Ocena postępowania chłopa w "Rozdziobią nas kruki, wrony"

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 30.08.2024 o 11:06

Rodzaj zadania: Streszczenie

Dodane: 30.08.2024 o 10:47

W literaturze Polskiej Młodej Polski Stefan Żeromski wywarł znaczący wpływ, a jego nowela "Rozdziobią nas kruki, wrony" to dzieło, które w sposób dramatyczny przedstawia złożoność i tragedię powstania styczniowego. Żeromski w swoim utworze ujął nie tylko okrucieństwo Rosjan, ale również różnorodne postawy Polaków wobec narodowego zrywu. W noweli kluczowym bohaterem jest anonimowy chłop, którego postępowanie na pierwszy rzut oka może wydawać się odpychające. Jednakże, głębsza analiza jego działań pokazuje, że są one wynikiem jego trudnej sytuacji życiowej oraz długotrwałego wyzysku przez społeczeństwo.

Na samym początku noweli poznajemy Szymona Winrycha, bohatera przewozu, który po upadku powstania styczniowego uchodzi przed Rosjanami. Niestety, ginie z rąk Kozaków, padając na ziemię zastrzelony. To właśnie wtedy na scenę wkracza anonimowy chłop – symbol nędzy, której nie jest w stanie przeważyć żadna śmierć patriotów. Scena, w której chłop po raz pierwszy znajduje zwłoki Winrycha, jest przygnębiająca. Jego pierwszą reakcją jest kradzież wartościowych przedmiotów, co jest motywowane nie przez chciwość, ale przez desperację. Modli się nad ciałem poległego, tym samym próbując usprawiedliwić swoje postępowanie w obliczu Bożej łaski. Modlitwa ta jest swoistą próbą zrównoważenia moralnego dysonansu między religijną wiarą a niską egzystencją.

Kolejne działania chłopa są równie przejmujące. Mimo że kradnie broń, ubrania, buty i inne drobne przedmioty, powracając wielokrotnie na miejsce zgonu, celem jego działań nie jest zysk lecz przetrwanie. Każdy powrót na miejsce zdarzenia jest nacechowany obawami przed sąsiadami i nieustanną chęcią maksymalizacji korzyści. Chłop nie jest zainteresowany wspieraniem powstania czy szeroko rozumianą polityką, bo zbyt zajmuje go codzienne zmaganie się z biedą i głodem.

Postępowanie chłopa wobec martwych zwierząt podkreśla jego brutalne zmagania z rzeczywistością. Zdjęcie skóry z martwego konia, próba zrobienia tego samego z żywego, rannego zwierzęcia, choć nie udana, pokazuje brak jakiegokolwiek współczucia – nie z powodu złości czy okrucieństwa, ale z powodu tej samej desperacji, która każe mu popełniać takie akty. Czeka, aż zwierzę umrze naturalną śmiercią, by móc z niej skorzystać, odzwierciedlając brak środków do godnego życia.

Zachowanie chłopa osiąga apogeum, gdy chowa ciało Winrycha w dole kartoflanym. Jest to chwilowy "sposób" pozbycia się zwłok aby nie rzucały się w oczy i nie przyciągały niepotrzebnych pytań. Chłop modli się nad ciałem, co jest próbą zrównoważenia, a może wręcz wymazania wyrzutów sumienia. Jego działania są paradoksem: modlitwa jest wyrazem chrześcijańskiej wiary, ale brakuje w niej autentycznego aktu miłosierdzia i szacunku dla zmarłych.

Postępowanie chłopa można jednak oceniać sprawiedliwiej, biorąc pod uwagę kontekst społeczno-ekonomiczny, w jakim się znajduje. Życie chłopów w tamtym czasie było niekończącą się walką o przetrwanie. Byli oni pozbawieni elementarnej edukacji i opieki zdrowotnej, narażeni na ciągły wyzysk przez szlachtę. W noweli Żeromskiego chłop jest w istocie analfabetą, nie zajmuje się polityką czy walką narodową, ponieważ jego życie ogranicza się do przetrwania w najtrudniejszych warunkach.

Anonimowy chłop w "Rozdzióbią nas kruki, wrony" jest człowiekiem pozbawionym świadomości narodowej. Dla niego najważniejsze jest przeżycie kolejnego dnia. W przeciwieństwie do bohaterów powstania, nie ma on wyższych celów ani patriotycznych ideałów, jedynie proste ludzkie potrzeby. Dziękując Bogu za zdobyte przedmioty, wyraża wdzięczność za wszystko, co może pomóc mu w przetrwaniu.

Wszystkie te działania chłopa należy widzieć w perspektywie historycznej i społecznej tamtych czasów. Nowela Żeromskiego jest częścią literatury Młodej Polski, publikowanej po epoce pozytywizmu. Pozytywistyczne ideały pracy u podstaw, czyli edukacja i poprawa warunków życia najuboższych, znalazły swoje odbicie w utworach takich jak "Rozdziobią nas kruki, wrony". Niemniej, rzeczywistość tamtych czasów była brutalna i daleka od wzniosłych ideałów. Brak zaangażowanych społeczników, trwałe wykluczenie najuboższych warstw społecznych i brak świadomości narodowej skutkowały dramatycznym obrazem, jaki przedstawił Żeromski.

Postępowanie chłopa w noweli "Rozdziobią nas kruki, wrony" jest nie tyle złem moralnym, co wynikiem skomplikowanej rzeczywistości społeczno-ekonomicznej. Nie ma tu jednoznacznego zła ani dobra – są tylko postawy, które kształtuje codzienna walka o przetrwanie. Żeromski krytykuje społeczeństwo, które dopuściło do takiego wyzysku i zaniedbania najbiedniejszych jego warstw. Nowela ta jest również literackim wezwaniem do zrozumienia społecznych uwarunkowań i problemów, które nadal mogą być aktualne.

Podsumowując, "Rozdziobią nas kruki, wrony" Stefana Żeromskiego to literacka relikwia polskiego zrywu narodowowyzwoleńczego. Okrutna rzeczywistość tamtych czasów, utrwalona w postępowaniach chłopa, wciąż budzi refleksje nad losem i postawą współczesnych Polaków. Postępowanie anonimowego chłopa, choć trudne do zaakceptowania, jest głosem wołającym o zrozumienie i empatię dla tych, którzy zostali pozostawieni na marginesie historii. Ostatecznie nowela ta jest ważnym przypomnieniem o konsekwencjach wielowiekowego wyzysku i nierówności społecznych.