Duchy, zjawy, upiory w literaturze romantycznej. Opisz funkcje tego motywu na wybranych przykładach

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 9.08.2024 o 14:52

Rodzaj zadania: Streszczenie

Dodane: 9.08.2024 o 14:06

Epoka romantyzmu, trwająca od końca XVIII do połowy XIX wieku, charakteryzowała się głębokim zainteresowaniem uczuciami, emocjami, indywidualizmem oraz fascynacją naturą i światem duchowym. W literaturze romantycznej szczególne miejsce zajmowały ludowe wierzenia, opowieści oraz tradycje ustne, które stanowiły bogaty materiał do eksploracji tematów nadprzyrodzonych i grozy. Duchy, zjawy i upiory były często wykorzystywane przez romantycznych twórców jako środki do przekazywania moralnych nauk, ukazywania konfliktów wewnętrznych bohaterów oraz budowania nastroju i symboliki.

Najmocniejszym przykładem obecności tychże elementów w literaturze polskiego romantyzmu są "Dziady" Adama Mickiewicza, zwłaszcza część II, w której opisany jest ludowy obrzęd przywoływania duchów zmarłych. Obrzędy "Dziadów" mają na celu pomoc duszom zmarłych poprzez modlitwy i ofiary. Wydarzenie to dzieli duchy na trzy kategorie: lekkie, ciężkie i średnie. Duchy lekkie reprezentują niewinne dusze dzieci, które zmarły zbyt wcześnie, zanim doświadczyły cierpienia życia na ziemi. Dzieci te ukazują moralną naukę o tym, że cierpienie jest integralną częścią ludzkiego życia i że bez niego dusza pozostaje w pewien sposób niepełna.

Duchy ciężkie, reprezentowane przez Widmo Złego Pana, symbolizują zbrodnie i okrucieństwa popełnione przez osoby skazane na potępienie. Widmo, wywołując grozę i strach, ostrzega przed konsekwencjami niemoralnych uczynków, podkreślając, że zło nie pozostaje bez kary. Natomiast duchy średnie, takie jak postać Pasterki, są wprawdzie mniej dramatyczne, ale pokazują konsekwencje egoistycznych zachowań i lekkomyślności w relacjach z innymi ludźmi. Poprzez interakcje z duchami Mickiewicz ilustruje skomplikowane relacje między żywymi a martwymi oraz przekazuje wartości moralne swoim czytelnikom, podkreślając nieuchronność konsekwencji za złe czyny i znaczenie cierpienia w ludzkim życiu.

Ballada "Romantyczność" Adama Mickiewicza stanowi inny wyraz duchowej tematyki w literaturze romantycznej. Ballada opowiada historię dziewczyny Karusi, która jest przekonana, że widzi ducha swojego zmarłego ukochanego Jasia. Kwestią kluczową jest tutaj funkcja zjawy Jasia, który simbolizuje wieczną miłość i tęsknotę, stanowiąc element wyróżniający dwa przeciwstawne światopoglądy: racjonalny i romantyczny. Dla jednych, takich jak sceptycy, Karusia jest postrzegana jako obłąkana, podczas gdy sami zachowują racjonalne podejście wobec rzeczywistości. Z kolei romantyczne spojrzenie, wyrażane przez podmiot liryczny, akceptuje istnienie zjawiska emocjonalnego, niewytłumaczalnego naukowo, wskazując na siłę uczuć i duchowości.

Ballada stanowi ważny przykład konfliktu między racjonalizmem i romantyzmem, gdzie zjawa Jasia jest symbolicznym elementem podkreślającym, że nauka nie może wyjaśnić wszystkiego, a emocje i duchowość odgrywają równie istotną rolę w ludzkim życiu. Mickiewicz, poprzez ten przykład, wprowadza czytelnika w świat, w którym niewytłumaczalne zjawiska są akceptowane jako integralna część egzystencji, a racjonalne myślenie kontrastuje z głębokimi uczuciami.

Ballada "Lilije" Adama Mickiewicza opowiada tragiczną historię żony, która zamordowała swojego męża i próbuje uniknąć odpowiedzialności. Powrót zmarłego męża w postaci upiora jest kluczowym motywem, który niesie ze sobą symbol sprawiedliwości i kary. Upiór męża pojawia się jako narzędzie moralnej przestrogi dla czytelnika, uświadamiając, że każdy zły uczynek ostatecznie przyniesie swoje konsekwencje. Mickiewicz, dzięki temu motywowi, ukazuje, jak nieumiarkowane ambicje i nieroztropne działania prowadzą do tragicznych skutków. To także ilustracja nieuchronności kary za zbrodnię, przypominająca, że żadne zło nie umknie przed sprawiedliwością. W ten sposób ballada przekazuje czytelnikowi wartość moralną, że zbrodnia zawsze spotka się z należną karą, a sumienie nie pozwala zapomnieć o winie.

W dramatycznym dziele "Nie-boska komedia" Zygmunta Krasińskiego, duże znaczenie ma zjawa Dziewicy. Dzieło to opowiada o Hrabim Henryku, który zmaga się z pokusami i fałszywymi ambicjami, które prowadzą go do zatracenia. Zjawa Dziewicy jest tu symbolem kłamliwych obietnic i iluzji, które mogą zwieść człowieka na manowce. Dziewica, która w rzeczywistości okazuje się odrażającym trupem, prezentuje prawdziwe oblicze złudnych marzeń i fałszywych aspiracji. Kontrast między siłami dobra (uosabianymi przez Anioła Stróża) a zła (reprezentowanego przez Dziewicę) przedstawia Hrabiego Henryka jako postać rozdwojonej duszy, zmagającej się z pokusami.

Krasiński poprzez te postacie symboliczne, podkreśla, że dążenie do nierealistycznych ideałów kosztem rzeczywistych wartości, takich jak rodzina, prowadzi do moralnej i emocjonalnej destrukcji. Hrabia Henryk w końcu przekonuje się, że fałszywe aspiracje przynoszą jedynie zgubę, co stanowi moralną przestrogę dla czytelnika.

W ostatecznym podsumowaniu, duchy, zjawy i upiory w literaturze romantycznej pełnią kluczowe role w przekazywaniu moralnych, etycznych i symbolicznych nauk. Przykłady z "Dziadów" Mickiewicza demonstrują, jak duchy pomagają zrozumieć moralne nauki i konsekwencje ludzkich działań. "Romantyczność" konfrontuje racjonalizm z romantyzmem, pokazując znaczenie emocji i duchowości. "Lilije" przypominają o nieuchronności kary za zbrodnię, a "Nie-boska komedia" ostrzega przed fałszywymi aspiracjami i wartościami.

Dzięki tym przykładowym dziełom, literatura romantyczna ukazuje swoją zdolność do głębszego zrozumienia ludzkiej natury oraz moralnych i etycznych dylematów. Te motywy nadprzyrodzone, stanowiące integralną część romantycznego dziedzictwa literackiego i kulturowego, mają także wartość dla współczesnych czytelników, przypominając o uniwersalnych prawdach ludzkiej egzystencji.