Katarynka - interpretacja noweli

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 3.08.2024 o 11:47

Rodzaj zadania: Streszczenie

Dodane: 3.08.2024 o 11:37

W noweli Bolesława Prusa pt. "Katarynka" katarynki zajmują centralne miejsce zarówno w warstwie fabularnej, jak i symbolicznej. W XIX-wiecznych polskich miastach katarynki były powszechnym zjawiskiem, dostarczając ludziom rozrywki. Były to mechaniczne instrumenty muzyczne, których dźwięk wydobywał się poprzez obracanie korby, co wprawiało w ruch zestaw walców, nakrętek i pozytywki. Charakterystyczne, powtarzalne melodie stanowiły tło miejskiego życia, łącząc się z codziennym harmidrem.

Bolesław Prus (pseudonim Aleksandra Głowackiego) był jednym z czołowych pisarzy pozytywizmu polskiego, a jego twórczość często dotykała problematyki społecznej i psychologicznej. Nowela "Katarynka", opublikowana po raz pierwszy w 1880 roku, jest znakomitym przykładem literackiego realizmu, dzięki czemu doskonale wpisuje się w twórczość Prusa, którego zainteresowania oscylowały wokół zjawisk życia miejskiego oraz losów najuboższych warstw społeczeństwa.

Nowelę otwiera charakterystyczna dla twórczości Prusa ukazanie prozaicznej codzienności. Pan Tomasz, starszy, zamożny adwokat, żyje w przeciętnej, monotonnej rutynie. Opis jego codziennych aktywności – od porannego ubierania się, przez pracę w kancelarii, po wieczorne samotne kolacje – ilustruje życie pozbawione emocjonalnych bodźców, wypełnione rutyną i przewidywalnością. Pan Tomasz mieszka samotnie, ceniąc sobie ciszę i porządek, co czyni go niezwykle wrażliwym na hałas.

Niechęć pana Tomasza do katarynek wynika przede wszystkim z ich monotonii i powtarzalności – takiej samej jak jego własne życie. W przekonaniu adwokata ich gra jest tylko niepotrzebnym hałasem, który zakłóca jego spokojną egzystencję. Jest to również wyraz jego oziębłości emocjonalnej i izolacji od prawdziwych kontaktów międzyludzkich.

Przełom w życiu pana Tomasza następuje w momencie, gdy na podwórko jego kamienicy wkracza kataryniarz. Do mieszkania obok adwokata wprowadza się niewidoma dziewczynka wraz z matką. Młoda, pozbawiona wzroku dziewczynka żyje w świecie ciemności, pozbawiona rozrywek i możliwości aktywnego uczestnictwa w życiu społecznym. Kontakt z muzyką katarynki staje się dla niej pierwszym radosnym doświadczeniem od dłuższego czasu. Dziewczynka z zachwytem słucha melodii, która staje się dla niej oknem na świat zewnętrzny, źródłem radości i uśmiechu.

Zauważenie tej radości stanowi moment przemiany pana Tomasza. Widząc nieskrywaną radość niewidomej dziewczynki, postanawia przezwyciężyć swoje uprzedzenia do katarynek. Zaczyna dostrzegać coś więcej niż tylko hałas – zaczyna widzieć jej ludzkie oblicze. Ta wewnętrzna przemiana jest kluczowym momentem w rozwoju postaci pana Tomasza. Decyduje się on nie tylko zaakceptować irytujące dźwięki katarynki, ale także podjąć działania mające na celu poprawę życia dziewczynki – zaprowadzić ją do okulisty, dając jej szansę na odzyskanie wzroku.

Katarynka staje się w noweli symbolem wielu rzeczy. Jej monotonia odzwierciedla rutynę i zamknięcie emocjonalne pana Tomasza. Mechaniczna, powtarzalna melodia katarynki porównywana jest do bezbarwnego, ustrukturyzowanego życia adwokata. Z drugiej strony, katarynka symbolizuje także narzędzie zmiany. Przełamuje ona monotonię dnia codziennego pana Tomasza i wprowadza go w nową rzeczywistość – świat empatii i ludzkiego ciepła. Katarynka, będąc prostym urządzeniem, potrafi nawiązać kontakt emocjonalny ze światem zewnętrznym i wpłynąć na życie jej słuchaczy.

Zakończenie noweli jest otwarte, co daje czytelnikom pole do refleksji i spekulacji na temat dalszych losów bohaterów. Nie wiemy na pewno, czy pan Tomasz znacząco zmieni swoje zachowanie, ani czy dziewczynka odzyska wzrok dzięki interwencji okulisty. Otwarte zakończenie zmusza czytelnika do zadania sobie pytania o możliwość trwałej przemiany człowieka oraz znaczenie drobnych, codziennych zdarzeń w życiu jednostki.

Społeczny kontekst noweli jest głęboko związany z obyczajowością końca XIX wieku. Bolesław Prus zwraca uwagę na los najmłodszych i najuboższych warstw społeczeństwa. Katarynki, będąc narzędziami zarobkowania dla wędrownych muzykantów, stają się symbolem walki o przetrwanie i codziennych trudności żyjących na marginesie społeczeństwa. Literatura epoki pozytywizmu była często narzędziem do ukazywania rzeczywistości żebraków, biednych robotników i najmłodszych, wskazując na potrzebę empatii i pomocy.

Pomimo trudnej tematyki, "Katarynka" niesie ze sobą optymistyczne przesłanie. Los niewidomej dziewczynki, choć początkowo tragiczny, może odmienić się dzięki drobnemu, codziennemu zdarzeniu – spotkaniu z panem Tomaszem i jego decyzji o pomocy. Nowela przypomina, że nawet małe gesty mogą mieć ogromny wpływ na życie innych ludzi.

Przemiana pana Tomasza jest symbolem nadziei na wewnętrzną zmianę nawet w starszym wieku. Jej radość jest odzwierciedleniem wpływu niewielkich, ale znaczących zdarzeń na ludzi. Uniwersalne przesłanie noweli to przypomnienie o znaczeniu empatii, pomocy słabszym i roli, jaką mogą odegrać drobne, pozornie bez znaczenia zdarzenia w życiu człowieka.

Analizując "Katarynkę", warto rozważyć, jak literatura może inspirować do refleksji nad własnym życiem i postawą wobec innych. Prus, poprzez prostotę i emocjonalność swojej noweli, ukazuje, że literatura ma ogromną wartość w ukazywaniu ważnych społecznie tematów, a także w inspirowaniu do wewnętrznych i zewnętrznych zmian.