Zdążyć przed Panem Bogiem - motywy literackie

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 25.07.2024 o 13:57

Rodzaj zadania: Streszczenie

Dodane: 25.07.2024 o 13:38

Hanna Krall w swojej książce „Zdążyć przed Panem Bogiem” przedstawia historie związane z powstaniem w getcie warszawskim oraz powojenną karierą kardiologiczną Marka Edelmana, jednego z dowódców Żydowskiej Organizacji Bojowej (ŻOB). Książka ta, będąca swoistym dialogiem reporterki z jednym z nielicznych ocalałych powstańców, kipi od motywów literackich, które ilustrują dramatyzm tamtych wydarzeń i niezwykłość losów jej bohaterów. W niniejszym wypracowaniu szczegółowo omówimy najważniejsze motywy literackie zawarte w utworze: motyw śmierci, buntu, samobójstwa, karuzeli, lekarza, życia i Boga.

Motyw śmierci Śmierć jest wszechobecna w życiu bohaterów książki, na co wskazuje choćby cytat Edelmana: „Nic większego niż śmierć, zawsze chodziło przecież o śmierć, nigdy o życie.” W getcie warszawskim śmierć była codziennością, która dotykała każdego, bez względu na to, czy była wynikiem walki, morderstwa dokonanego przez nazistów, czy samobójstwa. Różne aspekty śmierci towarzyszą opowieści Edelman'a – zarówno śmierć w walce, uważanej przez wielu za bardziej honorową, jak i śmierć w komorze gazowej, której obawiano się najbardziej. Mieszkańcy getta dyskutowali o wartości śmierci; dla jednych było to odejście z godnością, dla innych – tragedia nie do uniknięcia.

Edelman opowiada o obawach powstańców przed nieusłyszaną, anonimową śmiercią – jednym z najtragiczniejszych momentów jest wspomnienie o samobójstwie Adama Czerniakowa, przerażonego niemożnością uratowania wspólnoty.

Motyw buntu Bunt przybiera różne formy – jest to zarówno zbrojna walka z okupantem, jak i bunt moralny, który przejawia się w działalności Edelmana jako kardiologa. Powstańcy, prowadzeni przez dowództwo ŻOB, świadomie odrzucili plany zagłady opracowane przez Niemców, podejmując walkę mimo przeważających sił wroga. Dla Edelmana bunt nie zakończył się po powstaniu – jako lekarz ścigał się z Bogiem o życie pacjentów, kwestionując ostateczność śmierci. Edelman sprzeciwiał się też zakłamywaniu historii; nie akceptował heroicznej otoczki narzuconej wydarzeniom, stawiając na autentyczność i prawdziwe, często mniej heroiczne wspomnienia.

Motyw samobójstwa Samobójstwo, palący element gettowej rzeczywistości, jest jednym z najbardziej kontrowersyjnych motywów w książce. Mordechaj Anielewicz, dowódca powstania, przegrywając walkę, decyduje się na zbiorowe samobójstwo w bunkrze na Miłej 18. Różne formy desperacji przynoszą inne przykłady: Inka, która podarowała cyjanek dzieciom, by uchronić je przed cierpieniem; Adam Czerniakow, który popełnia samobójstwo, nie mogąc pogodzić się z wydawaniem swoich ludzi na śmierć; Zalman Frydrych, który traci córkę Elżunię w akcie samobójstwa i doktor Elżbieta Chętkowska – ésperantystka, która kończy swoje życie, nie widząc przyszłości.

Motyw karuzeli Karuzela przedstawiona w książce symbolizuje obojętność świata wobec tragedii Żydów. W czasie, gdy w getcie rozgrywały się dramatyczne sceny śmierci i walki, ludzie na zewnątrz bawili się, kręcąc się na karuzeli, często nieświadomi lub niechętni zauważyć, co się dzieje za murami. Dla powstańców ta symbolika była przerażająca - obawiali się, że świat zapomni ich cierpienie, a ich śmierć pozostanie nieusłyszana.

Motyw lekarza Kontrast między opowieściami o śmierci a lekarską karierą Edelmana jest znaczący. Edelman postrzegał zawód lekarza jako nieustanną walkę z Bogiem o ludzkie życie. Lekarze wybitni, jak profesor Jan Moll – pionier polskiej kardiochirurgii czy Elżbieta Chętkowska, autorka książki o zawale serca, byli wzorami wytrwałości i etyką zawodową dla Edelmana. Edelman stale przypomina, że życie każdej osoby jest nieocenione, co wyraża poprzez swoje zaangażowanie w medycynę.

Motyw życia Życie, mimo wszechobecnej śmierci, jest dla Edelmana najwyższą wartością. Swoje opowieści o praktyce kardiochirurgicznej i ratowaniu ludzi przedstawia jako przeciwwagę dla dramatu zagłady. Jego wspomnienia o współpracy z doktorem Molle i doktor Chętkowską podkreślają ich etyczne podejście do zawodu i działanie dla dobra pacjentów. Uczucie ratunku życia, którego doświadcza na sali operacyjnej, jest dla Edelmana kontynuacją walki, którą rozpoczął w getcie.

Motyw Boga Specyficzne podejście Edelmana do Boga jest kolejnym literackim motywem, który przewija się przez całą książkę. Dla Edelmana Bóg nie jest wszechmocnym stwórcą, lecz rywalem w walce o życie ludzkie. Edelman nie stroni od krytyki tej wszechmocy, zwłaszcza gdy myśli o tragediach Holokaustu. Utrata wiary była powszechna wśród mieszkańców getta; jednak po wojnie Edelman spotykał także osoby, które mimo wszystko zachowały wiarę, co budziło w nim mieszane uczucia.

Podsumowanie powyższych motywów pozwala zrozumieć, jak złożone są wydarzenia opisane przez Hannę Krall i jak dramatyczne były losy jej bohaterów. Śmierć, bunt, samobójstwa, karuzela, lekarze, życie i Bóg – wszystkie te motywy malują obraz rzeczywistości getta warszawskiego oraz powojennej walki Marka Edelmana o zachowanie pamięci i sensu. Książka Krall przynosi jednocześnie refleksję nad wartościami i sensem istnienia w kontekście ekstremalnych doświadczeń życiowych. Jako dzieło literackie pełni ważną rolę w przechowywaniu pamięci o tragicznych wydarzeniach Holokaustu i stawia pytania kluczowe dla zrozumienia XX wieku.