"Gloria victis" - streszczenie

Ta praca została zatwierdzona przez naszego nauczyciela: 9.08.2024 o 11:00

Rodzaj zadania: Streszczenie

Dodane: 5.08.2024 o 8:54

Eliza Orzeszkowa, wybitna pisarka polska, jest autorką przejmującej noweli "Gloria victis", która ukazała się w 1910 roku. Utwór powstał po wydarzeniach z 1905 roku, ale jego korzenie sięgają burzliwych czasów powstania styczniowego z 1863 roku. Celem tej noweli było przypomnienie o bohaterstwie powstańców, ich niezłomnej walce oraz utrzymanie pamięci o ich heroizmie w narodowej świadomości. Orzeszkowa nie tylko oddała hołd poległym, ale także próbowała uwiecznić ich czyny dla przyszłych pokoleń, aby historia nie zapomniała o poświęceniach tych, którzy walczyli za wolność ojczyzny.

Nowela zaczyna się retrospektywą, z perspektywy czasu, co już samo w sobie jest niezwykłym zabiegiem literackim. Narrator, którym jest wiatr, powraca do Polesia po długiej nieobecności. Jego podróż po tej krainie pełna jest melancholii i nostalgii. Gdy wiatr dostrzega wzgórze, wcześnie nieobecne w krajobrazie, oraz mały krzyżyk, zaczyna przywoływać wspomnienia. Miejscowa przyroda – drzewa i rośliny – opowiadają mu o tej mogile, bezimiennej, ale ogromnie znaczącej. Okazuje się, że jest to miejsce spoczynku bohaterów powstania styczniowego.

Historia opowiedziana przez drzewa, takie jak dąb, świerk i brzoza, ożywia obrazy bohaterstwa i tragedii powstańców. Powstanie styczniowe, choć zorganizowane i pełne zapału, nie mogło sprostać przeważającym siłom rosyjskim. Kluczowe postacie noweli to Romuald Traugutt, dowódca powstania, jego zaufany współpracownik Jagmin i młody, wrażliwy chłopiec – Maryś Tarłowski. Maryś, mimo że nie miał naturalnych predyspozycji do wojskowości, odznaczał się wielką odwagą i lojalnością wobec swoich towarzyszy broni. To on, wraz ze swoimi przyjaciółmi, walczył dzielnie, choć ostatecznie zostali pokonani przez rosyjskie siły.

Śmierć Marysia jest momentem szczególnie poruszającym. Jego siostra, Anielka, przynosi krzyżyk na mogiłę brata, co dodaje jeszcze więcej emocji scenie upamiętnienia poległych. Przyroda i wiatr, będący świadkami tragedii, opłakują zmarłych i niosą w świat ich chwałę słowami „Gloria victis” – chwała zwyciężonym.

Wiatr, po długiej nieobecności, powraca do Polesia, pełen pragnienia odkrycia tego, co zmieniło się przez lata. Drzewa i rośliny, choć cieszą się z jego powrotu, unikają mówienia o tragicznych wydarzeniach, które miały tu miejsce. Wiatr zauważa nowy pagórek z krzyżykiem – to mogiła, która pojawiła się w czasie jego nieobecności. Początkowo niedowierza, że to miejsce upamiętnienia, ale natura wkrótce zaczyna opowiadać historię, która zakończyła się tutaj, na tym spokojnym, teraz już cichym, miejscu.

Narrację rozpoczyna sędziwy dąb. Opisuje, jak w maju przybyła tutaj grupa powstańców. Wyróżniali się czapkami granatowymi z czerwonymi wstążkami, co od razu zwróciło uwagę. Powstańcy zorganizowali obóz, szpital polowy oraz stajnie. Dowódca, Romuald Traugutt, człowiek niezwykle charyzmatyczny i zdeterminowany, był dla nich źródłem odwagi i nadziei. Wspierany przez Jagmina, prowadził swoich ludzi z niezmiennym optymizmem, mimo że sytuacja była trudna.

Dąb opowiada również historię Marysia Tarłowskiego, młodego, przystojnego mężczyzny, który przybył tu z siostrą Anielką. Maryś i Jagmin zbliżyli się do siebie, tworząc głęboką więź opartą na przyjaźni i wzajemnym szacunku. Maryś, jakkolwiek wrażliwy, niechętny wojnie, odczuwał wewnętrzne rozterki. Wolałby żyć wśród natury, z dala od wojennej gehenny, co brzoza wspomina z melancholią. Pomimo niewojskowego usposobienia, Maryś okazywał nadzwyczajną odwagę, ratując niejednokrotnie Traugutta i innych towarzyszy.

Decydująca bitwa, relacjonowana przez dąb, jest dramatycznym kulminacyjnym momentem noweli. Obóz powstańców zostaje otoczony przez przeważające siły rosyjskie. Maryś, choć ciężko ranny, jest przewieziony do szpitala polowego, gdzie niestety nie udaje się go uratować. Jego ostatnie chwile są przepełnione boleścią i poczuciem nieuchronnej klęski. Przed śmiercią Maryś zdążył jeszcze pożegnać się z Jagminem i otrzymać list od swojej siostry Anielki, którego jednak nie miał szansy przeczytać.

Anielka, w żałobie, przychodzi na miejsce mogiły, pozostawia krzyżyk, wbija go i odchodzi, pełna smutku. Cała przyroda opłakuje zmarłych, drzewa szumią, przywołując słowa „vae victis” (biada zwyciężonym). Wiatr, poruszony opowieścią, chwytają go słowa „Gloria victis” – chwała zwyciężonym, które niesie po świecie, głosząc pamięć o bohaterach.

Nowela „Gloria victis” niesie ze sobą głębokie przesłanie i bogatą symbolikę. Honoruje heroiczne działania powstańców, oddając hołd ich niezłomnemu duchowi. Chwała dla tych, którzy ponieśli klęskę, ale ich walka i poświęcenie pozostaną na zawsze w pamięci narodu. „Gloria victis” jest symbolem pamięci i uznania dla tych, którzy mimo nieuniknionej klęski walczyli za wolność swojego kraju.

Temat upamiętniania bohaterów powstania styczniowego jest nie tylko istotny historycznie, ale także aktualny współcześnie. Rozważania nad pamięcią o takich wydarzeniach i bohaterach pokazują, jak ważne jest pielęgnowanie i przekazywanie historii przyszłym pokoleniom. Utrzymywanie pamięci o narodowych bohaterach i ich niezłomnym duchu jest fundamentem naszej tożsamości narodowej i wyrazem szacunku dla tych, którzy poświęcili wszystko dla dobra ojczyzny.

Eliza Orzeszkowa w „Gloria victis” niezaprzeczalnie ukazuje, że pamięć o bohaterach powinna być żywa i pielęgnowana, a ich poświęcenie powinno inspirować kolejne pokolenia do działania na rzecz wspólnego dobra. To nie tylko hołd oddawany przeszłości, ale i lekcja dla współczesnych, jak ważna jest walka o wolność, honor i godność, które są fundamentem każdej zdrowej i silnej społeczności.