Zinterpretuj metaforę szkoły w "Ferdydurke"

Ta praca została zatwierdzona przez naszego nauczyciela: 27.08.2024 o 10:17

Rodzaj zadania: Streszczenie

Dodane: 25.08.2024 o 10:30

Witold Gombrowicz, czołowy przedstawiciel literatury modernistycznej, w powieści "Ferdydurke" podejmuje tematykę edukacji, definiując ją jako formę manipulacji i kształtowania jednostki w zgodzie z zastanymi normami społecznymi. Główna postać – Józio Kowalski, dorosły mężczyzna, zostaje cofnięty do czasów szkolnych przez enigmatycznego profesora Pimkę. Ta surrealistyczna narracja stanowi narzędzie do satyrycznego ukazania międzywojennej rzeczywistości. Szkoła, według Gombrowicza, jest nie tylko instytucją edukacyjną, ale i mechanizmem społecznej inżynierii, służącej przekształceniu osobowości uczniów zgodnie z obowiązującymi wzorcami.

Szkoła dyrektora Piórkowskiego, która staje się sceną dla dramatycznych wyczynów Józia, przedstawiona jest jako miejsce, w którym edukacja formalna zostaje zastąpiona nawiasową tyranią. W instytucji tej brak jest rzeczywistej edukacji – metody nauczania są skostniałe i mechaniczne, a atmosfera pełna jest absurdu. Nauczyciele, podobnie jak dyrektor, są pozbawieni jakiejkolwiek inicjatywy czy indywidualizmu, stanowią stereotypowe figury pedagogów bez ducha, twórczości i entuzjazmu. Uczniowie natomiast, zamiast angażować się w naukę, prezentują postawy pozbawione jakiegokolwiek odniesienia do rzeczywistości, wypisując absurdalne wymówki, które mają na celu uniknięcie rzeczywistego kontaktu z wiedzą.

Postawy nauczycieli i dyrektora systematycznie odzwierciedlają nieudolność, niekompetencję i obszerne przesiąknięcie ideologiami i schematami, których celem jest wytwarzanie "posłusznej młodzieży". Nauczyciele, tacy jak Bladaczka, powtarzają puste slogany bez głębszego zrozumienia materiału. Bladaczka z metodami polegającymi na zmuszaniu uczniów do zachwytów nad Słowackim doskonale ilustruje antynomię między oczekiwaniami edukacyjnymi a rzeczywistością szkolną. Między Bladaczką a uczniami jest przepaść – uczniowie nie wykazują żadnego zainteresowania literaturą. Bladaczka, przepełniony strachem przed dyrektorem i inspektorem, podpisuje się pod założeniem, że sukces edukacyjny mieści się w ramie bezrefleksyjnego uznania autorytetów.

Z kolei lekcja łaciny, prowadzona przez innego nauczyciela, jest kolejnym przykładem absurdu edukacyjnego. Zanudzanie gramatyką oraz nieudolne przekonywanie o krzewieniu kultury klasycznej pokazuje nieskuteczność metod wychowawczych i dydaktycznych tamtej epoki. Przez pryzmat bohaterów i ich działania wyjawia się mechanizm „upupiania” – proces narzucania dziecięcej niewinności i nieświadomości. Profesor Pimko, nadzorca tego procesu, jest symbolem „zacerowanej świadomości”, ignorującej realne potrzeby i kondycję uczniowską. Jego rolę w "Ferdydurke" można interpretować jako alegorię społecznych egzekutorów, którzy, w imię norm i oczekiwań, zabierają uczniom osobowość i wolę samodzielnego myślenia.

Ignorowanie rzeczywistości uczniowskiej i wbijanie do głowy nieświadomości, jakie w wydaniu Pimki ma miejsce, znajduje również odzwierciedlenie w roli matek uczniów. Traktują one młodzieńców jak dzieci, a ich symboliczna rola w odniesieniu do procesu indoktrynacji jest niebagatelna.

Konieczność podporządkowania przejawia się także w konfliktach i sprzecznościach wewnętrznych wśród uczniów. Jaskrawym przykładem jest podział klasy na „chłopięta” i „chłopaków”. Na czele „chłopiąt” stoi Syfon, który uosabia niewinność i dziecięcość. Przeciwieństwem jest Miętus, reprezentujący rebelię i walkę o dorosłość. Kulminacyjnym punktem jest pojedynek na miny – wymowna metafora konfliktu między różnymi podejściami do niewinności. Syfon, wykonując anielskie miny, pokazuje, jak uległe i opresyjne mogą być normy społeczne, podczas gdy Miętus, prezentując wulgarność i agresję, uwydatnia absurdalność narzuconych ról. Pojedynek kończy się przemocą ze strony "chłopaków" Miętusa, co Gombrowicz przedstawia jako "gwałt przez uszy" – brutalna metafora zmuszania do przyjęcia nowej tożsamości.

Zinterpretowana przez Gombrowicza metafora szkoły jako narzędzia zniewolenia ukazuje miejsce, w którym indywidualność i odrębność są systematycznie tłumione. Szkoła staje się symbolem totalitarnego systemu próbującego manipulować jednostkami. Procesy „upupiania” i narzucania konformizmu nie są skuteczne – dowodem są wybuchy przemocy i konflikty wśród uczniów. Gombrowicz, poprzez surrealistyczne i satyryczne przedstawienie szkoły, ukazuje głęboką krytykę społeczeństwa międzywojennego, a zarazem zwraca uwagę na skostniałość systemu edukacyjnego.

Edukująca społeczność w powieści Gombrowicza stanowi narzędzie do propagowania norm, które niszczą indywidualizm i twórczą autentyczność jednostek. Współczesne systemy edukacji – jak się zastanawiamy – mogłyby wyciągnąć wnioski z przesłania powieści. Czy nowoczesna edukacja unika błędów przedstawionych przez autora? Czy wciąż tkwimy w mechanizmach tłumienia kreatywności i narzucania społecznych ról, ignorując rzeczywiste potrzeby rozwojowe młodzieży?

Podsumowując, "Ferdydurke" Witolda Gombrowicza jest satyrycznym studium na temat szkoły jako narzędzia społecznej inżynierii. Gombrowicz, korzystając z symboliki, absurdu i groteski, ukazuje głęboko zakorzenione problemy społeczeństwa międzywojennego i wzywa do refleksji nad współczesnym systemem edukacyjnym, jego metodami i celami. Edukacja powinna sprzyjać rozwijaniu indywidualnych talentów i zdolności, zamiast formatować młode umysły w zgodzie z odgórnymi schematami – przesłanie to, choć osadzone w kontekście historycznym, niesie uniwersalne znaczenie.