypy i podąża za tłumem.

W odróżnieniu od zegarmistrza, Mendel Gdański przedstawia racjonalne argumenty, które obalają fałszywe przekonania na temat Żydów. Mówi o swoim wieloletnim życiu i pracy w mieście, pokazując, że uczciwie zarabia na życie i jest integralną częścią społeczności. Przeciwstawia się mitowi o chciwości Żydów i dużych rodzinach, co jest jasnym i logicznym kontrargumentem wobec uprzedzeń. Niestety, zegarmistrz i inni mieszkańcy miasta nie są gotowi na wysłuchanie racji Mendla, trwając przy swoich przekonaniach z wygody i przyzwyczajenia.

Patrząc na obraz antysemityzmu w noweli, można zauważyć, że Mendel i jego wnuk Jakub są symbolicznymi postaciami ofiar antysemityzmu. Scena pogromu, w której tłum atakuje bezbronnych, jest wstrząsająca i pokazuje, do jakich okrucieństw mogą prowadzić niewłaściwe przekonania i nienawiść. Postawa studenta, który staje w obronie Mendla, jest symbolem nadziei i interwencji sprawiedliwych. Student reprezentuje młodą, otwartą na zmiany generację, która jest gotowa walczyć z niesprawiedliwościami.

Konsekwencje antysemityzmu są widoczne na wielu poziomach. Mendel traci zaufanie do mieszkańców miasta, których przez lata uważał za swoich sąsiadów i przyjaciół. Znajomi stają się wrogami, a fałszywe uprzedzenia niszczą więzi, które budował przez całe życie. Znienawidzenie przez ludzi, których znał i szanował, sprawia, że Mendel traci miłość do miejsca, które było jego domem.

Podsumowanie przesłania noweli „Mendel Gdański” jest jednoznaczne: Konopnicka potępia antysemityzm, ukazując jego irracjonalne podstawy i zgubne konsekwencje. Pisarka apeluje o współczucie i zrozumienie między różnymi grupami społecznymi, wskazując, że tylko przez pojednanie i walkę z uprzedzeniami można osiągnąć prawdziwe dobro społeczne.

Nowela wpisuje się w szerszy kontekst literatury pozytywistycznej, której głównym celem było promowanie postępu społecznego i walka z niesprawiedliwościami. Konopnicka, podobnie jak inni pisarze tamtych czasów, używa literatury jako narzędzia do edukacji społeczeństwa i zmuszania go do refleksji nad własnymi wadami.

W kontekście współczesnego świata, temat antysemityzmu pozostaje niestety aktualny. Nowoczesne formy nienawiści i uprzedzeń mogą przybierać różne kształty, ale podstawowy mechanizm działania i skutki są podobne do tych przedstawionych w noweli. Literatura, taka jak „Mendel Gdański”, ma ogromną rolę do odegrania w zwalczaniu tych zjawisk, pomagając ludziom zrozumieć i przemyśleć swoje uprzedzenia.

Podsumowując, nowela „Mendel Gdański” Marii Konopnickiej jest doniosłym głosem w literaturze polskiej, który sprzeciwia się antysemityzmowi i wzywa do refleksji nad jego irracjonalnymi podstawami i zgubnymi konsekwencjami. Poprzez głęboką analizę postaci i sytuacji, Konopnicka zmusza swoich czytelników do stawienia czoła nienawiści i uprzedzeniom, promując jednocześnie ideę współczucia i zrozumienia między różnymi grupami społecznymi. W ten sposób jej nowela zyskuje ponadczasową wartość jako ważne narzędzie w walce z nienawiścią i niesprawiedliwością.