Strona podmiotowa stalkingu: kto może popełnić to przestępstwo?

Rodzaj zadania: Wypracowanie z historii

Dodane: 17.01.2026 o 9:42

Analizując przestępstwo stalkingu, należy przede wszystkim zrozumieć, że jego charakterystyka prawna nie jest wyłącznie kwestią zachowań, ale także kontekstu oraz motywu działania sprawcy. Stalking to termin pochodzący z języka angielskiego, który w polskim systemie prawnym oznacza uporczywe nękanie prowadzące do wywołania u ofiary stanu zagrożenia, poniżenia, utraty poczucia bezpieczeństwa lub naruszenia jej prywatności.

W Polsce stalking stał się przestępstwem dopiero od czasu nowelizacji kodeksu karnego wprowadzonej w 2011 roku. Artykuł 190a kodeksu karnego przewiduje odpowiedzialność za uporczywe nękanie, określając je jako przestępstwo. Choć trudności z jednoznacznym zdefiniowaniem stalkingu są znane, konstrukcja tego przepisu precyzyjnie definiuje, jakie działania mogą być postrzegane jako stalking oraz jakie konsekwencje prawne one niosą.

Strona podmiotowa przestępstwa stalkingu odnosi się do pytania, kto może popełnić to przestępstwo. Analizując ten aspekt, ważne jest wskazanie, że stalking może być popełniony przez praktycznie każdego – nie ma tutaj znaczenia wiek, płeć, status społeczny ani wykonywany zawód. Przestępstwo to jest związane z określonym zachowaniem i intencjami sprawcy, a nie z jego tożsamością. W historii kryminalistyki i psychologii zaobserwowano, że sprawcami stalkingu mogą być zarówno osoby nieznajome dla ofiary, jak i osoby z jej bezpośredniego otoczenia, takie jak były partner, przyjaciel, członek rodziny, a nawet współpracownik.

Znanym przykładem osoby, która padła ofiarą stalkingu, jest amerykańska aktorka Rebecca Schaeffer. Jej tragiczna historia ilustruje, jak stalker, w przypadku Schaeffer będący nieznajomym wielbicielu Robertem Johnem Bardó, może prześledzić ofiarę z powodu obsesji. Bardo nękał aktorkę przez wiele miesięcy, zanim ostatecznie zamordował ją w 1989 roku. Choć przykład ten pochodzi z USA, przypadek Schaeffer stał się światowym symbolem niebezpieczeństw związanych ze stalkingiem oraz wpłynął na zmiany legislacyjne także w innych krajach, w tym w Polsce.

Na gruncie polskiego prawa, stalking może przyjmować różnorodne formy, od potajemnego śledzenia, wysyłania niechcianych wiadomości, grożenia, aż po psycho-społeczne formy nacisku mające na celu zastraszenie ofiary. Wszystkie te formy mają jedną wspólną cechę – powodują u ofiary poczucie zagrożenia.

Badania nad profilami stalkerów wskazują, że nie istnieje jednoznaczny wzorzec psychologiczny, który pozwoliłby określić, kto może stać się sprawcą tego przestępstwa. Niemniej, psychologowie wskazują, że w wielu przypadkach stalkerami są osoby o zaburzonej osobowości, obsesyjnie zazdrosne, bądź mające problem z utrzymaniem zdrowych relacji interpersonalnych. Wśród stalkerów można wyróżnić kilka typów, takich jak "odrzucony kochanek", "intymny wielbiciel", "obserwujący", czy "zemsty".

Jednym z bardziej kompleksowych ujęć problematyki stalkingu jest teoria Mullen and Pathé (1999), która klasyfikuje stalkerów na kilka kategorii, w zależności od motywacji i zachowań sprawców. W literaturze przedmiotu wyróżniamy m.in. stalkerów odrzuconych, poszukujących intymności, lubiących kontrolować oraz mszczących się. Każdy z tych typów charakteryzuje się odmienną dynamiką działań wobec ofiary, co z kolei wpływa na sposób walki z tego rodzaju przestępstwami.

Zauważalnym przykładem z literatury jest przypadek opisywany przez polskiego psychologa społecznego, Bogdana Wojciszke, który podkreśla, że stalking może być związany nie tylko z problemami emocjonalnymi sprawcy, ale również z jego problemami socjo-kulturowymi. Tematyka stalkingu przecina się z kwestiami genderowymi i społeczno-ekonomicznymi, wskazując, że sprawcami mogą być zarówno mężczyźni, jak i kobiety. Kobiety nieco rzadziej popełniają to przestępstwo, jednak ich działania mogą być równie inwazyjne i niebezpieczne.

Stalking nie zna barier społecznych ani zawodowych. Możemy zaobserwować, jak różnorodność sprawców wpłynęła na rozwój systemów prawnych i prewencyjnych mających na celu ochronę ofiar. W Polsce działania prewencyjne podejmuje Policja, a ofiary mają możliwość zwracania się do wyspecjalizowanych instytucji pomocowych. Niestety, mimo coraz większej liczby kampanii społecznych, świadomość na temat stalkingu wciąż nie jest wystarczająca, co sprawia, że wiele ofiar nadal nie zgłasza nękania odpowiednim służbom.

Podsumowując, strona podmiotowa stalkingu pokazuje złożoność tego przestępstwa. Może ono być popełnione przez praktycznie każdą osobę, niezależnie od jej statusu społecznego czy płci. Kluczowym czynnikiem jest tu intencjonalność i charakter działania sprawcy, co sprawia, że skuteczna walka z tym zjawiskiem wymaga nie tylko odpowiednich regulacji prawnych, ale także szerokiej edukacji społecznej.