Powrót posła - kompozycja utworu

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 19.08.2024 o 21:07

Rodzaj zadania: Streszczenie

Dodane: 19.08.2024 o 20:32

"Powrót posła - kompozycja utworu"

#

"Powrót posła" to komedia napisana przez Juliana Ursyna Niemcewicza w 1790 roku, która stała się kluczowym utworem literatury oświeceniowej w Polsce. Ta sztuka, składająca się z trzech aktów, jest mistrzowską satyrą na społeczne i polityczne realia ówczesnej Polski. Niemcewicz, będąc zwolennikiem oświeconego patriotyzmu, w "Powrocie posła" kreśli wyrazisty obraz współczesnego mu społeczeństwa poprzez ostrą krytykę szlacheckich obyczajów oraz politycznego konserwatyzmu. Kompozycja utworu odgrywa kluczową rolę w przemyślanej narracji i wyrażaniu poglądów autora. Celem tego wypracowania jest dogłębna analiza kompozycji utworu, obejmująca strukturę aktów, układ scen, stylistykę i dydaktyczny charakter utworu.

Główna część

Akt I "Powrotu posła" składa się z dziewięciu scen, które służą jako ekspozycja dla fabuły oraz wprowadzenie głównych postaci i konfliktów. Pierwsza scena rozpoczyna się w domu Podkomorzego i przedstawia rodzinę reprezentującą stronnictwo patriotyczne. Rodzina ta, kierowana przez patriotycznych wartości Podkomorzego, stanowi kontrast wobec Starosty Gadulskiego, który reprezentuje stronnictwo staroszlacheckie. Akt ten pełni funkcję charakterystyczną dla wprowadzenia, gdzie czytelnik poznaje fundamentalne różnice między dwiema głównymi grupami polityczno-społecznymi - konserwatywną, staroszlachecką Polską oraz nowoczesnym patriotyzmem. Niemcewicz używa tutaj również technik stylistycznych, które wyraźnie oddzielają te dwie grupy, zarówno poprzez dialektykę postaci, jak i sposób ich przedstawienia. Częste dialogi pełne ironii i humoru podkreślają różnice w wartości i postawach obu stronnictw.

Analiza Aktu II

Akt II również składa się z dziewięciu scen i rozwija główne wątki fabularne, wprowadzając elementy dramatu. Centralnym punktem tego aktu jest miłość między Teresą a Walerym, której na drodze staje stronniczość polityczna i intrygi miłosne. Niemcewicz przedstawia te wątki z charakterystyczną precyzją, ukazując postać Szarmanckiego jako głównego intryganta, który stara się zdobyć rękę Teresy dla własnych korzyści. Jego postać jest kontrastem do Walerego, który reprezentuje cnoty patriotyczne i szczere uczucia. Konflikty miłosne i społeczne budują napięcie i dynamikę fabuły. Niemcewicz zręcznie manipuluje dialogami, aby podkreślić kontrasty i eskalację konfliktów. Sceny pełne są dramatu i subtelnej ironii, które prowadzą do kulminacji emocjonalnej oraz ideologicznej. Znaczną rolę odgrywają tutaj też elementy dydaktyczne, gdzie poprzez dramatyczne wydarzenia, autor stara się nauczyć widzów lojalności wobec kraju i promować patriotyzm.

Analiza Aktu III

Akt III, składający się z siedmiu scen, stanowi kulminację fabuły i zamyka wątki rozpoczęte w poprzednich aktach. Rozwiązanie intryg miłosnych oraz konfliktów politycznych następuje poprzez zgodę Starosty na ślub Teresy i Walerego. Jest to rezultat negocjacji między postaciami, które przedstawiają triumfujące wartości patriotyczne nad konserwatywnym uporem. Wątek miłosny kończy się szczęśliwie, co jest typowym elementem komedii oświeceniowej, gdzie happy end stanowi ważny punkt zamykający fabułę. Niemcewicz dodaje też elementy triumfu wolności poprzez postacie Jakuba i Agatki, co dodatkowo wzmacnia dydaktyczny przekaz utworu. W tym akcie autor umieszcza również finałowe rozwiązania fabularne, które mają na celu zamknięcie wszystkich otwartych wątków w sposób, który podkreśla przewagę reformistycznych i patriotycznych idei.

Schemat Bohomolcowy

Aby w pełni zrozumieć kompozycję "Powrotu posła," istotne jest przyjrzenie się, jak Niemcewicz adaptował schemat Bohomolcowy, znany z komedii konwiktowych Franciszka Bohomolca. Bohomolec, jeden z wczesnych polskich dramaturgów oświeceniowych, wprowadził do literatury polskiej szereg typowych postaci, takich jak uporczywy szlachcic, modniś czy sprytny służący. Te charakteryzowane postacie stały się fundamentem dla komedii społecznej w późniejszych utworach, w tym u Niemcewicza. Niemcewicz wykorzystał ten schemat, tworząc postacie takie jak Starosta Gadulski (uporczywy szlachcic), Szarmancki (modniś) oraz Jakub (sprytny służący), kształtując je w sposób, który pasuje do jego satyrycznej narracji. Znaczące różnice pojawiają się w sposobie, jak Niemcewicz interpretuje te postacie: podczas gdy u Bohomolca modniś czy cudzoziemiec często służył do wywoływania humoru, u Niemcewicza postacie te służą przede wszystkim analizie polityczno-społecznej, gdzie w centrum uwagi jest konflikt między wartościami narodowymi a wpływami zagranicznymi.

Charakter satyryczny i dydaktyczny utworu

Na szczególną uwagę zasługuje satyryczny charakter "Powrotu posła." Niemcewicz mistrzowsko wykorzystuje satyrę, aby skrytykować nie tylko absurdy modnych nawyków, ale także wpływ obcych kultur na polską szlachtę. Postacie takie jak Szarmancki, który jest zapatrzony w zagraniczne wzorce, czy Starosta Gadulski, który kurczowo trzyma się przestarzałych tradycji, służą jako narzędzia do ukazania moralnych i politycznych niedociągnięć społeczeństwa. Niemcewicz używa humoru, ironii i przesady, aby ukazać te wady w wyrazisty sposób. Wbudowane w fabułę treści dydaktyczne, takie jak nauka patriotyzmu i lojalności wobec kraju, są stale obecne i podkreślają wartość moralną utworu. Niemcewicz propaguje idee społeczne, które są zgodne z wartościami oświeceniowymi, nawołując do reform i odnowy moralnej państwa.

Formalne aspekty utworu

Niezwykle istotnym aspektem kompozycyjnym "Powrotu posła" jest przestrzeganie przez Niemcewicza zasady trzech jedności: miejsca, czasu i akcji. Całość fabuły rozgrywa się w jednym miejscu, w domu Podkomorzego, w ciągu jednego dnia i dotyczy jednego głównego wątku, jakim jest powrót posła i związane z nim intrygi. Ta jedność kompozycyjna nadaje utworowi zwartość i spójność, co jest charakterystyczne dla klasycznej komedii. Budowa dialogów, w tym długie monologi i kwieciste wypowiedzi bohaterów, także wpływa na dynamikę utworu. Dialogi te są pełne humoru, ironii i dydaktycznych przesłań. Rymowana forma wypowiedzi dodaje lekkości i melodyjności tekstowi, co jest typowe dla komedii oświeceniowej.

Zakończenie