Zwyczaje i konwenanse – ważny element kultury czy niepotrzebny anachronizm? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do fragmentu Lalki, całej powieści Bolesława Prusa oraz wybranego tekstu kultury

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 5.08.2024 o 22:19

Rodzaj zadania: Streszczenie

Dodane: 5.08.2024 o 21:52

1. Definicja zwyczajów i konwenansów

Zwyczaje i konwenanse odgrywają fundamentalną rolę w kształtowaniu społeczeństw. Zwyczaje to powtarzalne, tradycyjne zachowania społeczne, które przekazywane są z pokolenia na pokolenie. Związane są z kulturą i tradycją danej społeczności, pełniąc funkcję stabilizującą i normującą życie zbiorowe. Przykładami mogą być obrzędy związane z narodzinami, ślubami czy pogrzebami. Konwenanse natomiast to normy zachowania, głównie o charakterze towarzyskim i kurtuazyjnym, które regulują interakcje międzyludzkie w określonych kontekstach. Obejmują one grzecznościowe formy zwracania się do innych, zasady savoir-vivre'u w różnych sytuacjach towarzyskich, a także etykietę zawodową. Funkcja konwenansów polega na ułatwieniu komunikacji, unikaniu konfliktów i zapewnieniu pewnego porządku społecznego.

2. Współczesne podejście do konwenansów

Współczesne społeczeństwo często różni się w podejściu do konwenansów od starszych pokoleń. Młodsze generacje na ogół krytycznie podchodzą do wielu tradycyjnych norm i zwyczajów, uważając je za przestarzałe i nieadekwatne do realiów współczesnego świata.

Argumentacja za użytecznością konwenansów opiera się na tym, że pomagają one w zachowaniu porządku i harmonii społecznej, uczą szacunku dla innych oraz ułatwiają nawigację w skomplikowanych interakcjach społecznych. Krytycy z kolei argumentują, że mogą one być hamulcem postępu, narzędziem konserwatyzmu, które utrudnia zmiany i promuje społeczną stagnację.

Rozwinięcie

I. Konwenanse i zwyczaje w "Lalce" Bolesława Prusa

"Lalka" Bolesława Prusa jest jednym z najważniejszych polskich powieści realistycznych, której akcja toczy się w drugiej połowie XIX wieku. Społeczeństwo przedstawione w powieści dzieli się na kilka warstw społecznych, w tym arystokrację, mieszczaństwo oraz robotników. Arystokracja trzyma się sztywno konwenansów i zwyczajów, co często prowadzi do wypaczenia rzeczywistości i utrwalania społecznych nierówności.

2. Stanisław Wokulski jako przykład konfrontacji ze zwyczajami

Stanisław Wokulski, główny bohater "Lalki", stanowi idealny przykład człowieka próbującego przebić się przez bariery społeczne za pomocą pracy i ambicji. Pochodząc z niższej warstwy społecznej, Wokulski wspina się po drabinie sukcesu dzięki własnemu wysiłkowi, by w końcu zakochać się w arystokratce Izabeli Łęckiej. Jego miłość do Izabeli staje się motorem napędowym jego działań, prowadząc go do wielu konfliktów z otoczeniem i samym sobą.

3. Przykład złamania konwenansu: scena posiłku

Jednym z najbardziej symbolicznych momentów w "Lalce" jest scena, w której Wokulski łamie konwenans podczas posiłku. Wydarzenie to jest szczegółowo opisane – obecne są wyraźne różnice w podejściu do jedzenia i zasad savoir-vivre'u między Wokulskim a arystokracją. Wokulski, zafascynowany Anglikami, postanawia podążać za praktycznymi zasadami, co budzi zarówno podziw, jak i oburzenie wśród jego towarzyszy. Reakcje innych postaci, zwłaszcza Florentyny, odzwierciedlają ich przywiązanie do tradycji i konwenansów.

4. Argumentacja Wokulskiego za odrzuceniem niektórych konwenansów

Wokulski argumentuje, że niektóre konwenanse są anachroniczne i niepraktyczne. Jego logika opiera się na zasadzie precedensu i praktyczności, jak w przypadku jedzenia ryb przez Anglików. Krytycznie oceniany jest przez swoje otoczenie, ale jego podejście zyskuje pewnych zwolenników. Zasadnicze pytanie polega na tym, czy odrzucenie konwenansów jest uzasadnione czysto praktycznie, czy też wiąże się z głębszym pragnieniem reformy społecznej.

5. Rola konwenansów jako nośnika kultury wysokiej

Wokulski, aspirujący do kultury wysokiej, stara się łączyć praktyczność z poszanowaniem tradycji. Znaczenie savoir-vivre'u jest tu kluczowe: odpowiednie zachowanie w teatrze, w towarzystwie czy w biznesie stanowi wyraz szacunku dla kultury i tradycji. Nie zawsze jest jednak łatwo odróżnić między szacunkiem dla tradycji a ślepym przestrzeganiem norm.

II. Konwenanse i zwyczaje w "Panu Tadeuszu" Adama Mickiewicza

"Pan Tadeusz" Adama Mickiewicza, arcydzieło polskiej literatury, stanowi idealny przykład epopei narodowej, która celebruje staropolskie tradycje i obyczaje. Tło historyczno-społeczne epopei osadzone jest w kontekście minionej świetności szlacheckiej Rzeczypospolitej. Ta nostalgia za przeszłością manifestuje się w dbałości o zachowanie konwenansów, które pomagają utrzymać porządek społeczny i tożsamość narodową.

2. Uczta w ruinach zamku Horeszków jako przykład budującego konwenansu

Jedną z kluczowych scen w "Panu Tadeuszu" jest uczta w ruinach zamku Horeszków. Opis tej sceny jest detailowany: od ustalania miejsc przy stole po reguły dotyczące etykiety jedzenia i grzeczności. Konwenanse te wzmacniają społeczność, umożliwiają interakcje między różnymi postaciami i tworzą sieć znajomości, które są kluczowe dla fabuły epopei.

3. Konwenans w służeniu damom

W "Panu Tadeuszu" bardzo wyraźnie ukazane są konwenanse związane z traktowaniem kobiet. Sędzia Soplica, dbały o etykietę, demonstruje swoje umiejętności savoir-vivre'u, serwując damom przy stole. Te zachowania podkreślają, jak konwenanse kształtują interakcje między płciami, promując szacunek i uprzejmość.

4. Celebracja picia kawy

Kolejnym przykładem zachowania konwenansów jest scena picia kawy. Proces ten jest niemalże rytuałem, który wnosi ładu, porządek i buduje więzi między uczestnikami. To więcej niż tylko konsumpcja – to społeczny rytuał, który wzmacnia więzi rodzinne i przyjacielskie.

Wnioski

W "Lalce" Prusa konwenans jest często przedstawiany jako element zdegenerowanej arystokracji, nieadekwatny do szybko zmieniających się realiów społecznych XIX wieku. Przedsiębiorcze podejście Wokulskiego promuje praktyczność i racjonalizm nad ślepym przestrzeganiem tradycji. W "Panu Tadeuszu" Mickiewicza, konwenans jest nośnikiem tradycji, który buduje społeczność i więzi rodzinno-towarzyskie. W tym kontekście konwenans pełni funkcję stabilizującą i promującą harmonijne życie społeczne.

2. Ocena przydatności konwenansów we współczesnym świecie

Konwenanse, choć mogą być uważane za anachroniczne, pełnią ważne funkcje w społeczeństwie. Mogą działać jako nośnik kultury, sposób na zachowanie szacunku oraz narzędzie budowania społeczności. Jednakże, nadmierna formalizacja konwenansów i ich ślepe przestrzeganie może prowadzić do ich utraty pierwotnego sensu i stać się przeszkodą w rozwoju społeczeństwa.

3. Osobiste stanowisko

W dzisiejszym świecie, pewne konwenanse wciąż mogą być cenne. Na przykład, zasady savoir-vivre'u przy stole czy w kontaktach zawodowych pomagają w budowaniu szacunku i profesjonalizmu. Jednak inne nadmierne formalności i niepraktyczne tradycje mogą zostać odrzucone, jeśli nie służą już swojemu pierwotnemu przeznaczeniu.

4. Zakończenie

Zachowanie racjonalnego podejścia do konwenansów jest kluczowe. Ważne jest, aby każde społeczeństwo i indywidualne osoby zastanawiały się nad własnymi zwyczajami i konwenansami, analizując ich wpływ na kulturę i społeczność. Refleksja ta może pomóc w zrównoważonym zachowaniu tradycji i otwartości na zmiany, co jest niezbędne w dynamicznie rozwijającym się świecie.