Stronnictwa polityczne w Powrocie posła

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 6.08.2024 o 7:38

Rodzaj zadania: Streszczenie

Dodane: 6.08.2024 o 7:23

Julian Ursyn Niemcewicz to autor "Powrotu posła", dzieła będącego wyjątkową komedią polityczną, której akcja osadzona jest w polskiej rzeczywistości końca XVIII wieku. Niemcewicz podejmuje się w nim zadania przedstawienia dwóch diametralnie różnych wizji politycznych, które ścierały się w owym czasie w Polsce: konserwatywnej, opierającej się na starej strukturze społeczno-politycznej, oraz patriotycznej, dążącej do reform i modernizacji kraju. Celem tego wypracowania jest dogłębna analiza tych przedstawionych w utworze stronnictw politycznych, oraz argunentacji i motywacji bohaterów je reprezentujących.

Stronnictwo konserwatywne, jak przedstawia Niemcewicz, opiera się na nostalgii za starym, „dobrym” porządkiem społeczno-politycznym. Jest ono przede wszystkim wrogo nastawione do jakichkolwiek reform, które mogłyby zmieniać ustalony porządek rzeczy. Konserwatyści opierają swoją tożsamość na dawnych tradycjach, nie ufając nowoczesności i nowym ideom. Reprezentantem tego stronnictwa w "Powrocie posła" jest Starosta Gadulski.

Gadulski to postać wręcz archetypiczna dla konserwatywnego szlachcica. Tęskni on za przeszłością, co wyraźnie widać w jego wypowiedziach wyrażających żal za czasami, kiedy „rządziła szlachta, a nie niedołężny monarcha” (Akt I, scena II). Gadulski jest także gorącym zwolennikiem liberum veto, sądząc, że tylko ta zasada może zapobiec absolutnej władzy króla i ochronić szlachtę przed despotyzmem. W jednej z najbardziej wymownych scen podkreśla, że „liberum veto to nieodłączna część polskiej wolności” (Akt I, scena II).

Jednak konserwatyzm Gadulskiego nie ogranicza się do kwestii ustrojowych. Starosta jest także nieufny wobec jakiejkolwiek władzy centralnej i wszelkich prób wprowadzenia reform. Brakuje mu też empatii względem chłopów i troski o wychowanie młodzieży. Gadulski jest osobą niezwykle egoistyczną, skoncentrowaną na swoich prywatnych interesach. Przykładem tego jest jego negatywne podejście do małżeństwa córki, którym manipuluje dla własnych korzyści.

Ponadto Gadulski i jego żona przejmują obce obyczaje, co jest krytykowane przez innych bohaterów utworu. Żona Gadulskiego włada francuskim językiem, co ilustruje ich oderwanie od rodzimej kultury (Akt I, scena II). Co więcej, Starosta nie pokazuje żadnego zainteresowania w edukacji młodych Polaków, kpiąc sobie z książek i nauki, utrzymując, że „mądrzejsi byli nasi ojcowie, co i bez książek żyli” (Akt I, scena II).

Szarmancki, będący młodym przedstawicielem stronnictwa konserwatywnego, doskonale wpisuje się w niepochlebną postać „utracjusza szlachcica”. Gardzi pracą i obowiązkami, wyznając zasadę, że „życie w dostatku to jedyny sens istnienia”. Brak odpowiedzialności i egoizm Szarmanckiego, podobnie jak Gadulskiego, skupia się na korzystaniu z życia bez refleksji nad stanem kraju. Jego skłonność do przejmowania obcych zwyczajów i stylu życia, pokazuje jak daleko odsunął się od narodowych tradycji.

Z drugiej strony, stronnictwo patriotyczne w "Powrocie posła" jest przedstawione jako grupa ludzi dążących do reform i kładących nacisk na modernizację kraju. Podkomorzy, Podkomorzyna i Walery to główni reprezentanci tego stronnictwa. Podkomorzy to inteligentny i oczytany człowiek, którego postawa oświeconego humanizmu jest wzorem dla przyszłych pokoleń. Wyraża dumę z pracy swojego syna, Walerego, który jako poseł pracuje na rzecz kraju (Akt I, scena II). Podkomorzy krytykuje liberum veto jako narzędzie destabilizacji kraju, podkreślając, że praca posła to przede wszystkim służba dla dobra publicznego, a „nie kwiecista mowa bez skutku” (Akt I, scena II).

Podkomorzy, jako obrońca nowego rządu, widzi konieczność wprowadzania reform i zmian, które poprawiają sytuację w kraju. „Rząd, choć nowy, daje nam nadzieję na lepsze jutro”, mówi, podkreślając swój optymizm wobec zmian (Akt I, scena II). Ma także krytyczny stosunek wobec nowomodnego wychowania, które zaniedbuje moralne i patriotyczne wychowanie dzieci, o czym mówi w kontekście „demoralizujących” zagranicznych wpływów (Akt I, scena III). Co ważne, Podkomorzy okazuje prawdziwe zainteresowanie losem chłopów, czego świadectwem jest uwolnienie Jakuba i Agatki, chcąc im dać szansę na lepsze życie.

Jego żona, Podkomorzyna, jest światłą matroną, wspierającą nie tylko rodzinę, ale i działania na rzecz kraju. Jej postać ukazuje, że w rodzinie patriotycznej także kobiety odgrywają ważną rolę w kształtowaniu przyszłych pokoleń i dążeniu do wspólnego dobra.

Walery, syn Podkomorzego, uosabia ideał posła-patrioty. Przez swoją pracowitość i deklarację służby dla kraju jest przeciwieństwem Szarmanckiego. Krytykuje styl życia Szarmanckiego, pokazując, że młode pokolenie powinno czerpać naukę z doświadczeń innych krajów, ale z jednoczesnym zachowaniem własnych narodowych wartości (Akt II, scena IV).

Porównując oba stronnictwa, natychmiast widać różnice w postawach wobec reform. Konserwatyści, tacy jak Gadulski, tęsknią za przeszłością, odrzucając jakiekolwiek zmiany, podczas gdy patrioci, jak Podkomorzy i Walery, widzą w reformach drogę do poprawy sytuacji w kraju. Również podejście do roli posła diametralnie się różni. Dla konserwatystów rola posła to jedynie bezproduktywne mówienie, a dla patriotów to służba krajowi i działanie na rzecz jego lepszego jutra.

W kwestii wychowania młodzieży, konserwatyści nie dbają o edukację i narodowe wartości, co widać w postawie Gadulskiego i Szarmanckiego. Natomiast patrioci kładą nacisk na wychowanie w duchu patriotyzmu, troskę o moralność i wartości narodowe, co wyraźnie widać w działaniach Podkomorza.

Stosunek do chłopów również różni te dwie grupy. Gadulski i konserwatyści nie interesują się losem chłopów, podczas gdy patrioci dążą do ich uwolnienia i poprawy warunków życia, co podkreśla humanitarną stronę ich politycznych działań.

Zilustrowane przez Niemcewicza dwa stronnictwa są centralnym motywem "Powrotu posła", pokazującym konflikt między starą a nową Polską. Problemy polityczne przedstawione w utworze, choć historyczne, są wciąż aktualne, pokazując, że dążenie do reform i modernizacji kraju to temat uniwersalny i ponadczasowy. "Powrót posła" jako komedia polityczna nie tylko bawi, ale także skłania do refleksji nad czasami, w których żyjemy.

Podsumowując, w "Powrocie posła" Niemcewicz zręcznie ilustruje rolę konserwatystów i patriotów, ukazując ich postawy jako reprezentantów dwóch odmiennych światopoglądów. Komedia polityczna, jaką jest to dzieło, mimo lekkiej formy, niesie ze sobą głębokie przesłanie i wartość edukacyjną, zachęcając do głębszej analizy w kontekście zarówno historycznym, jak i współczesnym.