Jak literatura czasów niewoli ukazuje bohaterów narodowych dziejów? Porównaj portrety wodzów przedstawione w podanych fragmentach: Potopu Henryka Sienkiewicza i Glorii Victis Elizy Orzeszkowej. Zwróć uwagę na sposób ukazania postaci

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 15.08.2024 o 10:56

Rodzaj zadania: Streszczenie

Dodane: 15.08.2024 o 10:15

Teza: Jak literatura czasów niewoli ukazuje bohaterów narodowych dziejów? Porównaj portrety wodzów przedstawione w podanych fragmentach: "Potopu" Henryka Sienkiewicza i "Glorii Victis" Elizy Orzeszkowej. Zwróć uwagę na sposób ukazania postaci.

Literatura czasów niewoli polskiej spełniała kluczową rolę w podtrzymywaniu ducha narodowego i tożsamości Polaków, inspirowała walczyć o wolność oraz wspierała moralnie poddany różnym formom ucisku naród. Pisarze epoki zaborów, jak Henryk Sienkiewicz i Eliza Orzeszkowa, chcieli przypominać o chwalebnych chwilach polskiej historii, stawiając za wzorzec zarówno dawnych bohaterów, jak i współczesnych męczenników. Sienkiewicz w "Potopie" opisuje postać Stefana Czarnieckiego, natomiast Orzeszkowa w "Glorii Victis" przedstawia nam tragiczną postać Romualda Traugutta. Obaj wodzowie, mimo że żyli w różnych epokach i ich działania były różnie oceniane, stali się ikonami walki o niepodległość.

---

Stefan Czarniecki w "Potopie" Henryka Sienkiewicza

Henryk Sienkiewicz w powieści "Potop" tworzy portret Czarnieckiego jako wodza niemal mitycznego. Czarniecki jawi się jako postać heroiczna, niemal nadludzki heros. Charakterystyka zewnętrzna przedstawia go jako człowieka o dumnej, groźnej posturze. Jego oblicze, oszpecone ranami po ospie, dodaje mu jeszcze większego majestatu i powagi wojennego bohatera. Autor korzysta z licznych metafor, które podkreślają cechy drapieżnika – Czarniecki jest jak orzeł, gotów rzucić się na wroga i rozszarpać go. Te opisy nie tylko podkreślają jego zewnętrzną siłę, ale również w pewien sposób mitologizują hetmana, przypisując mu cechy niemal boskie, herosowe.

Jednak Sienkiewicz nie poprzestaje tylko na opisie zewnętrznym. W przytoczonych opisach godne uwagi są momenty walki, które pokazują geniusz militarny Czarnieckiego. Jako dawny lisowczyk, specjalizujący się w taktyce podjazdowej, Czarniecki wyróżnia się umiejętnościami taktycznymi i strategicznymi. Jego kariery wojskowe stają się symbolem niezwyciężonej polskiej wojenności. Już sam fakt, że został wspomniany w polskim hymnie narodowym, podkreśla jego doniosłość i znaczenie.

Celem literackim Sienkiewicza jest podbudowanie morale narodu. Ukazując Czarnieckiego w tak pozytywnym świetle, pisarz chce, by współcześni Polacy mieli kogoś, komu mogliby naśladować. Pokazując, że prawdziwy bohater nigdy się nie poddaje, nawet wówczas gdy sytuacja wydaje się beznadziejna, autor stara się wzbudzać w narodzie nadzieję na lepsze czasy. Czarniecki staje się więc postacią niemalże symboliczną, przypominającą, że mimo wielu klęsk i niepowodzeń, zawsze jest szansa na odrodzenie i zwycięstwo.

---

Romuald Traugutt w "Glorii Victis" Elizy Orzeszkowej

Postać Traugutta przedstawiona przez Orzeszkową nosi znamiona melancholii i troski. Jego twarz, wyczerpana i naznaczona problemami, wyraża wewnętrzną siłę, ale także wielki ciężar odpowiedzialności. To nie heroiczny wódz pokonujący kolejnych wrogów, ale raczej człowiek pełen wewnętrznego bólu, który mimo wszystko nie rezygnuje z walki o wolność swojego narodu. Orzeszkowa tworzy symboliczny obraz, przedstawiając Traugutta jako współczesnego Leonidasa – przywódcę, który wiedząc, że nie ma szans na zwycięstwo, mimo wszystko nie cofa się przed ostatecznym poświęceniem.

Sposób przedstawienia Traugutta przez Orzeszkową jest też pełen odniesień biblijnych. Autor metaforycznie odnosi się do trajektorii Mojżesza i słupa ognistego, który prowadzi naród przez pustynię. Traugutt, porzucający wszystko dla wolności, staje się takim przewodnikiem dla Polaków. Jego walka ma charakter moralny, a nie tylko strategiczny; jest to walka o dusze i serca ludzi, a nie tylko o tereny czy zmiany polityczne.

Orzeszkowa podkreśla także poświęcenie Traugutta. Jego decyzje nie wynikają z chęci zdobycia sławy czy władzy, ale z głębokiego, wewnętrznego przekonania o konieczności walki o wolność. Postać Traugutta ma inspirować do poświęcenia się dla wyższych ideałów, dla przyszłej wolności, nawet gdy wydaje się ona nieosiągalna. Jego tragiczna śmierć, zamiast być traktowana jako koniec, staje się początkiem nowej, moralnej krucjaty przeciwko zaborcom.

Celem literackim Orzeszkowej jest pokazanie, że mimo klęski, ofiara Traugutta nie była daremna. Jego postać ma wzbudzać nietylko nadzieję, ale i przekonanie o słuszności bitwy, o godności i moralności. Traugutt staje się postacią niemalże świętą, męczennikiem walki o wolność. Pokazuje, że prawdziwa wolność jest wartością, za którą warto walczyć nawet w obliczu najmniejszych szans na sukces.

---

Porównanie postaci Stefana Czarnieckiego i Romualda Traugutta

Pod względem ukazania postaci, Henryk Sienkiewicz prezentuje Czarnieckiego jako heroicznego bohatera, niemal nadludzkiego herosa. Jego portret ma inspirować przez siłę, niezłomność i militarny geniusz. Czarniecki jako symbol zwycięstwa i nadziei na odrodzenie staje się wzorem do naśladowania dla współczesnych.

Z kolei Orzeszkowa kreśli Traugutta jako postać tragiczną i melancholijną. Romuald Traugutt staje się biblijnym męczennikiem, którego życie i poświęcenie mają wzbudzać nadzieję i moralną pewność. Jego postać to wódz, ale również moralny przewodnik, który prowadzi swój naród ku przyszłej wolności, nawet kosztem własnego życia.

Oba portrety mają za zadanie podtrzymać ducha narodowego. Celem przedstawienia Czarnieckiego przez Sienkiewicza jest podtrzymanie mentalności walki i nadziei na zwycięstwo, podczas gdy Traugutt, opisany przez Orzeszkową, ma przypominać o moralnym sensie tej walki, nawet w obliczu beznadziei.

---

Zakończenie

Czarniecki to heros wojenny, który inspiruje swoją siłą i niezłomnością, podczas gdy Traugutt to męczennik dający moralne uzasadnienie dla największych poświęceń. Oba typy tych postaci pozostają w narodowej świadomości jako wcielenie najwyższych wartości i ideałów, które nie tracą na aktualności, nawet mimo upływu czasu.

Dzięki twórczości takich autorów jak Sienkiewicz i Orzeszkowa, literatura okresu niewoli odegrała kluczową rolę w duchowym odrodzeniu Polaków, przygotowując ich do późniejszego odzyskania niepodległości. W ciągle zmieniającym się kontekście historycznym, te literackie portrety bohaterów narodowych nadal pozostają wzorcami do naśladowania i źródłem inspiracji dla kolejnych pokoleń.