Dziady cz. II - motywy literackie

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 23.07.2024 o 8:45

Rodzaj zadania: Streszczenie

Dodane: 23.07.2024 o 8:18

---

„Dziady” Adama Mickiewicza to monumentalne dzieło literackie, które zaliczane jest do kanonu polskiej literatury. Cykl ten, składający się z kilku części, na stałe wpisał się w literaturę romantyczną, nie tylko z powodu fascynującego połączenia elementów fabularnych, ale także ze względu na głębokie motywy filozoficzne i teologiczne, które porusza. Dramat został napisany na początku XIX wieku, w czasach, gdy Polska była pod zaborami, co sprawia, że utwór ten ma również wymiar patriotyczny i narodowy. Część II "Dziadów" pełni kluczową rolę w całym cyklu, przedstawiając obrzęd dziadów, czyli ceremonialne przywoływanie dusz zmarłych, oraz różnorodne motywy literackie, które decydują o jego głębi i wieloaspektowości.

Jednym z najważniejszych motywów w "Dziadach" cz. II jest motyw winy i kary. Mickiewicz, poprzez historie duchów przywoływanych przez Guślarza, przedstawia uniwersalne prawdy moralne, które mają służyć jako lekcje dla żyjących. Pierwszym cytatem, który przepełnia mądrością cały dramat, jest: "Kto nie doznał goryczy ni razu, ten nie dozna słodyczy w niebie." Wyłania się tu motyw konfrontacji z własnymi doświadczeniami życiowymi i ich wpływem na życie po śmierci. Kolejny ważny cytat: "Kto nie był ni razu człowiekiem, temu człowiek nic nie pomoże" podkreśla wagę człowieczeństwa jako siły moralnej. Z kolei "Kto nie dotknął ziemi ni razu, ten nigdy nie może być w niebie" ukazuje nieodzowność przeżycia ludzkiego cierpienia jako części zrozumienia pełni życia.

Pierwszym przykładem ducha, który zilustrowano w dramacie, jest Duch złego pana (Upiór). Postać ta w życiu ziemskim dopuszczała się licznych zbrodni, głównie przeciwko swoim poddanym. Był on autorytarny, bezlitosny i chciwy. Po śmierci za swoje czyny cierpi wieczną mękę, będąc skazanym na niekończący się głód i pragnienie. Nie może znaleźć ukojenia, co jest jasnym przesłaniem moralnym: nieuchronność kary za zło. Motyw ten odzwierciedla przekonanie Mickiewicza, że zło w końcu zawsze zostanie ukarane.

Kolejnym przykładem duchów są Duchy Lekkie, czyli Józio i Rózia. Są to dusze dwojga małych dzieci, które za życia były niewinne i czyste, jednak ich brak doświadczenia goryczy ziemskiego życia uniemożliwia im pełne zjednoczenie z niebem. Aby uzyskać pełne zbawienie, muszą one otrzymać ziarenko gorczycy, symbolizujące ludzkie cierpienie. Przesłanie moralne tej historii wskazuje, że cierpienie jest nieodzowną częścią ludzkiego doświadczenia i uczłowieczenia.

Motyw ludowości jest kolejnym ważnym elementem „Dziadów” cz. II. Elementy kultury ludowej odgrywają kluczową rolę w romantyzmie, a zainteresowanie folklorem jest widoczne w wielu dziełach literackich tego okresu. Autorzy romantyczni, w tym Mickiewicz, czerpali inspiracje z tradycji i wierzeń ludowych, co przyczyniało się do nadawania ich utworom wyjątkowej autentyczności i głębi. „Dziady” nawiązują bezpośrednio do rzeczywistych praktyk związanych z obrzędem dziadów, który obchodzony był na Kresach. Obrzęd ten polegał na przywoływaniu dusz zmarłych w celu pomocy im w osiągnięciu spokoju. Mickiewicz, umieszczając ten rytuał w swoim dramacie, nie tylko oddaje hołd tradycji, ale również nadaje utworowi mistyczny, słowiański klimat. Guślarz, jako pośrednik między światem żywych a umarłych, jest centralną postacią w tym obrzędzie, a atmosfera nocnego rytuału dodaje dziełu tajemniczości i autentyczności.

Motyw nadprzyrodzony jest istotnym elementem „Dziadów” cz. II. Przywoływanie duchów podczas obrzędu dziadów oraz obecność Guślarza jako mediatora między światami podkreśla, jak silnie romantyzm wpłynął na percepcję rzeczywistości w utworach literackich tego okresu. Romantycy wierzyli w istnienie świata duchowego, co jest nieodzownym elementem fabularnym w wielu ich dziełach. W „Dziadach”, duchy pojawiają się nie tylko jako symbole winy, kary i cierpienia, ale także jako realne byty mające wpływ na życie ludzkie. Waga wiary w życie po śmierci i kontakt ze zmarłymi jest wyraźnie obecna w utworze, co dodatkowo wzmacnia jego eschatologiczny wymiar.

Motyw dziecka w literaturze romantycznej często jest symbolem czystości i niewinności. W „Dziadach” cz. II duchy dzieci, Józio i Rózia, są symbolem nie tylko czystych dusz, ale także przedstawiają warunki nieodzowne do osiągnięcia zbawienia. Ich niewinność i brak doświadczenia życiowego przekładają się na ich niemożność pełnego zjednoczenia z niebem przed otrzymaniem symbolicznego ziarenka gorczycy. Ta symbolika wpływa na przesłanie utworu, wskazując, że cierpienie i doświadczenia życiowe są niezbędne do osiągnięcia pełni egzystencji i zbawienia.

Różne formy miłości są również istotnym motywem w drugiej części „Dziadów”. Miłość do zmarłych bliskich przejawia się przede wszystkim w postaci matki Józia i Rózi, która poprzez obrzęd dziadów stara się pomóc duszom swoich dzieci osiągnąć spokój wieczny. Ten przejaw miłości znajduje odzwierciedlenie w trosce i poświęceniu, jakie matka okazuje wobec swoich dzieci. Równie ważna jest romantyczna miłość nieszczęśliwa, reprezentowana przez widmo młodzieńca, który za życia popełnił samobójstwo z powodu niespełnionej miłości do pasterki. Jego skrwawiona pierś i wieczne podążanie za wybranką serca symbolizują tragiczną stronę miłości romantycznej, która nie znajduje zakończenia ani w życiu, ani po śmierci.

Eschatologia, czyli nauka o ostatecznych losach człowieka i świata, jest kluczowym motywem w „Dziadach”. W kontekście chrześcijańskiej eschatologii, relacja między życiem ziemskim a życiem pośmiertnym jest centralnym tematem dramatu. Obrzęd dziadów pełni rolę próby pomocy duszom w osiągnięciu wiecznego spokoju i zbawienia. Guślarz, jako przewodnik w tym rytuale, kieruje mieszkańcami wsi, którzy z wiarą i poświęceniem dążą do wspierania zmarłych bliskich w ich duchowej podróży. Motyw ten podkreśla eschatologiczny wymiar ludzkiej egzystencji oraz moralne przesłanie Mickiewicza dotyczące życia i śmierci: wszystko, co człowiek robi za życia, ma swoje konsekwencje po śmierci.

Podsumowując, „Dziady” cz. II Adama Mickiewicza są przykładem nie tylko bogactwa literackiego, ale także głębokiej refleksji na temat ludzkiej egzystencji, moralności i duchowości. Motywy winy i kary, ludowości, nadprzyrodzoności, dziecięcej niewinności, miłości oraz eschatologii łączą się w spójną całość, nadając utworowi niepowtarzalny charakter. Mickiewicz stworzył dzieło, które nie tylko angażuje czytelnika emocjonalnie, ale także sprawia, że myśli nad fundamentalnymi pytaniami życia i śmierci. Waga „Dziadów” dla polskiej literatury i kultury jest nie do przecenienia. Utwór ten wywarł ogromny wpływ na późniejszych twórców, a jego moralne przesłania i ludowość wciąż pozostają aktualne w patriotycznym wymiarze polskiej literatury. Mickiewiczowi udało się nie tylko oddać hołd tradycji i wierzeniom ludowym, ale także stworzyć dzieło o uniwersalnym przesłaniu, które przemawia do ludzi niezależnie od epoki.